Kolejny raz chcemy wesprzeć wspólników mniejszościowych i jako Kancelaria PragmatIQ wzięliśmy udział w konsultacjach społecznych nad projektem zmiany KSH, w związku z wprowadzeniem tzw. prawa holdingowego.
Wykorzystując zdobyte doświadczenie i wiedzę, postanowiliśmy zabrać głos w prowadzonych konsultacjach i przygotowaliśmy Uwagi ogólne do projektu zmiany KSH, w których zaproponowaliśmy wprowadzenie mechanizmów pozwalających na wyjście ze spółki z o.o. pokrzywdzonych wspólników mniejszościowych. Projekt ustawy obejmuje obecnie jedynie możliwość wyjścia ze spółki przez wspólników w grupach spółek, co naszym zdaniem nie jest wystarczające.
Problem znany od lat
Od wielu lat w polskim prawie spółek zauważalny jest problem „uwięzienia” wspólników mniejszościowych w spółkach z o.o. – szczególnie w przypadkach, gdy pozostali wspólnicy większościowi działają na ich szkodę. Winny jest brak odpowiednich regulacji dotyczących wyjścia ze spółki z o.o. Taka sytuacja zastanawia tym bardziej, że przepisy dotyczące spółki akcyjnej oraz wchodzące za jakiś czas w życie przepisy regulujące prostą spółkę akcyjną takie rozwiązania przewidują. Przeczytaj również nasz artykuł Ustąpienie akcjonariusza z prostej spółka akcyjnej – nowa metoda na wyjście ze spółki
Za pośrednictwem naszych portali będziemy Państwa informować o postępie prowadzonych prac nad ustawą. Liczymy, że zaproponowane przez nas zmiany trafią do ustawy i „uwolnią” pokrzywdzonych mniejszościowych wspólników spółek z o.o. Ministerstwo Aktywów Państwowych ma 60 dni na przekazanie informacji na temat wyników konsultacji.
Zwyczajne zgromadzenie wspólników to moment, w którym wspólnicy spółki mogą dokonać oceny działań zarządu w poprzednim roku. Sprawdź, jak będąc wspólnikiem powinieneś przygotować się do zgromadzenia.
Zapoznaj się ze sprawozdaniem finansowym przed zgromadzeniem
Obowiązkiem spółki jest, aby najpóźniej na 15 dni przed zgromadzeniem udostępnić wszystkim wspólnikom sprawozdanie finansowe i sprawozdanie zarządu z działalności oraz opinię biegłego rewidenta, jeśli sprawozdanie podlega badaniu. Dla wspólnika mniejszościowego, który nie ma bieżącego wpływu na działalność spółki, jest to dobry moment na analizę sytuacji finansowej spółki oraz przygotowanie się do zwyczajnego zgromadzenia.
Przed zgromadzeniem wspólnik powinien zapoznać się ze wskazanymi dokumentami i ocenić działania podejmowane przez zarząd w danym roku. Jeśli jakiekolwiek informacje zawarte w przedstawionych dokumentach budzą wątpliwości wspólnika, ma on prawo do uzyskania wyjaśnień w ramach „rozpatrzenia” tych dokumentów, co jest obowiązkowym elementem każdego zwyczajnego zgromadzenia wspólników.
Sprawdź, czy zgromadzenie zostało prawidłowo zwołane
Zaproszenie na zgromadzenie wspólników powinno zostać wysłane na co najmniej 2 tygodnie przed jego zaplanowanym terminem. Zwołanie zgromadzenia z naruszeniem wskazanego terminu może być podstawą do zaskarżenia podjętych uchwał.
Wspólnik powinien także dokładnie zapoznać się z zawartym w zaproszeniu porządkiem obrad – bez zgody wszystkich wspólników, zgromadzenie nie będzie mogło podjąć żadnej uchwały nieobjętej porządkiem obrad z tego zaproszenia.
Podobnie ważnym elementem jest miejsce odbycia zgromadzenia. W przypadku zwołania zgromadzenia poza miejscowością będącą siedzibą spółki wszyscy wspólnicy muszą wyrazić pisemną zgodę na odbycie się takiego zgromadzenia w innym miejscu niż siedziba.
Warto przeanalizować postanowienia umowy spółki dotyczące podejmowania uchwał na zgromadzeniu wspólników. Aby skutecznie podjąć konkretną uchwałę, umowa lub przepisy mogą wymagać zachowania kworum – tj. określonej liczby wspólników obecnych na zgromadzeniu. Dodatkowo, nie zawsze do podjęcia uchwał wymagana jest bezwzględna większość głosów – należy sprawdzić, czy umowa spółki nie przewiduje innej większości, a nawet zgody konkretnego lub wszystkich wspólników na podjęcie określonej uchwały.
