Rozwiązanie ma dotyczyć składników wniesionych lub nieodpłatnie przekazanych do fundacji przez fundatora przed 1 stycznia 2027 r. Nie obejmie więc nieruchomości nabytych przez fundację już w toku jej działalności.

Zwrot może dotyczyć m.in. własności nieruchomości, ich części lub udziałów w nich, a także wybranych spółdzielczych praw do lokali i domów. Regulacja obejmuje nieruchomości mieszkalne oraz przeznaczone do całodobowego zakwaterowania.

Dlaczego ustawodawca wprowadza takie rozwiązanie?

Projekt istotnie zmienia zasady dotyczące nieruchomości w fundacjach rodzinnych. Przewiduje m.in. 36-miesięczny lock-up dla określonych aktywów wniesionych do fundacji lub nabytych od podmiotów powiązanych po 31 grudnia 2026 r., ograniczenie zwolnienia z CIT dla najmu, zwłaszcza krótkoterminowego, oraz wzrost stawki podatku od wypłat z fundacji z 15% do 19%.

W filmie pokazujemy, jak fundacja rodzinna może służyć ochronie i uporządkowaniu rodzinnego majątku, kiedy warto ją rozważyć oraz dlaczego decyzje dotyczące wniesienia do niej konkretnych składników majątku powinny wynikać przede wszystkim z dobrze zaplanowanej sukcesji.

Możliwość zwrotu nieruchomości ma więc pełnić funkcję okresu dostosowawczego.

Zwrot będzie możliwy do 31 grudnia 2027 r. Wyjątek przewidziano dla fundacji, których rok podatkowy rozpoczął się przed 1 stycznia 2027 r., ale kończy się po 31 grudnia 2026 r. Zwrot ma być neutralny podatkowo w CIT, PIT oraz podatku od spadków i darowizn. Nie będzie traktowany jako świadczenie, ukryty zysk ani niedozwolona działalność fundacji. Projekt nie przewiduje jednak wprost analogicznej neutralności w VAT i PCC.

Co ważne, zwrot nie rozpocznie na nowo 5-letniego terminu dotyczącego neutralnej w PIT sprzedaży nieruchomości – uwzględniany będzie również okres jej posiadania przez fundację. Przy późniejszej sprzedaży fundator nie zaliczy jednak do kosztów wydatków poniesionych w czasie, gdy nieruchomość należała do fundacji.

To nadal projekt ustawy, więc jego treść może się zmienić. Planowane wejście nowych regulacji w życie to 1 stycznia 2027 r.

Nie zmienia to naszej ogólnej oceny fundacji rodzinnej. Nadal jest to instrument, który może bardzo dobrze realizować cele sukcesyjne, pozwala oddzielić i zabezpieczyć rodzinny majątek oraz akumulować i reinwestować go bez bieżącego opodatkowania właściwego dla wielu inwestycji dokonywanych bezpośrednio przez osoby fizyczne.

Zmiany powodują natomiast, że jeszcze większego znaczenia nabiera właściwe zaprojektowanie struktury fundacji, sposobu korzystania z jej majątku i rodzaju aktywów, które mają się w niej znaleźć.

Paweł Krzemiński
Specjalizuje się w bieżącym doradztwie podatkowym, w szczególności w zakresie podatków dochodowych, VAT oraz estońskiego CIT. Analizuje skutki podatkowe planowanych działań i transakcji, wspiera projekty dotyczące fundacji rodzinnych i planowania podatkowego, a także przygotowuje opinie, wnioski o interpretacje oraz pisma w postępowaniach podatkowych i sądowoadministracyjnych.

Eryk Stefanicki
Specjalizuje się w reorganizacjach przedsiębiorstw, transakcjach dotyczących spółek, nieruchomości, udziałów i akcji oraz projektowaniu efektywnych podatkowo struktur biznesowych. Doradza także w zakresie estońskiego CIT i fundacji rodzinnych, a ponadto przygotowuje opinie i wnioski podatkowe oraz reprezentuje klientów przed organami podatkowymi.

Artykuł Wycofanie nieruchomości z fundacji rodzinnej – czy to możliwe? pochodzi z serwisu Zmiana warty.

Fundacja rodzinna na dobre weszła do praktyki sukcesyjnej

Duże zainteresowanie fundacjami rodzinnymi pokazuje, że temat sukcesji przestał być dla wielu przedsiębiorców odległą perspektywą. I trudno się temu dziwić – coraz więcej właścicieli firm wchodzi dziś w etap, w którym trzeba poważnie myśleć o przekazaniu sterów kolejnemu pokoleniu. Więcej na temat wyzwań związanych z pierwszą falą sukcesji w Polsce przeczytasz w naszym artykule: Sukcesja – sprawa niełatwa. Pierwsza fala sukcesji w Polsce niepokoi.

