AleksanderG, Autor w serwisie Mniejszościowi

Współpraca w spółce często bywa wyzwaniem, zwłaszcza gdy pomiędzy wspólnikami pojawiają się różnice interesów. Warto podjąć działania już na podstawie niepokojących symptomów, a nie czekać aż będzie za późno. Przykładowo do najczęstszych problemów, z którymi mierzą się wspólnicy spółek należą przypadki, gdy jeden z nich angażuje się w przedsięwzięcia konkurencyjne dla spółki, dokonuje zatrzymania zysków w spółce lub blokuje możliwość sprzedaży udziałów drugiemu wspólnikowi. Zobacz jakie jeszcze działania mogą świadczyć o nielojalnych zachowaniach wspólnika względem jego partnerów i spółki. Zacznij działać zanim będzie za późno!

1. Ograniczanie informacji o działalności spółki

Ograniczanie dostępu do informacji o działalności spółki może być pierwszym sygnałem naruszenia praw wspólnika mniejszościowego. Takie działania mogą wskazywać na celowe wykluczanie wspólnika z podejmowania ważniejszych decyzji, co może prowadzić do osłabienia jego pozycji w spółce. Mogą świadczyć też o tym, że wspólnik zarządzający spółką chce coś ukryć. W sytuacji, gdy zarząd spółki lub wspólnik większościowy nie informuje pozostałych wspólników o kondycji spółki, warto zastanowić się, czy nie ukrywa on problemów finansowych lub nieprawidłowości w zarządzaniu.

Każdy ze wspólników ma prawo kontroli działań spółki poprzez żądanie udzielenia informacji o stanie spółki i podejmowanych przez nią działaniach. Więcej przeczytasz o tym niżej w punkcie 8.

W przypadku odmowy udzielenia informacji istnieje możliwość złożenia wniosku do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu do udzielenia wyjaśnień lub udostępnienia dokumentów. Więcej o dostępie do informacji w spółce dowiesz się z również naszego artykułu.

2. Założenie działalności konkurencyjnej przez wspólnika

Założenie przez wspólnika innego podmiotu, który działa w tej samej branży co spółka (a więc de facto rozpoczęcie przez niego działalności konkurencyjnej), co do zasady jest bardzo niepokojącym symptomem. Z prawnego punktu widzenia prowadzenie podobnej działalności może być uznane za złamanie zakazu konkurencji, jeżeli wspólnik ten jest członkiem zarządu spółki lub umowa spółki nakłada na niego taki zakaz. Naruszenie zakazu konkurencji może jednocześnie stanowić czyn nieuczciwej konkurencji, z czym wiążą się dla niego dodatkowe konsekwencje.

Tego typu działania mogą być postrzegane jako działanie na szkodę spółki, ponieważ mogą prowadzić do obniżenia przychodów spółki oraz osłabienia jej pozycji rynkowej.

Inne działania naruszające prawa wspólnika czy działające na niekorzyść spółki to na przykład przejmowanie jej kluczowych pracowników, wykorzystywanie tajemnic handlowych we własnej działalności czy stosowanie podobnych strategii marketingowych. To wszystko może prowadzić do konfliktu wspólników, co z kolei może przełożyć się na destabilizację spółki i utratę zaufania wśród pozostałych wspólników oraz kontrahentów.

W przypadku dopuszczenia się przez wspólnika tego typu naruszeń spółka może złożyć powództwo o odszkodowanie, domagając się naprawienia poniesionej szkody, którą poniosła w wyniku działań nierzetelnego wspólnika, jak również żądać zaniechania tego typu działań przez wspólnika.

3. Marginalizacja lojalnych pracowników

Marginalizacja lojalnych pracowników na rzecz zatrudnienia członków rodziny lub znajomych wspólnika większościowego może również stanowić przejaw działania na szkodę spółki. Może się to przekładać na obniżenie efektywności pracy lub wzrost liczby zwolnień kluczowych pracowników.

Jeżeli wspólnik „wymienia” pracowników spółki na członków swojej rodziny bez zgody pozostałych wspólników, może to być sygnał, że warto podjąć działania w celu ochrony interesów spółki. W takiej sytuacji konieczna jest dokładniejsza analiza decyzji podejmowanych przez drugiego wspólnika.

Podobne działania o znamionach nepotyzmu mogą również polegać na prowadzeniu działalności konkurencyjnej przez wspólnika, jeśli zlecenia spółki są przekazywane podmiotom powiązanym z nim lub członkami jego rodziny. W takiej sytuacji warto rozważyć wytoczenie powództwa odszkodowawczego na rzecz spółki przeciwko wspólnikowi, który dopuścił się tego typu działań.

W przypadku braku porozumienia ze wspólnikiem warto rozważyć np. sprzedaż udziałów w spółce. Problemem jest jednak to, że najczęściej jedynym realnym nabywcą jest właśnie wspólnik większościowy.

Zbycie udziałów może być jednym ze sposobów zakończenia współpracy z problematycznym wspólnikiem i uniknięcia dalszych konfliktów. Proces sprzedaży udziałów wymaga dokładnego przygotowania, w tym analizy umowy spółki, wyceny udziałów, poszukiwania potencjalnych nabywców oraz negocjacji warunków transakcji.

Alternatywnie, spełniając odpowiednie warunki, można rozważyć złożenie powództwa o w rozwiązanie spółki przez sąd.

4. Niski zysk spółki przy wzroście sprzedaży i liczby klientów

Jeżeli sprzedaż rośnie, a zysk się nie zmienia, może to być sygnał, że działania podejmowane przez osoby zarządzające spółką nie są właściwe. Taka sytuacja może wskazywać na problemy związane z zarządzaniem kosztami lub nieodpowiednim wykorzystywaniem zasobów spółki. Może również świadczyć o tym, że zysk spółki w wyniku określonych mechanizmów finalnie trafia do wspólników zarządzających spółką z pominięciem pozostałych wspólników. Warto przeanalizować umowy zawarte przez spółkę z jej kontrahentami, aby ustalić, czy są one korzystne oraz czy spółka nie przepłaca za nabywane towary i usługi.

Zlecanie usług na nierynkowych zasadach może świadczyć o działaniach na szkodę spółki, a odpowiedzialność za tego typu działania spoczywa na zarządzie spółki.

5. Niewypłacanie zysku ze spółki

Blokowanie wypłaty dywidendy przez wspólnika większościowego może stanowić sygnał dotyczący niepokojących relacji między wspólnikami, tym bardziej, że jest poważnym naruszeniem praw wspólnika mniejszościowego (szczególnie gdy sam wspólnik większościowy pobiera np. wynagrodzenie za pełnienie funkcji w zarządzie spółki). Takie działania mogą wskazywać na próby szerszego ograniczenia wpływu wspólnika posiadającego mniejszą liczbę udziałów na decyzje spółki.