Nie zapomnij o zgłoszeniu sprzeciwu
Jeśli wspólnik nie zgadza się z podjętą uchwałą, może ją zaskarżyć. Do zaskarżenia uchwały nie wystarczy głosowanie przeciwko niej – konieczne jest także zgłoszenie sprzeciwu po jej podjęciu.
Wspólnik, który nie zdaje sobie sprawy z konieczności zgłoszenia sprzeciwu, może pozbawić się szansy na podważenie podjętej uchwały. Więcej na temat sprzeciwu wobec uchwały piszemy na naszym portalu Doradzamy.to w artykule: „Czy można w sposób dorozumiany zgłosić sprzeciw wobec uchwały?”
Profesjonalny pełnomocnik może pomóc
W świetle powyższych rozważań warto zastanowić się nad zwróceniem się o pomoc do profesjonalnego pełnomocnika, który może zastąpić wspólnika na zwyczajnym zgromadzeniu, bądź pojawić się razem z nim. Będzie on mógł chłodno i bez zbędnych emocji zadbać o interesy wspólnika w spółce, a także skupić się na dostrzeżeniu ewentualnych błędów w przebiegu zgromadzenia – szczególnie, gdy w spółce toczy się konflikt między wspólnikami. Więcej na ten temat, pisaliśmy w artykule na naszym portalu Doradzamy.to pt.„Emocje podczas zgromadzenia wspólników sięgają zenitu? Wyślij pełnomocnika!”
Przeanalizowaliśmy 750 spraw dotyczących konfliktów w spółce. Przeczytaj III wydanie raportu o sporach wspólników i sprawdź jak orzekają sądy!
Już po raz trzeci zajęliśmy się analizą orzeczeń wydanych przez polskie sądy, żeby ustalić, w jaki sposób rozstrzygają konflikty między wspólnikami. Nasza kolejna edycja raportu o sporach wspólników obejmuje aż 750 orzeczeń. Są to orzeczenia dotyczące różnych spraw związanych z konfliktami w spółkach – zaskarżania uchwał, powództw o wyłączenie wspólnika bądź rozwiązanie spółki, a nawet wniosków o udostępnienie dokumentacji spółki z o.o.
Konflikt w spółce – jaki jest czas orzekania sadów?
Nie ma spółek wolnych od ryzyka konfliktu. Nawet z pozoru błahe spory mogą stać się przyczyną poważnych problemów – część z nich uda się rozwiązać na drodze porozumienia, pozostałe zaś znajdą swój finał w sądzie. Skierowanie sprawy na wokandę może okazać się jedynym rozwiązaniem dla wspólników mniejszościowych, którzy w normalnej sytuacji mają dużo słabszą pozycję negocjacyjną. Zapoznanie się z naszym raportem o sporach wspólników pozwoli na oszacowanie, ile czasu może zająć rozpatrzenie sporu, który zostanie skierowany na drogę sądową. Wskazujemy także na inne alternatywne możliwości rozwiązania konfliktu, włączając w to arbitraż.
Jak orzekają sądy w sprawach dotyczących sporów wspólników?
Przed podjęciem decyzji o skierowaniu sprawy do sądu, warto zbadać na co sądy zwracają uwagę podczas postępowania. Nasz raport zawiera informacje o tym, jak często sądy uwzględniają bądź oddalają powództwa w określonych rodzajach spraw. Oprócz statystyk wskazanych w raporcie pomocne mogą okazać się przygotowane przez nas opisy przykładowych spraw, które niejednokrotnie zawierają istotne detale pozwalające dobrze ocenić dany stan faktyczny.
Raport o sporach wspólników – co jeszcze?
W treści raportu znajdą Państwo także nasze uwagi, które wynikają z chęci podzielenia się doświadczeniem, jakie nabyliśmy podczas analizowania rozmaitych stanów faktycznych i spraw prowadzonych przez naszą kancelarię. Uwagi te mogą okazać się przydatne wskazując na możliwość uzyskania korzystnych skutków procesowych, np. poprzez złożenie odpowiednio sformułowanego wniosku o zabezpieczenie powództwa.
Cieszymy się, że możemy dzisiaj oddać w Państwa ręce raport o sporach wspólników stworzony z myślą o dzieleniu się wiedzą z innymi. Raport jest efektem naszej wielomiesięcznej pracy badawczej. 750 orzeczeń z pewnością stanowi już istotną bazę do analiz i formułowania wniosków. W przyszłym roku będzie ona jeszcze wyższa.
Może się wydawać, że opuszczenie spółki jest tak samo łatwe jak jej założenie. Niestety, w większości sytuacji wyjście ze spółki wiąże się z koniecznością uzyskania zgody zarządu albo pozostałych wspólników, co w praktyce często całkowicie uniemożliwia jej opuszczenie. Pewien wyłom w tej sytuacji niosą przepisy wprowadzające nowy rodzaj spółki – prostą spółkę akcyjną (P.S.A.). Czy rzeczywiście jest to ważny krok w stronę poprawy sytuacji mniejszościowych wspólników?