Fundacja rodzinna jest niewątpliwie jednym z narzędzi, które mogą pomóc uporządkować proces sukcesji. Do Rejestru Fundacji Rodzinnych wpisano już ponad 3800 fundacji, a liczba złożonych wniosków o rejestrację przekroczyła 7000. Sama popularność tego rozwiązania nie oznacza jednak, że fundacja rodzinna będzie odpowiednia dla każdego przedsiębiorcy. O tym kiedy warto rozważyć założenie fundacji rodzinnej dowiesz się z naszego artykułu: Dla kogo jest fundacja rodzinna?

Dane statystyczne niewątpliwie pokazują, że pierwsze fundacje mają już za sobą proces tworzenia statutu i rejestracji. Wiele z nich aktywnie zarządza majątkiem, dokonuje inwestycji, wypłaca świadczenia beneficjentom i mierzy się z bieżącymi problemami prawnymi, podatkowymi oraz księgowymi.

Fundacja rodzinna nie kończy bowiem procesu sukcesji w dniu wpisania jej do rejestru. W pewnym sensie wtedy dopiero zaczyna się najważniejsza część tego procesu.

Sukcesja to nie tylko struktura  – ważni są też ludzie

Nawet najlepiej zaplanowana struktura prawna nie wystarczy, jeżeli osoby, które mają z niej korzystać lub nią zarządzać, nie są przygotowane do swoich przyszłych ról.

W sukcesji łatwo skupić się na tym, co komu przypadnie: kto otrzyma udziały, kto będzie beneficjentem fundacji rodzinnej, komu będą wypłacane świadczenia. Tymczasem równie ważne jest pytanie, kto będzie podejmował decyzje i czy jest na to gotowy.

Dlatego dobre przygotowanie sukcesji wymaga rozmowy nie tylko o majątku, ale również o rolach, odpowiedzialności i oczekiwaniach poszczególnych członków rodziny. Warto odpowiednio wcześnie sprawdzić, kto chce angażować się w firmę, kto ma predyspozycje do zarządzania, a kto woli pozostać wyłącznie pasywnym beneficjentem rodzinnego majątku.

Fundacja rodzinna może pomóc te role rozdzielić i uporządkować. Nie zastąpi jednak procesu przygotowania kolejnego pokolenia do odpowiedzialności za biznes i majątek budowany przez poprzedników. A przygotowanie kolejnego pokolenia do nowych ról wymaga przede wszystkim czasu.

Dobra sukcesja wymaga czasu

Wiele osób uważa, że skoro firma dobrze funkcjonuje, właściciel jest aktywny zawodowo, a dzieci mają jeszcze czas na podjęcie decyzji dotyczących przyszłości, to sukcesją można zająć się później. Jednak jednym z największych zagrożeń przy sukcesji jest właśnie zwlekanie z dokonaniem decyzji.   

Problem polega w głównej mierze na tym, że dobrze przeprowadzona sukcesja zwykle wymaga podjęcia szeregu działań, które nierzadko są rozłożone w czasie. To proces, który może obejmować zmiany w strukturze firmy, uporządkowanie majątku, przygotowanie dokumentów, rozmowy z członkami rodziny, stopniowe przekazywanie odpowiedzialności, a czasem również przebudowę sposobu zarządzania całym biznesem.

Fundacja rodzinna może być jednym z elementów takiego procesu. Im wcześniej jednak przedsiębiorca zacznie zastanawiać się nad sukcesją, tym więcej ma możliwości i ich spokojnego przetestowania oraz dostosowania do sytuacji rodziny.

Podjęcie działań odpowiednio wcześniej, pozwala na obserwację i ocenę, jak kolejne pokolenie radzi sobie z większą odpowiedzialnością. W takim przypadku nestor może na bieżąco modyfikować pierwotne założenia, jeśli zajdzie taka potrzeba.

W poniższym materiale podsumowujemy pierwsze trzy lata funkcjonowania fundacji rodzinnych w Polsce i pokazujemy, w jakich sytuacjach fundacja rzeczywiście może dobrze służyć sukcesji, ochronie majątku i uporządkowaniu zasad zarządzania rodzinnym biznesem.

Przepisy o fundacji rodzinnej mogą się jeszcze zmienić

Pierwsze trzy lata funkcjonowania fundacji rodzinnych stały się również okazją do przeglądu obowiązujących regulacji. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wspólnie z Ministerstwem Finansów przeprowadziło przegląd ustawy, w którym jako Kancelaria PragmatIQ również uczestniczyliśmy.

13 sierpnia 2026 roku na stronach Rządowego Centrum Legislacji opublikowany został projekt (UD447) zmian ustawy o PIT oraz ustawy o CIT dotyczący opodatkowania fundacji rodzinnych. Więcej na temat planowanych zmian podatkowych fundacji rodzinnych piszemy w artykule:  Zmiany w fundacjach rodzinnych od 2027 r. – co przewiduje projekt?