W takiej sytuacji warto rozważyć m.in. zaskarżenie uchwały zgromadzenia wspólników, która dotyczy przeznaczenia zysku na inne cele niż wypłata dywidendy. Więcej o tym, jak zagwarantować sobie wypłatę dywidendy dowiesz się z naszego artykułu

6. Współpraca spółki z podmiotami powiązanymi ze wspólnikiem a działalność konkurencyjna

Wspólnicy co do zasady nie są objęci zakazem prowadzenia działalności konkurencyjnej. Jednak w sytuacji, w której coraz więcej usług i towarów jest nabywanych od podmiotów powiązanych z jednym ze wspólników bądź członkami jego rodziny należy zachować szczególną ostrożność. Takie działania mogą budzić obawy o konflikt interesów czy nawet działanie na szkodę spółki, jeśli umowy zawierane są na warunkach odbiegających od realiów rynkowych. Wspólnik, który działa sprzecznie z prawem lub dobrymi obyczajami, może ponieść odpowiedzialność i być zobowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej spółce.

W takim wypadku pozostali wspólnicy powinni w pierwszej kolejności przeanalizować warunki poszczególnych umów, aby stwierdzić czy transakcje są korzystne dla spółki. Jeżeli okaże się, że działania wspólnika szkodzą spółce, możliwe jest wytoczenie powództwa o naprawienie szkody albo o wyłączenie ze spółki nierzetelnego wspólnika.

7. Brak zgody na sprzedaż udziałów

Co do zasady sprzedaż udziałów nie wymaga zgody innego wspólnika ani spółki, jeżeli wyraźnie nie zostało to przewidziane w umowie spółki. Odpowiednie zapisy umowy spółki ograniczające możliwość swobodnego zbywania udziałów są jednak standardem.

Zgodnie z przepisami, w przypadku ograniczenia zbywania udziałów przez umowę spółki, zgodę na ich sprzedaż udziela zarząd. Kompetencja ta może zostać jednak przekazana innemu organowi np. zgromadzeniu wspólników, co jest częstym rozwiązaniem. W ten sposób wspólnicy mogą skutecznie ograniczać możliwość zbywania udziałów.

Sprzedaż udziałów bez zgody właściwego organu będzie czynnością bezskuteczną, czyli nie wywoła żadnych skutków prawnych. Więcej na temat konsekwencji sprzedaży udziałów bez wymaganej zgody przeczytasz w naszym artykule Sprzedaż udziałów bez zgody spółki – jakie rodzi konsekwencje?/Mniejszosciowi.pl

Jeśli zgromadzenie wspólników lub inny uprawniony do tego organ nie wyrazi zgody na zbycie udziałów, wspólnik może zwrócić się do sądu rejestrowego o wyrażenie takiej zgody. Wnioskodawca musi przedstawić ważne powody, dla których sąd powinien zgodzić się na sprzedaż udziałów. Takimi powodami mogą być np. prowadzenie działalności konkurencyjnej przez innego wspólnika lub jego długotrwała choroba. We wniosku trzeba również wskazać nabywcę udziałów, przy czym spółka może także zaproponować własnego nabywcę. Jeśli nabywca udziałów nie uiści ceny za udziały w terminie wyznaczonym przez sąd, wspólnik może sprzedać przysługujące mu udziały dowolnej osobie.

Inną kwestią jest jednak to, że w przypadku konfliktu wspólników, bardzo trudno jest znaleźć wspólnikowi mniejszościowemu nabywcę udziałów „z zewnątrz” i najczęściej jedynym potencjalnym nabywcą jest właśnie wspólnik większościowy.

8. Brak możliwości kontroli

Zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych wspólnik ma prawo przeglądać księgi i dokumenty spółki oraz żądać wyjaśnień od zarządu. Dzięki temu może on sprawdzić, czy decyzje podejmowane przez zarząd są zgodne z interesem spółki.

Jeśli w spółce jest rada nadzorcza lub komisja rewizyjna, umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć indywidualną kontrolę wspólników.

Gdy w spółce nie ma organu nadzoru, prawo indywidualnej kontroli może zostać wyłączone tylko wtedy, gdy istnieje uzasadniona obawa, że wspólnik wykorzysta informacje sprzecznie z interesem spółki. W takim przypadku zarząd może zdecydować o odmowie udzielenia wyjaśnień i dostępu do dokumentów. Wspólnik, któremu odmówiono prawa kontroli, może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu do udzielenia informacji i udostępnienia mu dokumentów spółki.

Ponadto wspólnik może złożyć wniosek o wyznaczenie firmy audytorskiej do zbadania ksiąg spółki. Takie prawo przysługuje jednak wspólnikowi lub wspólnikom, którzy posiadają łącznie co najmniej 10% kapitału zakładowego spółki.

Wspólnik mniejszościowy może w ten sposób uzyskać informacje o umowach zawartych przez spółkę oraz podjętych decyzjach. Dokładna analiza dokumentacji często pozwala na wykrycie nieprawidłowości w spółce.

Wyłączenie w umowie spółki prawa kontroli poprzez powołanie w spółce rady nadzorczej lub utrudnianie wspólnikowi wykonywania jego uprawnień kontrolnych są zdecydowanie niepokojącymi symptomami.

9. Pogorszenie pozycji wspólnika pod pozorem reorganizacji

Reorganizacja spółki może stanowić pretekst do wprowadzenia niekorzystnych zmian dla pozostałych wspólników.

Warto upewnić się, że proponowane zmiany są zgodne z umową spółki oraz przepisami kodeksu spółek handlowych, a przede wszystkim, nie zmieniają kluczowych dla wspólników zasad funkcjonowania spółki i nie ograniczają ich praw (np. poprzez pozbawienie wspólnika uprzywilejowania w zakresie prawa głosu). Niektóre decyzje, szczególnie te wpływające na prawa wspólników mniejszościowych, mogą wymagać zgody większości lub nawet wszystkich wspólników.

Wspólnicy mniejszościowi, którzy posiadają co najmniej 10% udziałów mogą żądać zwołania zgromadzenia wspólników. Jest to kluczowe narzędzie do omawiania planowanych zmian i wyrażania swoich obaw.

Ponadto wspólnicy mniejszościowi mogą zaskarżyć uchwały podjęte przez zgromadzenie wspólników. Wspólnicy muszą wykazać, że zawarte w uchwałach postanowienia są sprzeczne z umową spółki, dobrymi obyczajami lub działające na szkodę spółki.

10. Naruszenie praw wspólnika przez zmianę umowy spółki

Niekiedy wspólnik większościowy może wykorzystywać swoją dominującą pozycję wprowadzając do umowy spółki zmiany, które będą niekorzystne dla wspólników mniejszościowych.