Wyjście ze spółki – trudna sytuacja mniejszościowego wspólnika
W polskim systemie prawnym brakuje obecnie instrumentu, który umożliwiałby mniejszościowemu wspólnikowi opuszczenie spółki z jego inicjatywy, bez zgody pozostałych wspólników. Co prawda możliwe jest wytoczenie powództwa o wyłączenie wspólnika ze spółki, mogą to jednak zrobić wyłącznie pozostali wspólnicy większościowi, a nie sam wspólnik, który chce opuścić spółkę. Praktyka pokazuje, że większościowi wspólnicy rzadko decydują się na złożenie takiego pozwu, ponieważ orzeczenie przez sąd wyłączenia wspólnika wiąże się z koniecznością dokonania na jego rzecz spłaty w wysokości określonej przez sąd. Tym samym, aby uniknąć wypłaty środków pieniężnych na rzecz wspólnika, wspólnicy większościowi często decydują się na dalsze funkcjonowanie z nim w ramach spółki.
Na szczęście dla wspólników mniejszościowych, w prostej spółce akcyjnej możliwe będzie wytoczenie przez mniejszościowego akcjonariusza powództwa o ustąpienie ze spółki. Akcjonariusz chcący skorzystać z tego rozwiązania będzie musiał wykazać, że został rażąco pokrzywdzony przez pozostałych akcjonariuszy bądź przez spółkę.
Co oznacza zwrot „rażące pokrzywdzenie”? W praktyce będzie to zależało od uznania sądu. Z całą pewnością rażącym pokrzywdzeniem akcjonariusza będą wyraźne przejawy wykorzystywania jego słabszej pozycji w celu osiągania korzyści przez innych akcjonariuszy. Za rażące pokrzywdzenie może zostać uznane np. ciągłe przekazywanie przez akcjonariuszy większościowych zysku na kapitał zapasowy spółki i kumulowanie kapitału bez wyraźnego uzasadnienia gospodarczego.
Jeżeli sąd uzna powództwo za zasadne, to określi godziwą cenę, po której spółka będzie musiała kupić akcje ustępującego akcjonariusza na rachunek wszystkich pozostałych wspólników. Rozwiązanie takie z całą pewnością może nie być korzystne dla pozostałych akcjonariuszy i w niektórych sytuacjach będzie dla nich ekonomicznie uciążliwe. Za zapłatę ceny wykupu będzie odpowiadać solidarnie spółka oraz akcjonariusze.
Wspólnicy mniejszościowi często przekonują się o tym, że nie mają realnego wpływu na sposób w jaki prowadzone są sprawy spółki. Nie zawsze oznacza to jednak, że są oni na z góry przegranej pozycji – prawo przyznaje im bowiem pewne instrumenty do obrony swoich praw. Ponadto, dobrze skonstruowana umowa spółki może przewidywać dodatkowe zabezpieczenia dla wspólników mniejszościowych na wypadek sporu w spółce.
Prawo żądania zwołania zgromadzenia wspólników
Wspólnik posiadający co najmniej 1/10 kapitału zakładowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może żądać zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników i umieszczenia określonych spraw w porządku obrad tego zgromadzenia. Posiadanie 1/20 kapitału zakładowego wystarczy natomiast do żądania umieszczenia określonych spraw w porządku obrad najbliższego zgromadzenia wspólników. Oczywiście należy mieć świadomość, że w razie obecności na takim zgromadzeniu pozostałych wspólników, wskazane większości nie pozwolą wspólnikowi mniejszościowemu samodzielnie przegłosować wnioskowanych uchwał.
Zaskarżanie uchwał zgromadzenia wspólników – co może wspólnik?
Jeżeli wspólnik mniejszościowy zagłosuje przeciw uchwale zgromadzenia wspólników spółki z o.o. i wniesie wobec niej sprzeciw do protokołu, to może wytoczyć powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały bądź jej uchylenie. Przesłanką do wniesienia takiego powództwa może być sprzeczność uchwały z przepisami ustawowymi (przede wszystkim jest to kodeks spółek handlowych), umową spółki, bądź dobrymi obyczajami. Więcej na temat zaskarżania uchwał przeczytasz w artykule Zaskarżenie uchwały zgromadzenia wspólników opublikowanym na naszym portalu Doradzamy.to.
Prawo do kontroli w spółce
Wspólnik mniejszościowy w spółce z o.o. może przeglądać dokumenty i księgi spółki, jak również sporządzać bilans dla własnego użytku. Są to uprawnienia, które pozwalają „patrzeć na ręce” członkom zarządu. Więcej na temat prawa kontroli możesz dowiedzieć się z artykułu Dostęp do dokumentów spółki z o.o. – narzędzie kontroli dla mniejszościowego wspólnika.
