„Sprzedam udziały w spółce”, czyli jak przygotować się do wyjścia ze spółki z o.o.
Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. może wydawać się prostą transakcją między dotychczasowym wspólnikiem a nabywcą. W praktyce jednak zbycie udziałów może być ograniczone zarówno przez postanowienia umowy spółki czy porozumienia wspólników, jak i przepisy prawa.
Poniżej wyjaśniamy, jak przygotować się do zbycia udziałów w spółce, aby cała procedura przebiegła sprawnie i bezpiecznie.
Z tego artykułu dowiesz się m.in.:
jak przygotować sprzedaż udziałów w spółce z o.o.,
kiedy potrzebna jest zgoda zarządu lub zgromadzenia wspólników,
co powinna zawierać umowa sprzedaży udziałów,
jakie obowiązki ma zarząd po zmianie wspólnika,
kiedy zmianę udziałów trzeba zgłosić do KRS,
jakie podatki mogą pojawić się przy sprzedaży udziałów.
Kiedy wspólnik może sprzedać udziały spółki z o.o.?
Wspólnik może sprzedać swoje udziały, ale nie zawsze ma w tym zakresie pełną swobodę. Pierwszym dokumentem, który należy sprawdzić przed planowaną transakcją jest umowa spółki. To właśnie ona może określać, czy sprzedaż udziałów wymaga dochowania określonych procedur bądź uzyskania zgód.
Czasami zasady dotyczące sprzedaży udziałów nie znajdują się w umowie spółki, ale w odrębnym porozumieniu wspólników. Takie porozumienie może ustalać szczegółowe zasady zbycia udziałów lub też wprowadzać tzw. klauzule opcyjne, które mogą na przykład zobowiązać jednego wspólnika spółki z o.o. do zakupu udziałów drugiego wspólnika w razie wystąpienia określonych okoliczności.
Więcej na temat klauzul opcyjnych oraz ich zastosowania w sytuacji zbycia udziałów przeczytasz w artykule Opcja put oraz opcja call – czym są i jakie jest ich praktyczne zastosowanie? na portalu Doradzamy.to.
Zgoda spółki na sprzedaż udziałów
Najczęściej spotykanym ograniczeniem sprzedaży udziałów w spółce z o.o. jest wymóg uzyskania zgody spółki. Umowa spółki może wskazywać, że bez takiej zgody wspólnik nie powinien przenosić udziałów na inną osobę. Zgody może udzielać na przykład zarząd albo zgromadzenie wspólników, w zależności od tego, jak zostało to wskazane w umowie spółki.
Prawo pierwszeństwa i prawo pierwokupu
Innym sposobem kontroli sprzedaży udziałów jest przyznanie dotychczasowym wspólnikom prawa pierwszeństwa albo prawa pierwokupu. W takiej sytuacji wspólnik, który chce sprzedać udziały osobie trzeciej, musi najpierw umożliwić ich nabycie pozostałym wspólnikom.
To rozwiązanie chroni pozostałych wspólników przed wejściem do spółki osoby spoza dotychczasowego kręgu wspólników. Dla sprzedającego oznacza jednak dodatkowy etap transakcji: zanim podpisze umowę z zewnętrznym inwestorem, powinien przejść procedurę przewidzianą w umowie spółki.
Czasowe ograniczenie zbycia udziałów w spółce
Wspólnicy mogą również ustalić, że przez określony czas zbycie udziałów będzie niedopuszczalna albo ograniczone. Takie rozwiązanie bywa stosowane na przykład po założeniu spółki, gdy wspólnikom zależy na stabilnym składzie właścicielskim przez pierwsze lata działalności.
Więcej na temat ograniczeń w obrocie udziałami w spółce z o.o. piszemy w artykule Jak kontrolować zmiany w składzie wspólników w spółce z o.o.
Kiedy sprzedaż udziałów wymaga dodatkowych zezwoleń?
W niektórych przypadkach do skutecznego zbycia udziałów mogą być wymagane także zgody lub zawiadomienia wynikające z przepisów szczególnych. Dotyczy to zwłaszcza większych transakcji, spółek posiadających nieruchomości rolne oraz spółek korzystających z dotacji.
Pierwszym przykładem jest obowiązek zgłoszenia zamiaru koncentracji do Prezesa UOKiK. Obowiązek ten pojawia się wtedy, gdy sprzedaż udziałów prowadzi do przejęcia kontroli nad spółką, a uczestnicy transakcji przekraczają określone progi obrotowe.