Jeśli uchwała o zmianie umowy spółki zostanie podjęta, a wspólnik uważa, że narusza ona jego prawa, ma on możliwość zaskarżenia takiej uchwały. Może on w tym celu złożyć pozew do sądu o uchylenie uchwały o zmianie umowy spółki. Podstawą do zaskarżenia uchwały spółki może być jej sprzeczność z umową spółki lub dobrymi obyczajami, konieczne jest również zgłoszenie przez wspólnika sprzeciwu podczas głosowania nad uchwałą, która ma zostać zaskarżona.

Konflikt wspólników a właściwe skonstruowanie umowy spółki

W toku prowadzenia działalności gospodarczej pomiędzy wspólnikami może dojść do wielu spornych sytuacji. Z tego względu już na etapie konstruowaniu umowy spółki warto zabezpieczyć pozycję wspólnika mniejszościowego.

Jednym z zagrożeń dla wspólników mniejszościowych może być tzw. rozwodnienie udziałów. Szerzej o tym, czym jest rozwodnienie udziałów można przeczytać w artykule Rozwodnienie udziałów – czym jest i jak się przed nim chronić?/ Mniejszosciowi.pl

Istotnym sposobem potencjalnie umacniającym pozycję wspólnika mniejszościowego w spółce jest wprowadzenie tzw. udziałów uprzywilejowanych. Uprzywilejowany wspólnik może otrzymać maksymalnie 3 głosy na każdy posiadany przez niego udział. Umowa spółki może także przewidywać, że do podjęcia określonej uchwały przez zgromadzenie wspólników wymagana będzie zgoda konkretnego wspólnika, niezależnie od liczby posiadanych przez niego udziałów.

Więcej na temat zawierania umów przez wspólników mniejszościowych i przysługujących im praw piszemy w artykule Co wspólnik mniejszościowy powinien wynegocjować w umowie spółki z o.o.?/Mniejszosciowi.pl

Jak zostało wskazane, jest wiele sytuacji, które mogą doprowadzić do sporu pomiędzy wspólnikami. Z tego względu warto zawczasu zadbać o swoje prawa a w sytuacji konfliktu, jak najszybciej podjąć kroki, które zabezpieczą interes spółki oraz pozostałych wspólników.

Marta Żminkowska

Daria Kisielewska

Wykluczenie i marginalizacja wspólnika – jak z tym walczyć?

O marginalizacji i wykluczeniu można mówić, gdy pozostali wspólnicy podejmują celowe działania prowadzące do umniejszenia roli oraz uprawnień wspólnika mniejszościowego. Nierzadko takie działania są motywowane chęcią pokrzywdzenia wspólnika lub zmuszenia go do sprzedaży udziałów po nierynkowej cenie.

Poniżej opisujemy typowe przypadki marginalizacji wspólnika w spółce.

Zmniejszenie procentowego udziału wspólnika mniejszościowego w kapitale spółki

Zmniejszenie procentowego udziału wspólnika w kapitale zakładowym spółki (nazywane też rozwodnieniem udziałów) odbywa się poprzez podwyższenie kapitału zakładowego spółki i ustanowienie nowych udziałów, które obejmowane są tylko przez niektórych wspólników, z pominięciem pozostałych.

W efekcie udział procentowy wspólnika mniejszościowego w kapitale zakładowym spółki ulega zmniejszeniu, w związku z czym uszczuplone zostają wszystkie jego prawa udziałowe, w tym udział w zysku spółki oraz liczba głosów. Tym samym, w praktyce objęcie dodatkowych udziałów wyłącznie przez niektórych ze wspólników powoduje, że ich „siła” w spółce rośnie kosztem wspólników mniejszościowych.

Przed ryzykiem rozwodnienia udziałów można się jednak zabezpieczyć poprzez odpowiednie sformułowanie postanowień umowy spółki i porozumienia wspólników. Warto zatem zadbać o odpowiednie zapisy w umowie spółki, które odpowiednio zabezpieczą wspólników mniejszościowych. O tym, dlaczego gotowy wzór umowy może okazać się niewystarczający przeczytasz w naszym artykule Gotowy wzór umowy spółki – kiedy może nie wystarczyć?

Nałożenie na wspólników mniejszościowych dopłat

Nałożenie na wspólników dopłat jest możliwe, gdy taka możliwość została przewidziana w umowie spółki. W sytuacji, gdy umowa spółki zawiera odpowiednie uregulowania, dopłaty nakładane są na wspólników w drodze uchwały zgromadzenia wspólników. Mając na uwadze, że co do zasady uchwały zgromadzenia wspólników podejmowane są bezwzględną większością głosów, dopłaty mogą być nałożone wbrew woli wspólników mniejszościowych.

Dopłaty obciążają wspólników spółki w sposób równomierny względem liczby posiadanych przez nich udziałów. W umowie spółki wskazuje się, że wspólnicy mogą uchwalić dopłaty do określonej maksymalnej wysokości. W odniesieniu do wspólnika mniejszościowego i tak może się jednak okazać, że wysokość uchwalonych dopłat przekracza jego możliwości finansowe.

Konsekwencją niewniesienia dopłat jest naliczanie przez spółkę odsetek za opóźnienie. Ponadto spółka może domagać się od wspólnika naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki w uiszczeniu dopłat.

W praktyce, dopłaty są częstym sposobem wykluczenia wspólnika mniejszościowego poprzez wykorzystanie jego słabszej pozycji finansowej. Z uwagi na to, już na etapie przystępowania do spółki warto zadbać, aby umowa spółki zabezpieczała wspólnika przed takimi działaniami.

Ograniczenie prawa kontroli wspólnika spółki z o.o.

Wspólnik spółki z o.o. (w tym także wspólnik mniejszościowy) może w każdym czasie przeglądać księgi i dokumenty spółki. Zarząd spółki z o.o. ma prawo odmówić wspólnikowi dostępu do dokumentów i informacji o spółce, jeśli ma uzasadnione obawy, że wspólnik może pozyskane informacje wykorzystać w celach sprzecznych z interesem spółki, a przez to wyrządzi jej znaczną szkodę.

Wspólnik, któremu odmówiono prawa do wglądu w księgi i dokumenty spółki może żądać rozstrzygnięcia sprawy przez zgromadzenie wspólników. Jeżeli zgromadzenie wspólników także odmówi mu wyjaśnień i wglądu w dokumenty spółki, to będzie on uprawniony do wystąpienia z wnioskiem do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu do udostępnienia żądanych dokumentów i udzielenia informacji.

Szczególnym przypadkiem jest sytuacja, gdy w spółce z o.o. funkcjonuje rada nadzorcza albo komisja rewizyjna. Zgodnie z obowiązującym prawem, jeśli w spółce zostanie ustanowiona rada nadzorcza lub komisja rewizyjna, wspólnicy mogą w umowie spółki przewidzieć, że prawo indywidualnej kontroli zostaje wyłączone. W przypadku ustanowienia rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej w trakcie funkcjonowania spółki, do zmiany umowy spółki i wyłączenia prawa kontroli wspólników konieczna jest zgoda wszystkich wspólników spółki.