Badanie działalności spółki przez biegłego rewidenta
Jednym z uprawnień przyznanych wspólnikom mniejszościowym przez kodeks spółek handlowych jest możliwość złożenia do sądu rejestrowego wniosku o wyznaczenie firmy audytorskiej, która dokona badania dokumentów księgowych spółki. Prawo do zgłoszenia takiego żądania przysługuje wspólnikowi bądź wspólnikom, reprezentującym minimum jedną dziesiątą kapitału zakładowego spółki.
Konflikt wspólników a odpowiednie skonstruowanie umowy spółki
Przy konstruowaniu umowy spółki warto zadbać, aby zabezpieczyć pozycję mniejszościowego wspólnika w sposób szerszy niż wynikający z przepisów prawa, na przykład zabezpieczając wspólnika przed rozwodnieniem udziałów, o którym piszemy w artykule Rozwodnienie udziałów – czym jest i jak się przed nim chronić? . Z tego względu, już na etapie negocjowania umowy spółki warto skorzystać z pomocy prawnika mającego doświadczenie w sprawach korporacyjnych.
Doskonałym rozwiązaniem pozwalającym uregulować istotne kwestie związane z funkcjonowaniem spółki jest także zawarcie porozumienia wspólników. Zaletą takiego porozumienia jest fakt, że nie podlega ono złożeniu do rejestru przedsiębiorców, który jest jawny.
Do kwestii, które warto szczegółowo uregulować w umowie spółki lub w porozumieniu wspólników należy m.in. wskazanie zasad opuszczenia spółki, zasad podejmowania uchwał oraz zakresu obowiązków wspólników. Więcej na ten temat przeczytasz na naszym portalu Doradzamy.to w artykule Unikaj sporów wspólników – o czym pamiętać przed założeniem spółki?
Zawarcie odpowiednich postanowień w umowie spółki oraz porozumieniach wspólników może ograniczyć potencjalne spory wspólników oraz dać mniejszościowym udziałowcom realny nadzór nad majątkiem spółki oraz jej działalnością. Jest to więc dobre narzędzie pozwalające uniknąć udziału w konfliktach między wspólnikami czy postępowaniach sądowych, które zawsze mają niekorzystny wpływ na działalności spółki.
Przyczyną powstania konfliktu w wielu spółkach jest brak lojalności jednego ze wspólników i podejmowanie przez niego działań skutkujących powstaniem szkody po stronie spółki, a w konsekwencji pozostałych wspólników. Jakie kroki może w takim przypadku podjąć pokrzywdzony wspólnik?
1. Uzyskaj dostęp do dokumentów spółki
Pierwszym krokiem w sytuacji, gdy istnieje podejrzenie, że jeden ze wspólników działa w sposób nieuczciwy jest skompletowanie i przeanalizowanie dokumentacji spółki. W dokumentach spółki często można znaleźć dowody na nielojalne postępowanie wspólnika.
2. Wezwij wspólnika do wyjaśnień
Jeśli w dokumentach spółki nie ma informacji, które rozwiałyby wątpliwości co do uczciwości wspólnika, można go wezwać do złożenia wyjaśnień. Jeśli wyjaśnienia wspólnika będą wiarygodne, konflikt w spółce może się zakończyć już na tym etapie.
3. Sprawdź, czy wspólnik nie prowadzi działalności konkurencyjnej
Zdarza się, że nieuczciwy wspólnik wykorzystuje informacje o spółce do założenia konkurencyjnej firmy o podobnym profilu działalności. Warto sprawdzić w rejestrze przedsiębiorców i zapytać kontrahentów, czy wspólnik nie jest zaangażowany w tego typu przedsięwzięcia.
4. Zastanów się nad złożeniem pozwu o wyłączenie nieuczciwego wspólnika
W sytuacji, gdy działania nieuczciwego wspólnika poważnie utrudniają funkcjonowanie spółki, możesz rozważyć złożenie pozwu o wyłączenie wspólnika. Sąd może wyłączyć wspólnika ze spółki wówczas, gdy przemawia za tym ważny powód. Więcej na temat wyłączenia wspólnika możesz przeczytać na naszym portalu Doradzamy.to w artykule Wyłączenie wspólnika ze spółki – co może być ważnym powodem?
Znajdź dobrego doradcę
Aby ustalić skuteczną strategię działań wobec nieuczciwego wspólnika, warto skorzystać z pomocy doświadczonego specjalisty z zakresu prawa spółek. O tym dlaczego w obliczu toczącego się w spółce konfliktu warto skorzystać z doradztwa prawnego piszemy na naszym portalu Doradzamy.to w artykule Konflikt w spółce – znajdź dobrego doradcę!
Czasem konfliktu w spółce nie sposób uniknąć. Skonfliktowani wspólnicy coraz częściej decydują się na przeniesienie sporu korporacyjnego na wokandę sądową.