Sam kierunek prac pokazuje jednak, że otoczenie prawne fundacji może i będzie się zmieniać. Dlatego przy planowaniu fundacji należy na nią patrzeć długoterminowo, a nie wyłącznie przez pryzmat aktualnych korzyści.

Trzy lata to dobry moment na pierwsze podsumowanie

Fundacje rodzinne są z nami na tyle długo, że można już wyciągać pierwsze praktyczne wnioski. Eksperci z Kancelarii PragmatIQ postanowili zebrać doświadczenia z pierwszych trzech lat w jednym miejscu – tak właśnie powstał nasz raport „Fundacje rodzinne 2023–2026”.

Przygotowując raport „Fundacje rodzinne 2023–2026”, zależało nam przede wszystkim na pokazaniu praktycznego wymiaru funkcjonowania fundacji rodzinnych. Oparliśmy go na doświadczeniach zdobytych zarówno przy tworzeniu fundacji, jak i przy ich późniejszej, bieżącej obsłudze. Dzięki temu mogliśmy zestawić założenia przyjmowane na etapie planowania z problemami i pytaniami, które pojawiają się już po rozpoczęciu działalności fundacji.

Pobierz raport „Fundacje rodzinne 2023–2026” i sprawdź, jakie wnioski przyniosły pierwsze trzy lata funkcjonowania fundacji rodzinnych.

Jeżeli natomiast zastanawiasz się nad utworzeniem fundacji rodzinnej albo jesteś już w trakcie planowania sukcesji, skontaktuj się z nami – pomożemy Ci zaplanować cały proces, przygotować właściwą strukturę i przeprowadzić ją w sposób bezpieczny pod względem prawnym oraz podatkowym!

Aleksandra Szyszkowska

Zajmuje się bieżącą obsługą korporacyjną spółek, uczestnicząc w projektach reorganizacji spółek oraz przygotowywaniu dokumentacji korporacyjnej. Bierze również udział w projektach z zakresu doradztwa sukcesyjnego i tworzenia fundacji rodzinnych, w tym w opracowywaniu statutów oraz dokumentacji rejestracyjnej.

Artykuł Fundacje rodzinne po 3 latach. Co pokazuje praktyka? pochodzi z serwisu Zmiana warty.

Projekt zasadniczo odpowiada wcześniej opublikowanym założeniom. Jego przyjęcie oznaczałoby ograniczenie części obecnych preferencji podatkowych związanych z funkcjonowaniem fundacji rodzinnych.

Do najistotniejszych proponowanych zmian należą:

1. Podwyższenie z 15% do 19% stawki podatku od świadczeń na rzecz beneficjentów, mienia przekazywanego w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej oraz tzw. ukrytych zysków.
2. Wprowadzenie tzw. lock-up, tj. wyłączenie ze zwolnienia podatkowego zbycia mienia przed upływem 36 miesięcy, liczonych od końca roku, w którym mienie zostało wniesione do fundacji, przekazane jej nieodpłatnie albo nabyte od podmiotu powiązanego.
3. Wyłączenie ze zwolnienia przychodów z najmu, dzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze dotyczących nieruchomości mieszkalnych, z wyjątkiem sytuacji, w których fundacja rodzinna wynajmuje je bezpośrednio i wyłącznie na cele mieszkaniowe.
4. Wyłączenie ze zwolnienia najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, nieruchomości przeznaczonych do całodobowego zakwaterowania.
5. Wyłączenie ze zwolnienia przychodów z udziału w spółkach i innych podmiotach transparentnych podatkowo.

Projekt przewiduje jednocześnie również korzystne zmiany w PIT dotyczące członków rodziny fundatora. Planowane jest objęcie zwolnieniem z PIT świadczeń wypłacanych na rzecz zstępnych rodzeństwa fundatora, tj. m.in. jego bratanków, bratanic, siostrzeńców i siostrzenic. Zmiana ta może mieć znaczenie w szczególności dla struktur rodzinnych, w których fundacja rodzinna jest tworzona lub ma służyć szerszemu gronu członków rodziny.

Zgodnie z projektem nowe przepisy miałyby co do zasady wejść w życie 1 stycznia 2027 r.

Szczególną uwagę należy zwrócić na przepisy przejściowe. Ich znaczenie może być istotne dla fundacji rodzinnych już istniejących oraz dla osób planujących ich utworzenie lub dokapitalizowanie.