Dostęp wspólnika do dokumentów i informacji o spółce może być zabezpieczony w porozumieniu wspólników. Mając to na uwadze, warto zadbać o uregulowanie zasad dostępu do dokumentów już na etapie przystępowania do spółki.

Blokowanie wypłaty zysków spółki

Decyzję o sposobie przeznaczenia zysku spółki podejmuje zwyczajne zgromadzenie wspólników w formie uchwały. Jeśli umowa spółki nie stanowi inaczej, uchwała ta zapada bezwzględną większością głosów. W praktyce oznacza to, że uchwałę o podziale zysku mogą podjąć samodzielnie wspólnicy większościowi.

W określonych przypadkach wspólnik mniejszościowy może zaskarżyć uchwałę do sądu. O tym, jakie wymogi należy spełnić, aby móc złożyć tego rodzaju powództwo piszemy w artykule Zaskarżenie uchwały zgromadzenia wspólników

Jednakże nawet w przypadku uchylenia uchwały przez sąd, wspólnicy większościowi mogą ponownie zadecydować o zatrzymaniu zysku w spółce. Dlatego z punktu widzenia wspólników mniejszościowych ważne jest, aby na etapie zakładania spółki albo przystępowania do niej uregulować zasady wypłaty dywidendy i odpowiednio zabezpieczyć ich wykonanie.

Zmiany umowy spółki skutkujące wykluczeniem wspólnika

Zmiana umowy spółki wymaga co do zasady większości 2/3 głosów, więc jeśli wspólnik mniejszościowy posiada dokładnie 1/3 albo mniej głosów na zgromadzeniu wspólników, nie będzie w stanie samodzielnie skutecznie sprzeciwić się zmianie umowy spółki.

Wyjątek od tej zasady stanowią zmiany umowy spółki, które powodowałaby zwiększenie świadczeń wspólnika lub uszczuplenie praw związanych z posiadanymi przez niego udziałami, jak także uszczuplenie praw przyznanych wspólnikowi osobiście. W takiej sytuacji zmiana umowy spółki wymaga zgody wszystkich wspólników, których dotyczy.

Jak wspólnik mniejszościowy może się zabezpieczyć przed marginalizacją?

Porozumienie w sprawie zasad współpracy

Już na etapie przystępowania do spółki warto określić zasady współpracy z pozostałymi wspólnikami. O tym, co należy w takiej sytuacji zawrzeć w umowie spółki przeczytasz w artykule Co wspólnik mniejszościowy powinien wynegocjować w umowie spółki z o.o.? . Poza umową spółki warto także rozważyć zawarcie poufnego porozumienia wspólników, o którym szerzej piszemy w artykule Porozumienie wspólników – praktyczne kwestie dotyczące uregulowania zasad funkcjonowania spółki poza jej umową

Poniżej przedstawiamy kilka rozwiązań, które warto wprowadzić do umowy spółki lub porozumienia wspólników.

Klauzule dotyczące wyjścia ze spółki

Jedną z kluczowych kwestii, które należy ustalić w umowie spółki lub wewnętrznym porozumieniu, są zasady wyjścia wspólników ze spółki. Mogą być one szczególnie przydatne w przypadku wystąpienia w spółce sporu wspólników.

Na szczególną uwagę zasługuje możliwość wzajemnego odkupu udziałów w przypadku impasu decyzyjnego, tj. w razie braku możliwości podjęcia kluczowych dla spółki decyzji (tzw. klauzula shotgun). Klauzula shotgun zakłada, że w takiej sytuacji każdy ze wspólników ma prawo złożenia drugiemu wspólnikowi oferty odkupu jego udziałów za zaproponowaną cenę. Drugi wspólnik musi taką ofertę przyjąć albo odkupić udziały wspólnika, który złożył ofertę jako pierwszy za taką samą cenę.

W porozumieniu wspólników można także uregulować tzw. klauzulę tag-along. Na podstawie tag-along wspólnik może żądać przyłączenia się do transakcji sprzedaży udziałów zainicjowanej przez wspólnika większościowego. Klauzula tag-along pozwala zatem wspólnikowi mniejszościowemu na dokonanie wyboru, czy chce pozostać w spółce z nowym wspólnikiem, czy woli opuścić spółkę.

Więcej na temat uregulowań dotyczących wyjścia ze spółki piszemy w artykule Klauzule wyjścia ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjnej

Polityka dywidendowa

Polityka dywidendowa to ogólne zasady podziału zysku spółki i wypłaty dywidendy wspólnikom. Jej wprowadzenie do spółki leży przede wszystkim w interesie wspólników mniejszościowych, którzy samodzielnie nie mogą przegłosować uchwały o wypłacie dywidendy.

Polityka dywidendowa powinna gwarantować, że w przypadku wypracowania przez spółkę zysku, określona jego część będzie wypłacona wspólnikom. Warto zabezpieczyć takie postanowienie na przykład poprzez wprowadzenie kar umownych.

Rozwiązanie spółki na żądanie marginalizowanego wspólnika

Długotrwałe i dotkliwe działanie na szkodę wspólnika mniejszościowego przez wspólników większościowych może przemawiać za rozwiązaniem spółki przez sąd. Przyjmuje się bowiem, że brak innej możliwości wyjścia ze spółki przez pokrzywdzonego wspólnika mniejszościowego w sytuacji, gdy w spółce istnieje konflikt, może stanowić podstawę do rozwiązania spółki.

Konflikt wspólników uzasadniający rozwiązanie spółki musi się jednak charakteryzować trwałością i wysokim stopniem wpływu na funkcjonowanie spółki. Konflikt wspólników może być podstawą rozwiązania spółki także wtedy, gdy prowadzi do rażącego naruszania praw wspólnika mniejszościowego. Z uwagi na to, każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie.

Dla wspólnika mniejszościowego powództwo o rozwiązanie spółki może być jedyną drogą do uzyskania ochrony prawnej i zakończenia jego marginalizacji jako wspólnika. Rozwiązanie spółki przez sąd jest jednak ostatecznym środkiem prawnym, po który sięgać należy, kiedy inne sposoby rozwiązania konfliktu nie działają.

Martyna Kunke

Z doświadczenia wiemy, że wielu konfliktom między wspólnikami można było zapobiec już na etapie negocjowania i zawierania umowy spółki – przed rejestracją spółki. Kwestie, które na etapie zawiązywania spółki są możliwe do wynegocjowania i uregulowania w umowie, w sytuacji gdy pojawi się już spór często są instrumentalnie wykorzystywane w rozgrywce wspólników. Na co zatem warto zwrócić uwagę negocjując treść umowy spółki i ewentualnych dodatkowych porozumień wspólników w kontekście przyszłych relacji ze wspólnikiem większościowym?