Właśnie z tego powodu już drugi raz zbadaliśmy, w jaki sposób kształtuje się praktyka orzecznicza sądów w zakresie spraw związanych ze sporami w spółkach. Dziś rezultaty prowadzonych przez nas badań dostępne są m.in. na portalu Doradzamy.to w drugiej edycji Raportu „Spory wspólników”
Stwierdzenie nieważności uchwały a jej uchylenie
Aż 415 wyroków, które zostały przez nas przeanalizowane, dotyczyło zaskarżania uchwał. Istnieją dwie możliwości zaskarżania uchwał. W zależności od stwierdzonych uchybień można wnieść o stwierdzenie nieważności uchwały lub o jej uchylenie.
Stwierdzenie nieważności uchwały:
w celu wniesienia o stwierdzenie nieważności uchwały, należy wykazać, że jest ona sprzeczna z ustawą. Uchwała może być sprzeczna nie tylko z przepisami Kodeksu spółek handlowych, ale także z przepisami innych ustaw,
powództwo należy wnieść w terminie sześciu miesięcy od otrzymania wiadomości o uchwale, jednak nie później niż w terminie trzech lat od dnia podjęcia uchwały.
Uchylenie uchwały:
wniesienie o uchylenie uchwały wymaga wykazania, że jest ona sprzeczna z umową spółki bądź dobrymi obyczajami i godząca w interesy spółki lub mająca na celu pokrzywdzenie wspólnika,
powództwo należy wnieść w terminie miesiąca od dnia otrzymania wiadomości o uchwale, jednak nie później niż w terminie sześciu miesięcy od dnia podjęcia uchwały.
Kto może zaskarżyć uchwałę?
Prawo do zaskarżenia uchwały, zarówno w przypadku stwierdzenia nieważności uchwały, jak i jej uchylenia, mają następujące podmioty:
zarząd, rada nadzorcza, komisja rewizyjna w przypadku spółki z o.o. oraz członkowie tych organów,
wspólnik lub akcjonariusz, który głosował przeciwko uchwale, a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu,
wspólnik lub akcjonariusz bezzasadnie niedopuszczony do udziału w zgromadzeniu wspólników albo walnym zgromadzeniu,
wspólnik lub akcjonariusz, który nie był obecny na zgromadzeniu, w przypadku wadliwego zwołania zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia lub też powzięcia uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad,
w przypadku pisemnego głosowania – wspólnik spółki z o.o., który został pominięty przy głosowaniu, lub który nie zgodził się na głosowanie pisemne, albo też który głosował przeciwko uchwale i po otrzymaniu wiadomości o uchwale w terminie dwóch tygodni zgłosił sprzeciw.
Co istotne, do złożenia pozwu w sprawie dotyczącej zaskarżenia uchwały nie jest konieczne posiadanie określonej liczby udziałów. Jest to zatem skuteczny środek, który może być wykorzystany przez wspólnika mniejszościowego w konflikcie ze wspólnikiem posiadającym większość udziałów i przyczynić się do respektowania praw mniejszościowego wspólnika w spółce. Więcej o tym, jak w praktyce wygląda zaskarżanie uchwał, można przeczytać na portalu Doradzamy.to w artykule Zaskarżenie uchwały zgromadzenia wspólników.
Jakie uchwały najczęściej podlegają zaskarżeniu?
Z II edycji naszego Raportu o sporach wspólników wynika, że:
46% przeanalizowanych przez nas wyroków w sprawach dotyczących zaskarżania uchwał dotyczyło sporów związanych z podziałem zysku, dopłatami, umorzeniem lub sprzedażą udziałów,
25% wyroków dotyczyło konfliktów w organach spółki, sporów kompetencyjnych oraz konfliktów na linii zarząd-wspólnicy,
14% wyroków spowodowanych było konfliktem dotyczącym zatwierdzenia roku obrotowego lub udzielenia absolutorium,
4% wyroków dotyczyło ustalania wynagrodzenia dla członków zarządu.
Okazuje się zatem, że – podobnie jak w przypadku pierwszej edycji naszego Raportu – najczęstszym powodem konfliktów prowadzących do zaskarżenia uchwał są kwestie bezpośrednio związane z finansami. Takie sprawy to na przykład te związane z dysponowaniem majątkiem spółki, podziałem zysku, dopłatami oraz wynagrodzeniem zarządu. Wiele spośród analizowanych wyroków z zakresu zaskarżania uchwał dotyczyło uchwał mających na celu pozbawienie mniejszościowego wspólnika dywidendy poprzez ciągłe przekazywanie wypracowanego przez spółkę zysku na kapitał zapasowy. Zaskarżane uchwały dotyczyły także nakładania na mniejszościowego wspólnika przekraczających jego możliwości zobowiązań finansowych w postaci dopłat.