W szczególności:

1. 36-miesięczny okres lock-up ma dotyczyć mienia wniesionego, przekazanego lub nabytego po 31 grudnia 2026 r. Oznacza to, że w przypadku mienia wniesionego do fundacji rodzinnej przed końcem 2026 r. projektowane ograniczenie nie będzie miało zastosowania.
2. W związku z planowanym podwyższeniem stawki podatku z 15% do 19% warto przeanalizować planowane na najbliższy czas wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów oraz inne operacje, które mogą zostać objęte podwyższoną stawką. W określonych przypadkach wcześniejsze dokonanie wypłaty może pozwolić na zastosowanie obecnych zasad opodatkowania.
3. Do końca 2027 r. przewidziano możliwość dokonania bez opodatkowania PIT, CIT, podatkiem od spadków i darowizn zwrotu fundatorowi określonych nieruchomości wniesionych do fundacji rodzinnej przed 2027 r.
4. Fundacje rodzinne, których rok podatkowy rozpoczął się przed 2027 r. i skończy się po 31 grudnia 2026 r., będą stosować dotychczasowe przepisy do końca tego roku podatkowego.

W praktyce oznacza to, że 2026 r. może być istotnym okresem z punktu widzenia planowania struktury majątkowej fundacji rodzinnych. W szczególności warto przeanalizować, czy przed końcem roku zasadne jest wniesienie do fundacji określonych składników majątku, dokonanie planowanych świadczeń na rzecz beneficjentów lub przeprowadzenie innych czynności związanych z planowaniem sukcesyjnym.

Będziemy monitorować dalszy przebieg prac legislacyjnych i informować Państwa o ewentualnych zmianach oraz o tym, czy ostateczny kształt regulacji będzie wymagał podjęcia dodatkowych działań.

W poniższym materiale pokazujemy szerszy kontekst funkcjonowania fundacji rodzinnej – kiedy warto ją rozważyć, jakie cele sukcesyjne może realizować oraz dlaczego przy planowaniu jej utworzenia nie warto patrzeć wyłącznie przez pryzmat podatków.

Tomasz Rutkowski

Specjalizuje się w sporach korporacyjnych, w tym negocjacjach, postępowaniach sądowych oraz rozliczeniach z ustępującymi wspólnikami. Doradza również przy sprzedaży przedsiębiorstw, procesach due diligence, tworzeniu nowych podmiotów oraz reorganizacjach obejmujących połączenia, przekształcenia, podziały i aporty.

Artykuł Zmiany w fundacjach rodzinnych od 2027 r. – co przewiduje projekt? pochodzi z serwisu Zmiana warty.

Właściciele wielu firm założonych w Polsce na przełomie lat 80. i 90 stopniowo zbliżają się do momentu przekazania sterów kolejnemu pokoleniu. Przedsiębiorcy, którzy budowali swoje biznesy w okresie transformacji gospodarczej, coraz częściej muszą odpowiedzieć na pytanie, kto będzie zarządzał nimi za pięć, dziesięć albo piętnaście lat.

Szacuje się, że do 2030 r. od 60 do 80 tys. polskich firm rodzinnych będzie musiało zmierzyć się z sukcesją. Jednocześnie ponad połowa przedsiębiorstw rodzinnych nadal jest zarządzana przez pierwsze pokolenie. Tylko 10,8 proc. pozostaje w rękach trzeciego pokolenia, a zaledwie 4,2 proc. – czwartego lub dalszego. Możemy więc mówić o pierwszej tak dużej fali sukcesji w historii polskiej gospodarki.  

Kto zarządza polskimi firmami?

Aż 71 proc. właścicieli firm rodzinnych to osoby, które same założyły przedsiębiorstwo i nadal nim zarządzają. Na początkowym etapie rozwoju taki model może być dużym atutem: pozwala szybko reagować, budować bezpośrednie relacje z klientami i zachować pełną kontrolę nad kierunkiem rozwoju firmy. Z czasem może jednak stać się poważnym zagrożeniem dla jej dalszego funkcjonowania.

Jeżeli wszystkie kluczowe relacje, decyzje i informacje skupiają się w rękach jednej osoby, faktycznego zarządzania przedsiębiorstwem nie da się skutecznie przekazać samym testamentem, darowizną udziałów ani zmianą wpisu w KRS. Następca w ten sposób może stać się formalnym właścicielem firmy, ale nie zyska automatycznie wiedzy, doświadczenia czy zaufania pracowników i kontrahentów, które założyciel budował przez lata.

Dobrze zaplanowana sukcesja powinna rozpocząć się od stopniowego uniezależniania firmy od jej założyciela. W praktyce oznacza to przygotowanie osób zdolnych do podejmowania decyzji, uporządkowanie procedur i systemu raportowania, jasne określenie kompetencji oraz budowanie relacji z kontrahentami w taki sposób, aby nie opierały się wyłącznie na osobistym autorytecie nestora.

Pierwszy raz w Polsce, kolejny raz w Niemczech

W Polsce pierwszy raz mamy do czynienia z próbą przekazania biznesu kolejnym pokoleniom na taką skalę. W Niemczech wygląda to inaczej – wiele tamtejszych firm przeszło już jedną lub kilka zmian pokoleniowych, więc rodziny wiedzą, że własność, zarządzanie i prawo do korzystania z majątku nie zawsze muszą należeć do tej samej osoby.