Ograniczenie uprawnień kontrolnych

Kodeks spółek handlowych stanowi, że w ramach prawa do kontroli spółki, każdy wspólnik spółki z o.o. może w każdym czasie przeglądać księgi i dokumenty spółki. Oznacza to zatem, że może z tego prawa skorzystać nawet wspólnik posiadający mniejszościowy pakiet udziałów w spółce. Więcej na temat uprawnienia do kontroli spółki piszemy w artykule Dostęp do dokumentów spółki z o.o. – narzędzie kontroli dla mniejszościowego wspólnika.

Umowa spółki z o.o. może w niektórych przypadkach wyłączać uprawnienia kontrolne wspólnika. Dotyczy to sytuacji, w której w spółce z o.o. ustanowiona została rada nadzorcza lub komisja rewizyjna, a w umowie spółki wprost wskazano, że indywidualna kontrola wspólnika została wyłączona. Obejmując mniejszościowe udziały w spółce z o.o., zwłaszcza takiej gdzie została ustanowiona rada nadzorcza, warto dokładnie przeanalizować postanowienia umowy spółki aby mieć pewność, że w przyszłości wspólnik będzie miał możliwość kontrolowania spółki. Dodatkowo przewidziane w KSH zasady ogólne dotyczące kontroli mogą zostać w określony sposób rozszerzone, np. upoważniając wspólnika mniejszościowego do kontrolowania przebiegu określonych inwestycji realizowanych w ramach działalności gospodarczej przez spółkę.

Odpowiednie określenie sposobu podejmowania uchwał

Jednym z kluczowych elementów funkcjonowania spółki z o.o. jest podejmowanie uchwał przez zgromadzenie wspólników. Nierzadko do dokonania kluczowych z perspektywy działalności spółki czynności wymagana jest uprzednia uchwała zgromadzenia wspólników. W związku z tym, w pierwszej kolejności warto zwrócić uwagę na kwestie kworum oraz większości wymaganych do podjęcia określonych uchwał. Wskazane jest, aby obejmując udziały mniejszościowe w kapitale zakładowym spółki, wspólnik miał zagwarantowaną możliwość zablokowania uchwał, które w istotny sposób mogłyby wpłynąć na jego sytuację jako wspólnika.

Jednym z narzędzi pozwalających na umocnienie sytuacji wspólnika mniejszościowego w spółce jest wprowadzenie udziałów uprzywilejowanych. Wspólnik w ramach uprzywilejowania udziałów może otrzymać maksymalnie 3 głosy na każdy posiadany udział w kapitale zakładowym spółki. Warto rozważyć również wprowadzenie do umowy uprawnienia osobistego, dotyczącego wprost uzyskania zgody danego wspólnika na podjęcie określonej uchwały zgromadzenia wspólników, niezależnie od liczby przysługujących mu udziałów w spółce.

Więcej o uprzywilejowaniu udziałów w spółce z o.o. piszemy na naszym portalu spolkazoo.net w artykule Udziały uprzywilejowane – jak różnicują uprawnienia wspólników?

Sposób opuszczenia spółki i metoda rozliczenia się z odchodzącym wspólnikiem

Istotne jest, aby już na etapie zawierania umowy spółki określić czy i na jakich zasadach wspólnik będzie mógł zbyć swoje udziały. Uregulowanie zasad rozporządzania udziałami może pozwolić mniejszościowemu wspólnikowi opuścić spółkę w określonych sytuacjach pomimo braku porozumienia z pozostałymi wspólnikami. O sprzedaży udziałów wspólnika mniejszościowego piszemy w artykule Jak sprzedać udziały mniejszościowe w spółce?

Innym niż zbycie udziałów w spółce sposobem na jej opuszczenie jest umorzenie udziałów. Aby móc umorzyć udziały w spółce z o.o., umowa spółki musi wprost na to zezwalać. Czasem celowe jest uregulowanie w umowie spółki lub dodatkowych porozumieniach wspólników sytuacji, w której wspólnicy mniejszościowi będą mogli jednostronnie doprowadzić do umorzenia ich udziałów. Ważne jest wówczas, by ustalić sposób wyceny udziałów w przypadku ich umorzenia, tym samym określając metodę obliczania wynagrodzenia umorzeniowego wspólnika, którego udziały podlegają umorzeniu. Szerzej o metodach wyceny spółki piszemy w artykule Jak wycenić firmę? – oblicz wartość swojego biznesu! oraz Wycena spółki – podstawa do ustalenia strategii w sporze ze wspólnikiem.

Odpowiednie określenie polityki dywidendowej

Zdecydowana większość wspólników chce odbierać wypracowany przez spółkę zysk. W praktyce jednak, z różnych powodów, co do których nie wszyscy wspólnicy muszą się zgadzać, może zdarzyć się, że do wypłaty dywidendy nie dojdzie. Więcej o tym jak może dojść do zablokowania wypłaty dywidendy i co wtedy robić piszemy w artykule Jak wspólnik mniejszościowy może zagwarantować sobie wypłatę dywidendy?.

Warto w umowie spółki wskazać, na jakich zasadach wspólnikom przysługuje wypłata dywidendy, określając przykładowo jaki minimalny procent wypracowanego przez spółkę zysku podlega wypłacie na rzecz wspólników oraz czy dozwolone jest pobieranie zaliczek na poczet dywidendy.

Dopłaty

Jednym z częściej stosowanych sposobów dofinansowania spółki jest podjęcie uchwały wspólników zobowiązującej ich do wniesienia dopłat. Skuteczne zobowiązanie wspólników do wniesienia dopłat jest możliwe tylko wtedy, gdy taką możliwość przewiduje umowa spółki. Z perspektywy wspólnika mniejszościowego istotne jest, aby umowa spółki nie umożliwiała nałożenia na wspólnika obowiązku wniesienia dopłat bez jego zgody. Warto dodać, że dopłaty mogą zostać nałożone tylko na wszystkich wspólników spółki, proporcjonalnie do posiadanych przez nich udziałów. Jest to zatem narzędzie, które dotyka również wspólników większościowych. Uchwała o nałożeniu dopłat, która ma na celu wyłącznie pokrzywdzenie wspólników mniejszościowych, może zostać skutecznie przez nich zaskarżona.

Więcej o dopłatach z perspektywy wspólnika mniejszościowego piszemy w artykule Dopłaty w spółce z o.o. – czy są zagrożeniem dla wspólnika mniejszościowego? na naszym portalu spolkazoo.net.