Zaskarżanie uchwał także dla mniejszościowego wspólnika może być skutecznym instrumentem do podważenia uchwał dotyczących dysponowania majątkiem spółki. W spółkach kapitałowych, w których zawieranie umów należy do kompetencji zarządu, wspólnicy mniejszościowi nie mają zazwyczaj wpływu na to, jakie umowy i na jakich warunkach są zawierane przez spółkę. Nie oznacza to jednak, że zarząd ma pełną swobodę – niektóre kwestie wymagają bowiem uzyskania zgody wspólników. Nawet jeśli uchwała zgromadzenia wspólników wyrażająca zgodę na dokonanie danej czynności została podjęta bez zgody mniejszościowego wspólnika, może on ją zaskarżyć.
Ponownie, wiele spośród przeanalizowanych przez nas wyroków dotyczyło zaskarżenia uchwał przez wspólnika mniejszościowego, którego prawa w spółce nie były respektowane przez pozostałych wspólników. Do takich przypadków zalicza się uchylenie uchwały w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego spółki w sytuacji, gdy zarząd notorycznie odmawiał wspólnikowi mniejszościowemu dostępu do dokumentów kluczowych do oceny sytuacji spółki.
Z naszego Raportu o sporach wspólników wynika, że średni czas trwania postępowania przed sądami okręgowymi w sprawach zaskarżania uchwał wyniósł około 13 miesięcy (a więc średnio o 4 miesiące więcej, niż w przypadku poprzedniego Raportu), podobnie w sądach apelacyjnych – czas trwania postępowania wynosił średnio 13 miesięcy, czyli o miesiąc dłużej, niż miało to miejsce w przypadku spraw w latach ubiegłych.
To już druga edycja raportu o sporach wspólników. W nowym, zaktualizowanym raporcie przeanalizowaliśmy ponad 500 orzeczeń, żeby ustalić, w jaki sposób sądy rozstrzygają konflikty między wspólnikami.
Czy zawsze warto iść do sądu?
Każda spółka prędzej czy później narażona jest na sytuacje, w których między wspólnikami dojdzie do konfliktu. Przyczyną rozłamu mogą stać się nawet z pozoru drobne sprawy. W najlepszym przypadku uda się je rozwiązać na drodze do porozumienia, ale czasem znajdą swój finał także w sądzie. To drugie rozwiązanie jest szczególnie korzystne dla wspólników mniejszościowych, dla których negocjacje z większościowym wspólnikiem mogą często kończyć się niepowodzeniem.
Linia orzecznicza – jak orzekają sądy w sprawach dotyczących sporów wspólników?
Przed skierowaniem sprawy do sądu dobrze jest sprawdzić, jak orzekają sądy oraz jak długo potrwać może postępowanie. Aby odpowiedzieć na to pytanie, w drugiej edycji raportu przeanalizowaliśmy ponad 500 wyroków. Druga edycja raportu to podstawa do oceny tego, jak wygląda linia orzecznicza w sądach rejonowych, okręgowych i apelacyjnych w sprawach o zaskarżenie uchwał, wyłączenie wspólnika, rozwiązanie spółki oraz udostępnianie dokumentów spółki z o.o. II wydanie raportu o sporach wspólników może stanowić podstawę do ustalenia jakie działania powinien podjąć wspólnik mniejszościowy, aby zakończyć z korzyścią konflikt w spółce.
Co do zasady każdy ze wspólników w spółce osobowej ma prawo do „dywidendy”, czyli udziału w zysku wypracowanym przez spółkę. O jej wysokości decydują postanowienia umowy spółki, a w przypadku ich braku – przepisy Kodeksu spółek handlowych.
Prawo do „dywidendy” w spółce osobowej – komu przysługuje i kiedy powstaje?
W spółkach osobowych (jawnej, partnerskiej, komandytowej i komandytowo-akcyjnej) nie mamy do czynienia z typową dywidendą. Wspólnicy mają jednak prawo do wypłaty zysku.
Prawo do wypłaty „dywidendy” spółki osobowej powstaje z końcem roku obrotowego – czyli z reguły z końcem roku kalendarzowego. Przykładowo, prawo do zysku za rok 2025 powstaje z końcem właśnie tego roku. W przypadku spółki osobowej wypłata „dywidendy” nie jest więc uzależniona od podjęcia przez wspólników uchwały o przeznaczeniu zysku do wypłaty.
Co w takim razie należy zrobić, by cieszyć się korzyściami finansowymi z tytułu uczestnictwa w spółce? Wspólnik, który chciałby doprowadzić do wypłaty przysługującego mu zysku, powinien zgłosić takie żądanie do spółki.
Kiedy następuje wypłata zysku w spółce jawnej lub komandytowej?