To nie znaczy, że niemiecka sukcesja zawsze przebiega łatwo – tam również starzenie się właścicieli i malejąca liczba następców to poważne wyzwanie. Proces ten jest jednak od wielu lat systematycznie badany, a przedsiębiorcy mogą korzystać z różnego rodzaju narzędzi pozwalających na przygotowanie firmy na zmiany właścicielskie.

Wielopokoleniowość nie wyklucza profesjonalnego zarządzania

Skala i trwałość największych firm rodzinnych pokazują, że sukcesja nie jest jednorazowym wydarzeniem. Jest procesem, który może być powtarzany przez kolejne pokolenia, jeżeli rodzina potrafi dostosowywać zasady własności i zarządzania do zmieniających się warunków.

W gronie dwudziestu największych firm rodzinnych na świecie znajduje się obecnie aż siedem przedsiębiorstw niemieckich: Volkswagen (rodzina Porsche), BMW (rodzina Quandt), Schwarz Group (rodzina Schwarz), Bosch (rodzina Bosch), ALDI (rodzina Albrecht), Metro (rodzina Haniel, Schmidt-Ruthenbeck i Beisheim) i Continental (Schäffler).

Niemiecki przykład pokazuje, że skuteczna sukcesja nie musi oznaczać zastąpienia założyciela przez kogoś, kto od razu przejmie wszystkie jego obowiązki. Własność może pozostać w rodzinie, a codzienne zarządzanie – zostać powierzone profesjonalnym menedżerom. Rodzina wyznacza wtedy kierunki rozwoju i kontroluje działania zarządu, nie prowadząc biznesu osobiście.

To ważna wskazówka także dla polskich przedsiębiorców. Sukcesja nie musi sprowadzać się do znalezienia jednej osoby z rodziny, które zastąpi założyciela we wszystkich pełnionych przez niego rolach. Możliwe jest rozdzielenie własności od zarządzania. Część członków rodziny może pracować w przedsiębiorstwie, inni mogą uczestniczyć jedynie w podejmowaniu decyzji właścicielskich, a jeszcze inni – korzystać z majątku rodzinnego bez wpływu na działalność operacyjną.

Największym ryzykiem jest brak decyzji

Polskie firmy rodzinne są świadome nadchodzącej zmiany, lecz świadomość nie zawsze prowadzi do działania. Jedynie około 15 proc. przedsiębiorstw ma sformalizowany plan sukcesji. Około 30 proc. nie ma żadnego planu, a w 37 proc. nie wskazano osoby, która miałaby przejąć firmę.

Przyczyną nie zawsze jest brak odpowiednich instrumentów prawnych. Często ważniejsze są emocje: lęk przed utratą kontroli, trudność w wyobrażeniu sobie życia poza firmą, niepewność dotycząca kompetencji dzieci oraz różnice w stylu zarządzania pomiędzy pokoleniami.

Właściciel może przez wiele lat odkładać wybór pomiędzy dziećmi, zewnętrznym menedżerem a sprzedażą firmy. Brak działania może mieć jednak istotne konsekwencje.

W razie nagłej śmierci albo utraty zdolności do działania właściciela o przyszłości firmy mogą przesądzić ogólne zasady dziedziczenia, treść niedostosowanej do aktualnej sytuacji umowy spółki lub przypadkowy układ rodzinny. Następcy będą wówczas zmuszeni podejmować najważniejsze decyzje w czasie żałoby, pod presją pracowników, banków i kontrahentów.

Właśnie dlatego plan awaryjny powinien powstać wcześniej niż docelowy model sukcesji. Nawet jeśli nestor nie jest jeszcze gotowy przekazać firmy, warto ustalić, kto będzie czasowo zarządzał przedsiębiorstwem w razie jego choroby, śmierci albo nagłej niezdolności do działania.

Fundacja rodzinna nie zastępuje rozmowy

Polska dysponuje dziś narzędziem, którego przez wiele lat brakowało – fundacją rodzinną. Może ona zapobiec rozdrobnieniu własności i określić zasady wypłacania świadczeń członkom rodziny, ale nie jest gotowym planem sukcesji. Najpierw rodzina musi uzgodnić wartości, role, zasady wejścia do biznesu i wyjścia z niego, sposób podejmowania decyzji oraz reguły rozwiązywania konfliktów. Dopiero później można dobrać odpowiednią konstrukcję prawną.

Sukcesja nie zawsze musi zostać w rodzinie

Niemieckie doświadczenia pokazują również, że brak rodzinnego następcy nie oznacza końca przedsiębiorstwa.