Poruszenie wszystkich wyżej wymienionych spraw, jest kluczowe na etapie negocjacji treści umowy spółki z o.o., do której wspólnik mniejszościowy zamierza przystąpić. Warto pamiętać, że po zawarciu umowy spółki, w sytuacji konfliktu ze wspólnikiem większościowym, nie będzie możliwe przeprowadzenie zmiany umowy spółki z o.o. wbrew jego woli.

Mikołaj Stacherski

Michał Walczak

4 kwietnia 2022 roku Prezydent podpisał ustawę wprowadzającą zmiany w Kodeksie spółek handlowych, która ma wejść w życie w październiku 2022 roku. Jak zmiany wpłyną na funkcjonowanie wspólników mniejszościowych?

Co się zmieni?

Od października tego roku w Kodeksie spółek handlowych pojawi się Dział IV. Będzie on zawierał szereg przepisów odnoszących się do „grupy spółek”, w praktyce określanych jako prawo holdingowe. O tym Co to jest grupa spółek? pisaliśmy już na naszym portalu Doradzamy.to. Wśród szeregu zmian przewidzianych przez ustawę warto wskazać na wprowadzenie takich rozwiązań jak wydawanie wiążących poleceń spółki dominującej (matki) względem spółki zależnej (córki) czy też prawo do wyjścia ze spółki poprzez żądanie odkupu (sell-out), o którym pisaliśmy w artykule Sell out – nowe uprawnienie wspólników mniejszościowych w prawie holdingowym. Dodatkowo poszerzone zostaną kompetencje rad nadzorczych.

Jak zmiany wpłyną na wspólników mniejszościowych?

Zmiany należy odbierać pozytywnie, ponieważ wprowadzają choćby prawo do sell out’u (choć uprawnienie to będzie przysługiwać dość wąskiej grupie wspólników). W związku ze zmianami pojawia się jednak także kilka potencjalnych zagrożeń dla wspólników mniejszościowych, takich jak choćby możliwość przeprowadzenia procedury tzw. squeeze out, o którym pisaliśmy już na wczesnym etapie prac nad prawem holdingowym w artykule Squeeze out również w spółce z o.o.? .

Mikołaj Stacherski

Raport o sporach wspólników przygotowany przez zespół Mniejszosciowi.pl cieszy się coraz większą popularnością. Artykuł o naszej publikacji ukazał się 8 marca 2022 roku na łamach Dziennika Gazety Prawnej.

Czego dotyczą spory wspólników?

W opublikowanym artykule wskazaliśmy, że aż 80% sporów rozstrzyganych przez sądy dotyczyło dwóch głównych kategorii spraw: kwestii finansowych oraz sporów kompetencyjnych na linii zarząd – wspólnicy. Najczęściej spory te dotyczyły takich aspektów jak wypłata dywidendy dla wspólników, wniesienie dopłat, podwyższenie lub obniżenie kapitału zakładowego, a także powołanie lub odwołanie członków organów, podejmowanie przez członka zarządu działań przekraczających zakres zwykłych spraw spółki bez uzyskania wcześniejszej zgody innych organów, działanie członków zarządu na szkodę spółki.

Jak orzekają sądy?

Zgodnie z przeprowadzoną analizą, około 50% powództw w sprawach dotyczących konfliktów korporacyjnych jest uwzględnianych w pierwszej instancji. Jednak biorąc pod uwagę również postępowanie w drugiej instancji, odsetek pozytywnych rozstrzygnięć nie jest tak korzystny dla powodów.

W połączeniu z długotrwałym postępowaniem sądowym, które zgodnie z naszą analizą może trwać w zależności od przedmiotu sporu średnio od dwóch do nawet sześciu lat w obu instancjach, warto zastanowić się, czy obecne przepisy prawa należycie zabezpieczają interesy wspólników spółek z o.o.

Jak zabezpieczyć się przed sporem?

Naszym zdaniem przed sporem można zabezpieczyć się już na etapie zawiązywania nowej spółki. Warto zwrócić szczególną uwagę na umowę spółki oraz towarzyszące jej porozumienia wspólników. Kompleksowe uregulowanie kwestii, które mogą w przyszłości wywołać konflikt korporacyjny z pewnością pozwoli na znalezienie kompromisu w razie zaistnienia pata decyzyjnego albo pozasądowe rozstanie się wspólników i zakończenie wspólnej działalności.

O tym jakie postanowienia warto zawrzeć w umowie spółki, piszemy w artykule 10 kwestii, które należy mądrze określić w umowie spółki na portalu doradzamy.to

Konieczne zmiany w KSH

Jednym z najważniejszych wniosków wynikających z Raportu jest potrzeba wprowadzenia zmian w Kodeksie spółek handlowych, które pozwolą na wystąpienie wspólnika mniejszościowego ze spółki z o.o. Z przeprowadzonej analizy wynika, że w wielu spółkach konflikt rozpoczynał się w wyniku braku możliwości wystąpienia wspólnika mniejszościowego za rynkową spłatą.

W przypadku innych spółek prawa handlowego funkcjonują mechanizmy pozwalające na wyjście wspólnika za odpowiednią spłatą z jego inicjatywy. Obecnie spółka z o.o. pozostaje zatem jedyną formą prawną, dla której nie zostało przewidziane sądowe żądanie wystąpienia ze spółki z inicjatywy pokrzywdzonego wspólnika. Zapowiedzią zmian może być procedowane prawo holdingowe, w szczególności zawarte w projekcie mechanizm sell-out obejmujący również w pewnych warunkach wspólników spółki z o.o. Jest to jednak zaledwie początek zmian, których wdrożenie naszym zdaniem jest niezwykle istotne dla zabezpieczenia interesów wspólników. Więcej na temat sell-out i prawa holdingowego dowiesz się z naszego artykułu Sell out – nowe uprawnienie wspólników mniejszościowych w prawie holdingowym

Pełny tekst artykułu Raport o sporach wspólników. Wnioski z analizy tysiąca orzeczeń sądów powszechnych [ANALIZA] dostępny jest na stronie Dziennika Gazety Prawnej.

Zapoznaj się z Raportem o sporach wspólników – szczegółową analizą 1.000 orzeczeń przygotowaną przez specjalistów mniejszosciowi.pl. Dowiedz się, jakie są najskuteczniejsze podstawy zaskarżenia uchwał, ile średnio trwa postępowanie oraz jakie uchwały są najczęściej uchylane. Pobierz Raport o sporach wspólników

Jan Kacprzak

Michał Walczak

Już po raz czwarty publikujemy raport o sporach wspólników. Najnowsze wydanie raportu bazuje na aż tysiącu orzeczeniach sądów powszechnych.

Jakie są główne źródła konfliktów między wspólnikami?

Analiza 1.000 wyroków pokazała, że do sądów najczęściej trafiają spory wspólników związane z finansami spółki oraz konflikty pomiędzy wspólnikami a zarządem spółki. Mając to na uwadze można uznać, że kluczowe dla prowadzenia biznesu jest prawidłowe uregulowanie tych kwestii w umowie spółki i porozumieniach wspólników.