W Kodeksie spółek handlowych brak jest przepisów określających termin wypłaty „dywidendy”. Kwestia ta może zostać uregulowana w umowie spółki bądź pozostawiona do określenia w uchwale wspólników. W razie braku jakichkolwiek postanowień w kwestii terminu wypłaty „dywidendy” wypłata powinna nastąpić niezwłocznie po wezwaniu spółki do zapłaty.
Jaka określić wysokość dywidendy w spółce osobowej?
Jak natomiast określić wysokość dywidendy należnej wspólnikowi? Jeżeli umowa spółki nie zawiera szczegółowych postanowień dotyczących udziału poszczególnych wspólników w zysku, stosowane będą przepisy Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z nimi każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zyskach. Wysokość wniesionego przez wspólnika wkładu nie ma w tym przypadku znaczenia.
Przykłady:
Przykład 1: w spółce Florissima sp. j. jest dwoje wspólników — Anna Kwiatkowska i Adam Bławatek. Anna Kwiatkowska wniosła do spółki wkład w wysokości 60 tys. zł, a Adam Bławatek w wysokości 40 tys. zł. Umowa spółki nie zawiera żadnych postanowień dotyczących udziału w zysku. Pomimo odmiennych wkładów, zarówno Annie Kwiatkowskiej, jak i Adamowi Bławatkowi przysługuje więc 50% udziału w zysku.
Przykład 2: w spółce Zielony Zakątek sp. j. jest dwoje wspólników — Karolina Brzozowska i Mateusz Sosnowski. Karolina Brzozowska wniosła do spółki wkład w wysokości 70 tys. zł, a Mateusz Sosnowski wkład w wysokości 30 tys. zł. Wspólnicy w umowie spółki określili udział w zysku. Zgodnie z umową spółki Karolinie Brzozowskiej przypada 70% udziału w zysku, a Mateuszowi Sosnowskiemu – 30%.
Więcej o podziale zysku w spółce osobowej na podstawie uchwały wspólników przeczytasz w naszym artykule dostępnym tutaj.
Wypłata zysku w spółce komandytowo-akcyjnej
W spółce komandytowo-akcyjnej o sposobie rozdysponowania wypracowanego zysku decyduje walne zgromadzenie. Trzeba jednak pamiętać, że:
w części zysku przypadającej akcjonariuszom podział wymaga zgody wszystkich komplementariuszy,
w części zysku przypadającej komplementariuszom – wystarczająca jest zgoda większości komplementariuszy.
W spółce komandytowo-akcyjnej komplementariusze i akcjonariusze uczestniczą w zysku proporcjonalnie do wniesionych wkładów, chyba że statut przewiduje inny sposób podziału.
Brak wypłaty „dywidendy” w spółce osobowej
Kiedy wypłata „dywidendy” spółki nie będzie możliwa? Wypłata zysku nie będzie możliwa w dwóch przypadkach:
jeśli spółka nie osiągnie w danym roku obrotowym zysku, lub
gdy wspólnicy podejmą decyzję o innym przeznaczeniu zysku.
W takiej sytuacji żądanie wspólnika będzie bezskuteczne i nie może być mowy o podziale zysku.
Brak wypłaty „dywidendy” – jak z tym walczyć?
Zdarza się, że w razie konfliktu wspólników zysk jest celowo zatrzymywany w spółce, a wspólnicy z premedytacją decydują o jego alternatywnym przeznaczeniu. Pojawia się wtedy pytanie: czy pomijany wspólnik ma jakiekolwiek narzędzia, aby skutecznie domagać się realizacji swojego prawa do udziału w zysku?
Skierowanie sprawy do sądu
Oczywiście, w sytuacji gdy spółka nie wypłaca należnego zysku, pomimo skierowania wezwania do zapłaty, wspólnik może skierować sprawę do sądu. W pozwie wspólnik powinien wykazać, jaka kwota zysku (wysokość „dywidendy”) przysługuje mu za dany rok obrotowy.
Zaskarżenie uchwały
Bardziej skomplikowana jest sytuacja, w której została podjęta uchwała o przekazaniu zysku na inny cel. W takim przypadku wspólnik może skorzystać z prawa do zaskarżenia uchwały. Samo zaskarżenie uchwały nie powoduje wstrzymania jej wykonania. Może jednak stanowić środek do jej podważenia, a także narzędzie nacisku podczas sporu wspólników.
Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak skutecznie zaskarżyć uchwałę wspólników spółki osobowej przeczytaj nasz artykuł dostępny tutaj.
Inne możliwe działania
Poważny konflikt między wspólnikami wpływa zwykle na funkcjonowanie spółki, prowadzoną przez nią działalność gospodarczą i – w konsekwencji – na wysokość wypłacanej dywidendy. W takiej sytuacji warto rozważyć, czy lepszy wyjściem nie będzie rozwiązanie spółki albo wystąpienie ze spółki przez jednego ze wspólników.