Firmę może przejąć dotychczasowy menedżer, pracownik, wspólnik, konkurent, inwestor branżowy albo fundusz. Sprzedaż biznesu nie musi być porażką nestora ani zaprzeczeniem rodzinnego charakteru firmy. Może być najlepiej zaplanowanym sposobem zabezpieczenia majątku rodziny, pracowników i dalszego rozwoju przedsiębiorstwa.

Nie musimy popełniać wszystkich błędów sami

Polska po raz pierwszy przechodzi zmianę właścicielską na tak dużą skalę. Pierwsza polska fala sukcesji będzie testem nie tylko dla rodzin biznesowych, ale też dla dojrzałości menedżerów, doradców i całego otoczenia gospodarczego.

Najważniejszy sprawdzian czeka jednak samych właścicieli. Muszą oni zaakceptować, że zabezpieczenie przyszłości przedsiębiorstwa wymaga stopniowego dzielenia się wiedzą, odpowiedzialnością i wpływem na podejmowane decyzje.

Dobra sukcesja nie zaczyna się od wyboru testamentu, fundacji rodzinnej ani formy przekazania udziałów. Zaczyna się od zbudowania firmy, która będzie potrafiła sprawnie działać również bez swojego założyciela.

Aleksandra Szyszkowska

Specjalizuje się w przygotowywaniu dokumentacji związanej z reorganizacją podmiotów oraz tworzeniem i rejestracją spółek.

Artykuł Sukcesja – sprawa niełatwa. Pierwsza fala sukcesji w Polsce niepokoi. Niemcy są kilka zmian warty przed nami i wcale nie są spokojniejsi. pochodzi z serwisu Zmiana warty.

W naszej ocenie nie. Obecna dyskusja nie podważa sensu fundacji rodzinnej jako narzędzia sukcesji i ochrony majątku. Pokazuje natomiast, że – jak w przypadku każdego narzędzia prawnego – kluczowe znaczenie ma sposób jej wykorzystania oraz unikanie działań, które mogą zostać uznane za sprzeczne z celem ustawy.

Każda nowa regulacja przechodzi okres dojrzewania

Fundacja rodzinna obowiązuje dopiero od trzech lat. W tym czasie stała się jednym z najważniejszych instrumentów planowania sukcesji w polskich firmach rodzinnych. Tysiące przedsiębiorców rozpoczęło rozmowy o przekazaniu majątku kolejnym pokoleniom, uporządkowaniu ładu rodzinnego i długoterminowym zarządzaniu zgromadzonym kapitałem. To właśnie dla takich celów została stworzona ustawa o fundacji rodzinnej.

Jednocześnie każda nowa regulacja jest testowana przez praktykę. Tam, gdzie pojawiają się preferencje podatkowe, zawsze znajdą się również osoby próbujące wykorzystać je szerzej, niż zakładał ustawodawca.

Nie jest to zjawisko charakterystyczne wyłącznie dla fundacji rodzinnych. Tak rozwijało się wiele konstrukcji prawa podatkowego i gospodarczego. Wobec tego z pojawiających się informacji o zidentyfikowanych przez organy podatkowe nadużyciach nie należy wyciągać wniosków krytycznie odnoszących się do samej konstrukcji fundacji rodzinnej tylko do nadużyć, które niestety pojawiają się prawie wszędzie. 

Problemem nie jest fundacja rodzinna. Problemem jest sposób jej wykorzystywania

Z informacji przedstawionych przez Ministerstwo Finansów wynika, że organy podatkowe koncentrują się przede wszystkim na tych przypadkach, w których fundacja rodzinna przestaje realizować swoją podstawową funkcję – ochronę majątku rodzinnego i sukcesję – a staje się jedynie elementem konstrukcji służącej osiągnięciu korzyści podatkowej.

Najczęściej wskazywanym przykładem są pożyczki udzielane fundatorom lub beneficjentom.

Warto jednak zachować właściwe proporcje. Sama możliwość udzielenia pożyczki przez fundację rodzinną nie jest niczym nadzwyczajnym. W określonych okolicznościach może być uzasadnionym instrumentem zarządzania majątkiem rodzinnym lub finansowania przedsięwzięć prowadzonych przez członków rodziny. Ustawa nie zakłada przecież, że fundacja ma być strukturą całkowicie „zamrożoną”, pozbawioną możliwości racjonalnego dysponowania swoim majątkiem.

Inaczej należy jednak ocenić sytuacje, w których pożyczka przestaje pełnić rzeczywistą funkcję gospodarczą, a staje się jedynie substytutem wypłaty świadczeń. W artykule „Gazety Wyborczej” opisano praktyki polegające na udzielaniu krótkoterminowych pożyczek, ich wielokrotnym przedłużaniu lub zastępowaniu kolejnymi umowami („rolowaniu” pożyczek), tak aby środki mogły pozostawać do dyspozycji fundatora bez opodatkowania przewidzianego dla wypłat z fundacji.