Czas trwania postępowań

Czas trwania postępowań sądowych w sprawach z zakresu sporów wspólników różni się w zależności od stopnia skomplikowania sprawy oraz konkretnego rodzaju postępowania. Co do zasady sprawy dotyczące zaskarżenia uchwał rozpoznawane są szybciej od spraw dotyczących rozwiązania spółki i wyłączenia wspólnika.

Raport o sporach wspólników – nie tylko statystyka!

IV edycja raportu o sporach wspólników zawiera również uwagi i wnioski naszych ekspertów. Nasza publikacja posłuży Państwu do zorientowania się w swojej sytuacji w spółce, zabezpieczenia się przed konfliktem lub ułożenia strategii działań, w razie pojawienia się sporu w spółce.

„Wspólnik mnie oszukuje”, „wspólnik mnie okrada” – takie stwierdzenia często padają ze strony skonfliktowanych wspólników na pierwszym spotkaniu z prawnikiem. Przeczytaj artykuł i dowiedz się jak możesz kontrolować działania swojego wspólnika, aby nie dopuścić do wyprowadzania majątku ze spółki.

Analiza umowy spółki i porozumień wspólników

Wspólnik powinien znać swoje uprawnienia oraz przysługujące mu instrumenty kontroli. Aby je poznać, wspólnik powinien przede wszystkim przeanalizować umowę spółki oraz umowy wewnątrzkorporacyjne, takie jak na przykład umowy z członkami zarządu i umowy pomiędzy wspólnikami. Istotne z punktu widzenia interesu wspólnika mniejszościowego są postanowienia dotyczące wymaganych zgód, podejmowania uchwał, limitów transakcyjnych, zasad reprezentacji i prowadzenia spraw spółki. W celu przeprowadzenia odpowiedniej oceny postanowień umowy spółki oraz umów wewnątrzkorporacyjnych najlepiej skonsultować się z ekspertem.

„Wspólnik mnie oszukuje” – kontrola dokumentów przez wspólnika mniejszościowego

Każdemu wspólnikowi spółki z o.o. co do zasady przysługuje prawo indywidualnej kontroli, które obejmuje uprawnienie do przeglądania ksiąg i dokumentów spółki, sporządzanie bilansu dla własnego użytku oraz żądania wyjaśnień od zarządu. W określonych sytuacjach zarząd ma prawo odmówić wspólnikowi wyjaśnień oraz udostępnienia do wglądu ksiąg i dokumentów spółki. Szerzej o uprawnieniu do przeglądania ksiąg i dokumentów spółki piszemy w artykule Dostęp do dokumentów spółki z o.o. – narzędzie kontroli dla mniejszościowego wspólnika.

Zaskarżanie uchwał zgromadzenia wspólników

Liczba udziałów posiadanych przez każdego ze wspólników ma przełożenie na podejmowane uchwały. Niezależnie jednak od liczby posiadanych udziałów, każdemu wspólnikowi w spółce z o.o. przysługuje prawo zaskarżenia uchwały. W sytuacji, gdy zgromadzenie wspólników podejmuje uchwały sprzeczne z umową spółki bądź dobrymi obyczajami i godzące w interes spółki lub mające na celu jego pokrzywdzenie, wspólnik może je zaskarżyć w drodze powództwa o uchylenie uchwały. Jeżeli natomiast uchwały zgromadzenia wspólników są sprzeczne z przepisami ustawy, wspólnik może wytoczyć powództwo o stwierdzenie ich nieważności. Więcej na ten temat można przeczytać w portalu Doradzamy.to w artykule Zaskarżenie uchwały zgromadzenia wspólników

Powództwo wspólnika o naprawienie spółce szkody

W sytuacji gdy konsekwencją działań nieuczciwego wspólnika, członka zarządu lub osoby trzeciej jest szkoda w majątku spółki z o.o., a sama spółka nie zdecyduje się na dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w ciągu roku od ujawnienia czynu wywołującego szkodę, każdy wspólnik może wytoczyć pozew o naprawienie spółce szkody. Jest to ważny instrument dla wspólnika mniejszościowego na wypadek bierności ze strony zarządu spółki. Wspólnik występujący z powództwem o naprawienie spółce szkody jest związany trzyletnim terminem przedawnienia od dnia, w którym spółka (a nie wspólnik) dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (w każdym przypadku nie później jednak niż z upływem dziesięciu lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę).

Piotr Sójka
Martyna Kunke

W spółkach jawnych (jak również komandytowych) udział w zysku poszczególnych wspólników najczęściej określany jest poprzez wskazanie w umowie spółki procentowego udziału w zysku przysługującego poszczególnym wspólnikom (np. Jan Kowalski ma prawo do X% zysku spółki). Tak sformułowane zasady podziału zysku są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości.

Określenie udziału w zysku uchwałą

W praktyce czasem zdarzają się jednak umowy spółek, które zawierają zapisy przewidujące, że udział wspólników w zysku spółki każdorazowo określany jest uchwałą wspólników. Bywa, że do podjęcia takiej uchwały wystarczająca jest bezwzględna większość głosów. W takich sytuacjach o udziałach w zysku wszystkich wspólników w spółce może decydować wspólnik mający niewiele ponad 50% głosów. Zapisy takie są zatem bardzo groźne dla wspólników mniejszościowych, którzy zdani są wówczas na dobrą wolę wspólnika większościowego. Oczywiście najczęściej obok umów spółek zawierane są dodatkowe porozumienia wspólników, które wprowadzają określone zasady ustalania wysokości udziałów w zysku. Takie porozumienia bywają jednak bardzo swobodnie interpretowane przez wspólników większościowych. Powstaje zatem pytanie, czy zapisy umów spółek wskazujące, że to uchwała wspólników określa ich udział w zysku spółki są w ogóle dopuszczalne?

Czy jest to dopuszczalne?

Kodeks spółek handlowych dopuszcza możliwość określenia w umowie spółki zasad podziału zysku spółki jawnej w sposób odmienny od reguł ustawowych przewidujących, że każdemu wspólnikowi przysługuje zysk w równej wysokości. Również w przypadku spółki komandytowej udział w zysku może zostać określony w sposób odbiegający od regulacji kodeksowej. Poważne wątpliwości musi budzić jednak kwestia, czy to odmienne określenie w umowie spółki zasad podziału zysku może oznaczać delegowanie takiej decyzji wspólnikom, którzy podejmować ją będą w formie uchwały. Odpowiedź pozytywna oznaczałaby tak naprawdę, że uchwała wspólników może zastępować umowę spółki w zakresie określenia zasad podziału zysku, a w konsekwencji, że w określonych sytuacjach decydować o tym będą wspólnicy większościowi.