Dodatkowe ograniczenia mogą pojawić się również wtedy, gdy spółka posiada nieruchomości rolne. W określonych przypadkach KOWR może mieć prawo pierwokupu udziałów spółki z o.o., która jest właścicielem albo użytkownikiem wieczystym nieruchomości rolnej o odpowiedniej powierzchni.
Przed sprzedażą udziałów warto też sprawdzić, czy spółka korzystała z dotacji, w szczególności ze środków unijnych. Jeżeli nadal trwa okres trwałości projektu, zmiana właścicielska może wymagać zgody instytucji finansującej albo co najmniej wcześniejszego zgłoszenia. Pominięcie tego etapu może narazić spółkę na ryzyko zwrotu części lub całości dofinansowania.
Przed podpisaniem umowy sprzedaży udziałów trzeba ustalić więc nie tylko to, czy zgodę musi wyrazić zarząd lub wspólnicy, ale także czy transakcja nie wymaga zaangażowania organów zewnętrznych. Więcej na ten temat piszemy w artykule Kiedy sprzedaż udziałów wymaga dodatkowych zezwoleń?
Jak przygotować umowę sprzedaży udziałów w spółce z o.o.?
Kolejnym krokiem jest przygotowanie umowy, na podstawie której nastąpi zbycie udziałów. Umowa sprzedaży udziałów powinna zabezpieczać nie tylko przeniesienie udziałów, ale też zapłatę ceny, odpowiedzialność stron i wykonanie obowiązków po transakcji.
Forma umowy sprzedaży udziałów w spółce z o.o.
Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. wymaga zachowania szczególnej formy. Zbycie udziałów wymaga umowy zawartej w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.
Przy spółkach założonych przy wykorzystaniu wzorca umowy możliwe jest także zbycie udziałów przez system teleinformatyczny, o ile transakcja spełnia warunki przewidziane dla tego trybu. Klasyczna umowa z podpisami notarialnie poświadczonymi daje jednak większą elastyczność, zwłaszcza gdy strony chcą wprowadzić dodatkowe warunki, zabezpieczenia lub rozbudowane oświadczenia.
Cena, płatność i zabezpieczenie interesów sprzedawcy
Umowa powinna określać cenę sprzedaży udziałów oraz sposób jej zapłaty. Z perspektywy sprzedającego kluczowe jest zabezpieczenie, że po przeniesieniu udziałów rzeczywiście otrzyma zapłatę.
Jednym z rozwiązań jest uzależnienie przejścia własności udziałów na kupującego od zapłaty pełnej kwoty ceny na rzecz wspólnika sprzedającego udziały.
Jeżeli strony umawiają się na płatność w ratach, umowa powinna szczegółowo określać terminy płatności oraz konsekwencje braku zapłaty którejkolwiek z rat. Sprzedający może zabezpieczyć swoje interesy także przez:
dobrowolne poddanie się egzekucji przez kupującego,
poręczenie,
gwarancję bankową,
zastaw na udziałach,
inne zabezpieczenie dopasowane do wartości transakcji.
Dobrze przygotowana umowa powinna zawierać oświadczenia i zapewnienia stron. Sprzedający może potwierdzić, że udziały należą do niego, nie są obciążone zastawem i nie są przedmiotem sporu. Kupujący może z kolei oświadczyć, że zna treść umowy spółki, zapoznał się z sytuacją spółki, akceptuje skutki nabycia udziałów oraz posiada środki na zapłatę ceny. W większych transakcjach warto również dodać oświadczenia dotyczące źródła finansowania zakupu i braku przeszkód do wykonania umowy.
Oświadczenia sprzedającego – zabezpieczenie interesów kupującego
Z perspektywy kupującego kluczowe znaczenie mają oświadczenia sprzedającego dotyczące stanu prawnego udziałów oraz prawidłowości funkcjonowania spółki. Takie oświadczenia zmniejszają ryzyko, że po podpisaniu umowy pojawią się roszczenia osób trzecich albo problemy z wykonywaniem praw wspólnika. Jeżeli po transakcji okaże się, że udziały były obciążone, objęte sporem albo sprzedający nie mógł nimi swobodnie rozporządzać, kupujący będzie mógł powoływać się na treść umowy i dochodzić odpowiedzialności od sprzedającego.
Więcej na temat tego, co powinna zawierać umowa sprzedaży udziałów piszemy w artykule Umowa sprzedaży udziałów spółki z o.o. – co warto w niej uregulować?