Jeżeli rzeczywistym efektem takiej konstrukcji jest trwałe korzystanie z majątku fundacji bez ponoszenia ciężaru podatkowego, trudno dziwić się, że właśnie tego rodzaju modele znalazły się w centrum zainteresowania organów podatkowych.

I właśnie w tym miejscu warto postawić wyraźną granicę. Przeciwdziałanie tego rodzaju patologiom nie oznacza podważania sensu istnienia fundacji rodzinnej. Wręcz przeciwnie – można argumentować, że eliminowanie najbardziej agresywnych modeli optymalizacyjnych leży również w interesie przedsiębiorców, którzy korzystają z fundacji zgodnie z jej celem. Im mniej przypadków instrumentalnego wykorzystywania fundacji rodzinnych, tym większa szansa na zachowanie stabilnych i przewidywalnych zasad dla zdecydowanej większości fundatorów, którzy traktują fundację jako narzędzie sukcesji, a nie sposób na obejście przepisów podatkowych.

Największą wartością fundacji rodzinnej nie są preferencje podatkowe

Paradoksalnie dyskusja publiczna bardzo często koncentruje się na podatkach, podczas gdy największą wartością fundacji rodzinnej jest coś zupełnie innego. Fundacja pozwala zachować rodzinny majątek w jednym organizmie, chronić go przed rozdrobnieniem, uporządkować sukcesję oraz stworzyć warunki do wieloletniego inwestowania kapitału.

Mechanizm odroczenia opodatkowania nie został wprowadzony po to, aby środki jak najszybciej opuściły fundację.

Wręcz przeciwnie. Jego celem jest stworzenie zachęty do pozostawienia kapitału w fundacji, finansowania kolejnych przedsięwzięć, budowania nowych inwestycji i pomnażania majątku dla następnych pokoleń. W naszej ocenie jeżeli po sprzedaży wniesionego do fundacji przedsiębiorstwa uzyskane środki pozostają w fundacji i nadal pracują, realizowany jest model, który przyświecał ustawodawcy przy tworzeniu tego narzędzia sukcesyjnego.

Spodziewamy się uszczelnienia, a nie zmiany filozofii ustawy

Od kilku miesięcy trwa przegląd funkcjonowania ustawy o fundacji rodzinnej. Już wcześniej wskazywaliśmy, że sam fakt prowadzenia takiego przeglądu nie powinien budzić niepokoju. Obowiązek dokonania oceny funkcjonowania przepisów został przewidziany już na etapie uchwalania ustawy.

Można oczekiwać, że część rozwiązań podatkowych zostanie doprecyzowana lub uszczelniona. Prawdopodobnie pojawią się również przepisy ograniczające nadużycia podatkowe.

Niewykluczone również, że ustawodawca powróci do koncepcji wprowadzenia tzw. okresu „lock-up”, który ograniczałby możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego w przypadku sprzedaży składników majątku wniesionych do fundacji w krótkim czasie od ich wniesienia. Rozwiązanie takie miałoby przeciwdziałać tworzeniu fundacji wyłącznie na potrzeby jednorazowej transakcji sprzedaży przedsiębiorstwa.

Nie oznacza to jednak, że ustawodawca zamierza odejść od podstawowej funkcji fundacji rodzinnej. Przeciwnie – również z wypowiedzi Ministerstwa wynika, że planowane zmiany mają ograniczać instrumentalne wykorzystywanie fundacji, pozostając przyjazne wobec tych struktur, które rzeczywiście realizują cele sukcesyjne. To kierunek, który co do zasady należy uznać za racjonalny.

Niezależnie od ostatecznego kształtu przyszłych zmian, już dziś widać kierunek, w którym zmierza ustawodawca. Dla fundatorów, którzy posiadają już fundację rodzinną, może to być dobry moment, aby spojrzeć na nią z pewnego dystansu i zweryfikować, czy statut, sposób funkcjonowania oraz planowane działania rzeczywiście odpowiadają jej długoterminowemu celowi sukcesyjnemu.

Dobra fundacja rodzinna obroni się sama

Od początku obowiązywania ustawy podkreślamy, że fundacja rodzinna nie jest rozwiązaniem dla każdej sytuacji i nigdy nie powinna być tworzona wyłącznie z powodów podatkowych.

Dobrze zaprojektowana fundacja rodzinna to przede wszystkim długoterminowy projekt rodzinny, a nie konstrukcja przygotowana pod jedną transakcję czy jedną korzyść podatkową. Jej zadaniem jest stworzenie zasad zarządzania majątkiem na kolejne pokolenia, zapewnienie bezpieczeństwa rodzinnego biznesu oraz umożliwienie dalszego inwestowania zgromadzonego kapitału.