Sądy coraz częściej przyjmują, że skoro ustawodawca w Kodeksie spółek handlowych w zakresie określania zasad podziału zysku odsyła tylko do umowy spółki, to kwestia ta powinna zostać uregulowana bezpośrednio w umowie spółki, a nie przekazana dalej – do kompetencji wspólników. W konsekwencji zapisy takie uznaje się za nieważne. Zastąpienie ich uchwałami wspólników pozostaje bowiem w sprzeczności z kodeksem, stanowiąc jednocześnie obejście przepisów przewidujących procedurę zmiany umowy spółki jawnej.

Powództwo o wypłatę zysku?

Wspólnicy mniejszościowi, których udział w zysku spółki w krzywdzący sposób został określony uchwałą wspólników powinni zatem rozważyć złożenie wobec spółki powództwa o zapłatę przypadającej im na podstawie zasad kodeksowych dywidendy, powołując się na nieważność zapisu umowy spółki dotyczącego podziału zysku.

O tym, czy możliwa jest zmiana umowy spółki jawnej krzywdząca jednego ze wspólników w zakresie zasad podziału zysku piszemy natomiast na naszym portalu Doradzamy.to w artykule Czy pozostali wspólnicy w spółce jawnej mogą wbrew mojej woli postanowić o zmniejszeniu przysługującego mi udziału w zysku?

Tomasz Rutkowski

Obecnie toczą się prace nad wprowadzeniem do KSH szeregu przepisów dotyczących tzw. prawa holdingowego. W projekcie nowelizacji przewidziano nowe uprawnienie dla mniejszościowych wspólników spółek zależnych – tzw. sell out.

Prawo holdingowe – jakich spółek dotyczy?

Dotychczas w KSH nie było przepisów, które przewidywałyby szczegółową regulację relacji w ramach holdingów (określonych w projekcie jako „grupy spółek”). O tym, czym jest grupa spółek, piszemy na naszym portalu Doradzamy.to w artykule Co to jest grupa spółek?

Celem zaproponowanych przepisów ma być usprawnienie procesu zarządzania spółkami wchodzącymi w skład grupy spółek, a także ochrona określonych podmiotów w ramach struktury, w tym ochrona wspólników mniejszościowych.

Żądanie odkupu – nowy instrument ochrony udziałowców mniejszościowych

W praktyce często zdarzają się sytuacje, w których większościowym wspólnikiem w spółce zależnej jest spółka dominująca. Wspólnicy mniejszościowi są wówczas pozbawieni decydującego wpływu na działania spółki, która często realizuje jedynie cele wyznaczane przez spółkę dominującą (nie zawsze korzystne dla spółki zależnej).

Zgodnie z projektowanymi przepisami, wspólnik mniejszościowy spółki zależnej, w której spółka dominująca posiada przynajmniej 90% udziałów lub akcji, będzie mógł żądać przymusowego odkupienia swoich udziałów lub akcji przez spółkę dominującą (tzw. sell out). Uprawnienie to wspólnik mniejszościowy będzie mógł wykonać nie częściej niż raz w roku obrotowym, nie wcześniej jednak niż w ciągu trzech miesięcy od ujawnienia w rejestrze KRS uczestnictwa w grupie spółek oraz jeżeli będzie reprezentował nie więcej niż 5% kapitału zakładowego spółki zależnej. W razie zgłoszenia żądania odkupu udziałów albo akcji spółki zależnej przez więcej niż jednego wspólnika albo akcjonariusza tej spółki, termin dokonania odkupu wspólnika powinien zostać określony przez zarząd spółki dominującej.

Istotnym novum przygotowywanej nowelizacji KSH jest rozszerzenie możliwości zastosowania mechanizmu przymusowego odkupu – przewidzianego do tej pory wyłącznie dla spółek akcyjnych – także do spółek z o.o.

Ryzyko squeeze out’u z drugiej strony

Odzwierciedleniem przysługującego wspólnikom mniejszościowym uprawnienia do żądania odkupu ich udziałów lub akcji będzie jednak uprawnienie spółki dominującej do przymusowego wykupu udziałów lub akcji wspólników mniejszościowych (tzw. squeeze out). Więcej na temat mechanizmu „wyciśnięcia” ze spółki wspólników mniejszościowych piszemy w artykule Squeeze out również w spółce z o.o.? na portalu Doradzamy.to.

Jaka spłata dla wspólnika?

Zgodnie z obecnymi założeniami, zarówno przymusowy odkup jak i sqeeze out akcji w spółce akcyjnej notowanej na rynku regulowanym będzie następował po cenie notowanej na rynku regulowanym według przeciętnego kursu z ostatnich trzech miesięcy przed powzięciem uchwały w przedmiocie wykupu. Squeeze out bądź odkup udziałów lub akcji, które nie są notowane na rynku regulowanym, będzie dokonywany po cenie ustalonej przez biegłego wybranego przez odpowiednio zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzenie. W sytuacji, gdy udziałowcy lub akcjonariusze nie wybiorą biegłego do wyceny udziałów lub akcji, zarząd będzie zobowiązany zwrócić się w terminie tygodnia od dnia zgromadzenia do sądu rejestrowego o wyznaczenie biegłego celem wyceny udziałów lub akcji będących przedmiotem wykupu.

Przepisy wprowadzające zmiany obejmujące tzw. prawo holdingowe wejdą w życie! Więcej na ten temat w artykule Prawo holdingowe – wejście zmian w życie

Marcin Tomczak

07.12.2020 r.

We wrześniu w artykule „Walczymy o lepszą pozycję mniejszościowych!” informowaliśmy o konsultacjach społecznych nad projektem zmiany Kodeksu spółek handlowych prowadzonych przez Ministerstwo Aktywów Państwowych.

W ramach tych konsultacji zabraliśmy głos, proponując wprowadzenie do obecnych przepisów rozwiązania pozwalającego wspólnikom mniejszościowym na wyjście ze spółki z o.o., w sytuacji gdy ich prawa są naruszane przez pozostałych wspólników lub zarząd spółki.

Ministerstwo krótko odpowiedziało na nasze uwagi, wskazując że zostaną one szerzej rozpatrzone w ramach osobnego projektu. Szczerze liczymy na dalsze działania ustawodawcy w tej sprawie. Może to poprawić sytuację wielu wspólników mniejszościowych spółek z o.o., w których prowadzone spory powodują brak możliwości korzystania z ich podstawowych uprawnień korporacyjnych.

To nie koniec naszych działań na rzecz wspólników mniejszościowych. Z początkiem przyszłego roku podejmiemy dalsze działania w tej sprawie, o czym będziemy Państwa na bieżąco informować.

Całość zebranych uwag do projektu ustawy oraz odniesienia ustawodawcy dostępne są na stronie Rządowego Centrum Legislacji

Kacper Chachurski