Co trzeba zrobić po podpisaniu umowy sprzedaży udziałów?
Zawiadomienie spółki o zbyciu udziałów
Samo podpisanie umowy między sprzedającym a kupującym nie kończy całej procedury. O przejściu udziałów trzeba zawiadomić spółkę i przedstawić dowód dokonania czynności, najczęściej kopię umowy sprzedaży udziałów.
Dopóki spółka nie zostanie prawidłowo zawiadomiona, wspólnik nie może wykonywać praw udziałowych, takich jak udział w zgromadzeniu wspólników czy wypłata dywidendy. Dlatego w umowie warto od razu ustalić, kto i w jakim terminie zawiadomi spółkę o sprzedaży.
Zgłoszenie sprzedaży udziałów do KRS
Co do zasady wpis w KRS nie jest warunkiem skutecznego zbycia udziałów. Dla spółki kluczowe znaczenie ma zawiadomienie jej o przejściu udziałów oraz przedstawienie dowodu dokonania czynności, najczęściej kopii umowy sprzedaży udziałów. Od chwili otrzymania takiego zawiadomienia spółka powinna traktować nabywcę jako nowego wspólnika i dopuścić go do wykonywania praw udziałowych.
Zarząd spółki powinien jednak złożyć do sądu rejestrowego nową listę wspólników. Lista powinna wskazywać wspólników oraz liczbę i wartość nominalną przysługujących im udziałów.
Trzeba przy tym pamiętać, że nie każdy wspólnik spółki z o.o. jest widoczny bezpośrednio w odpisie KRS. W rejestrze ujawnia się wspólników posiadających co najmniej 10% kapitału zakładowego. Jeżeli więc w wyniku sprzedaży udziałów nowy wspólnik osiąga taki próg, zarząd spółki powinien złożyć wniosek o ujawnienie takiego wspólnika w odpisie. Natomiast jeżeli dotychczasowy wspólnik po zbyciu udziałów spada poniżej tego progu, konieczne może być wykreślenie go z danych ujawnionych w rejestrze.
Trzeba również pamiętać, że sama sprzedaż udziałów nie powoduje automatycznego wygaśnięcia mandatu członka zarządu. Jeżeli strony chcą, aby były wspólnik przestał pełnić funkcję w zarządzie, potrzebna jest dodatkowa czynność, na przykład rezygnacja albo uchwała o odwołaniu.
O tym, jak dopełnić formalności związanych ze sprzedażą udziałów, piszemy w artykule na portalu spolkazoo.net Sprawdź jak zgłosić sprzedaż udziałów, powołanie prokurenta lub członka organu w sp. z o.o. przez PRS.
Podatki przy sprzedaży udziałów w spółce z o.o.
Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. wiąże się z koniecznością zapłaty przez kupującego podatku od czynności cywilnoprawnych oraz złożenia deklaracji PCC-3 do urzędu skarbowego w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy sprzedaży. Sprzedający powinien natomiast pamiętać o rozliczeniu podatku dochodowego od uzyskanego dochodu ze sprzedaży udziałów.
Więcej na temat opodatkowania transakcji sprzedaży udziałów piszemy w artykule Jak opodatkowana jest sprzedaż spółki? na portalu Doradzamy.to.
Podsumowanie – jak bezpiecznie przeprowadzić zbycie udziałów?
Właściwe przygotowanie do procesu sprzedaży udziałów w spółce z o.o. pomaga uniknąć opóźnień, sporów między stronami oraz późniejszych problemów z wykonaniem umowy. Kluczowe znaczenie ma wcześniejsze sprawdzenie umowy spółki, analiza ograniczeń w zbyciu udziałów, prawidłowe przygotowanie dokumentów oraz ustalenie obowiązków po stronie sprzedającego, kupującego i zarządu.
Dobrze zaplanowana sprzedaż udziałów zabezpiecza interesy obu stron transakcji i ułatwia sprawne przeprowadzenie zmiany właścicielskiej. Dzięki temu wspólnik może wyjść ze spółki w sposób uporządkowany, a nabywca udziałów zyskuje większą pewność co do skuteczności całej transakcji.
Specjalizuje się w rozwiązywaniu sporów wspólników, transakcjach M&A oraz reorganizacjach spółek, obejmujących przekształcenia, połączenia, podziały i aporty. Doradza także przy przygotowywaniu porozumień wspólników oraz prawnych aspektach wspólnych inwestycji.