Wypłata zysku – wymagalność roszczenia
Co do zasady wspólnicy nabywają prawo do udziału w zysku z końcem roku obrotowego. Nie oznacza to jednak, że już następnego dnia mogą skutecznie domagać się od spółki jego wypłaty.
W praktyce przyjmuje się, że roszczenie o wypłatę zysku staje się wymagalne dopiero po:
sporządzeniu sprawozdania finansowego za dany rok obrotowy oraz
jego zatwierdzeniu przez wspólników.
Dopiero wtedy wiadomo czy spółka faktycznie wypracowała zysk, jaka jest jego ostateczna wysokość oraz jaka kwota przypada konkretnemu wspólnikowi. Od tego momentu można mówić o realnym, „policzalnym” roszczeniu o wypłatę określonej kwoty z tytułu udziału w zysku.
Choć brak wypłaty dywidendy w spółce osobowej bywa dla wspólnika dotkliwy, istnieją skuteczne narzędzia pozwalające na dochodzenie swoich praw przez wspólnika. Nawet gdy wspólnicy nie podejmują uchwał w przedmiocie podziału zysku lub przeznaczają go na inne cele, wspólnik ma narzędzia prawne pozwalające mu walczyć o dywidendę przysługującą z tytułu uczestnictwa w spółce. Warto z nich korzystać – prawo do udziału w zysku jest jednym z kluczowych uprawnień wspólnika, a jego realizacja często decyduje o tym, czy dalsze uczestnictwo w spółce rzeczywiście ma sens.
Konflikt wspólników niemal zawsze znajduje negatywne przełożenie na sytuację spółki. Toczący się w spółce spór może doprowadzić do zablokowania możliwości podejmowania kluczowych decyzji, co z kolei może doprowadzić do utraty wysokiej pozycji firmy na rynku. Rozwiązanie toczącego się w spółce sporu jest zatem w interesie zarówno samych wspólników, jak i spółki. W sytuacji sporu w spółce warto rozważyć skorzystanie z mediacji.
Czym jest mediacja?
Mediacja jest alternatywną metodą rozwiązywania sporów (ADR), w której osoba trzecia (mediator) pomaga stronom konfliktu dojść do porozumienia. Celem mediacji jest wypracowanie rozwiązania satysfakcjonującego dla wszystkich stron sporu. Aby było to możliwe, proces mediacji powinien być oparty na kilku podstawowych zasadach:
zasada dobrowolności – dobrowolność jest cechą odróżniającą mediację od postępowania sądowego. Strona konfliktu może już na początku odmówić udziału w mediacji, a także zrezygnować z mediacji na każdym jej etapie,
zasada bezstronności mediatora – bezstronność mediatora powinna się przejawiać w równym traktowaniu stron konfliktu i braku stronniczości. Mediator powinien niezwłocznie ujawnić stronom okoliczności, które mogłyby wzbudzić wątpliwości co do jego bezstronności,
zasada poufności – celem tej zasady jest zapewnienie stronom konfliktu możliwości otwartego formułowania żądań i składania oświadczeń. Zasada poufności przejawia się w dwóch aspektach: wyłączenia jawności postępowania mediacyjnego oraz obowiązku zachowania w tajemnicy informacji uzyskanych w wyniku mediacji.
Zalety mediacji
Podstawową zaletą mediacji jest możliwość rozwiązania sporu szybciej niż w drodze postępowania sądowego. Zgodnie z danymi udostępnionymi przez Ministerstwo Sprawiedliwości, około 60 % mediacji w sprawach gospodarczych w 2018 roku zakończyło się w ciągu maksymalnie 3 miesięcy. Oczywiście nie wszystkie z tych mediacji skutkowały rozwiązaniem sporu, jednak nawet jeśli próba mediacji była nieskuteczna i w ostateczności strony zdecydowały się aby sprawę rozstrzygnął sąd, to mediacja nie przedłużyła znacznie postępowania.
Z uwagi na to, że w przypadku mediacji to same strony kształtują postanowienia ugody, skonfliktowane strony mają większy wpływ na sposób zakończenia sporu. Osiągnięte porozumienie może w kompleksowy sposób regulować sporne kwestie, co z kolei może przyczynić się do trwałego uregulowania relacji między stronami. Dzięki temu, że strony same określają treść wiążącego ich porozumienia, istnieje większa szansa, że będą one przestrzegać wiążących je postanowień.
W przypadku konfliktu wspólników w spółce, mediacja pozwala na rozwiązanie sporu w poufności wobec pracowników i kontrahentów. Jest to istotna zaleta w porównaniu do postępowania sądowego, gdzie pracownicy mogą zostać wezwani na świadków, co często przekłada się na złą atmosferę w firmie. Proces sądowy jest także często niepokojącym sygnałem dla kontrahentów spółki, którzy mogą być zaniepokojeni o jej dalsze funkcjonowanie.