Z tej perspektywy podatki pozostają ważnym elementem całej konstrukcji, ale nie stanowią celu samego w sobie. Są narzędziem wspierającym realizację funkcji sukcesyjnej, a nie uzasadnieniem istnienia fundacji.

Spokój i racjonalne podejście pozostają priorytetem

Nie podzielamy katastroficznych prognoz dotyczących przyszłości fundacji rodzinnych. Jednocześnie uważamy, że przedsiębiorcy powinni z uwagą obserwować kierunek zmian i unikać rozwiązań, które mogą zostać odebrane jako próba obchodzenia celu ustawy. Najlepszą ochroną fundacji rodzinnej jest rozsądne korzystanie z niej.

Jeżeli fundacja rzeczywiście służy sukcesji, ochronie rodzinnego majątku i długoterminowemu inwestowaniu kapitału, trudno znaleźć argumenty przemawiające za podważaniem sensu jej funkcjonowania. Można natomiast oczekiwać, że ustawodawca będzie coraz skuteczniej eliminował te konstrukcje, których jedynym celem jest wyłącznie osiągnięcie korzyści podatkowej. I z tą tezą – jako kancelaria od początku zaangażowana w rozwój fundacji rodzinnych w Polsce – w pełni się zgadzamy.

Publikacja „Gazety Wyborczej” nawiązuje do analizy funkcjonowania fundacji rodzinnej przygotowanej wspólnie przez Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Warto więc spojrzeć nie tylko na medialne nagłówki, ale również na szerszy kontekst wniosków płynących z tego przeglądu.

Nie mamy wątpliwości, że przeciwdziałanie agresywnym schematom optymalizacyjnym jest potrzebne i leży również w interesie przedsiębiorców, którzy korzystają z fundacji zgodnie z jej sukcesyjnym przeznaczeniem. Jednocześnie odnosimy wrażenie, że zarówno w części przekazu medialnego, jak i w niektórych fragmentach ministerialnego raportu, krytyka konkretnych nadużyć zaczyna momentami obejmować rozwiązania, które są przecież naturalnym elementem funkcjonowania fundacji rodzinnej.

Opublikowany przegląd funkcjonowania ustawy o fundacji rodzinnej pokazuje, że Ministerstwo dostrzega potrzebę uszczelnienia przepisów i ograniczenia przypadków instrumentalnego wykorzystywania fundacji rodzinnych. Ten kierunek co do zasady należy uznać za słuszny. Nadużycia nie powinny wyznaczać standardu funkcjonowania tej instytucji.

Jednocześnie odnosimy wrażenie, że w niektórych fragmentach raportu krytyka wykracza poza walkę z patologiami i zaczyna dotykać rozwiązań, które są naturalnym elementem fundacji rodzinnej.

Trudno bowiem uznać za zjawisko oczywiście niepożądane to, że fundator – zwłaszcza będący przedstawicielem pierwszego pokolenia polskich przedsiębiorców – przez pewien czas zachowuje wpływ na sposób zarządzania rodzinnym majątkiem. Sukcesja nie jest jednorazowym wydarzeniem, lecz procesem, który często trwa wiele lat. Oczekiwanie, że fundator po wniesieniu majątku do fundacji całkowicie wycofa się z podejmowania decyzji, byłoby oderwane od realiów funkcjonowania polskich firm rodzinnych.

Podobnie trudno zgodzić się z sugestią, że długoterminowe inwestowanie środków pozostających w fundacji – czy to na rynku kapitałowym, czy poprzez inwestycje w nieruchomości – samo w sobie świadczy o odejściu od celu ustawy. Wręcz przeciwnie. Jednym z podstawowych założeń fundacji rodzinnej było stworzenie mechanizmu pozwalającego akumulować kapitał, chronić go i pomnażać z myślą o kolejnych pokoleniach, a nie wymuszać jego bieżącą dystrybucję.

Dlatego, dyskutując o potrzebnych zmianach, warto uważać, aby – walcząc z nadużyciami – nie wylać dziecka z kąpielą. Fundacja rodzinna w ciągu zaledwie kilku lat nie tylko stała się ważnym narzędziem sukcesji, ale również przyczyniła się do popularyzacji samego tematu sukcesji w polskim biznesie. Jeszcze na początku 2023 r. hasło „sukcesja” było wyszukiwane w internecie średnio około 33 tys. razy miesięcznie, podczas gdy bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy zainteresowanie wzrosło do około 165 tys. wyszukiwań miesięcznie. Trudno o lepszy dowód na to, że fundacja rodzinna skłoniła tysiące przedsiębiorców do rozpoczęcia rozmowy o przyszłości swoich firm i rodzinnego majątku.

I właśnie tego efektu – niezależnie od potrzebnych korekt przepisów – nie warto dziś stracić.

Tomasz Rutkowski

Specjalizuje się w sporach korporacyjnych, w tym negocjacjach, postępowaniach sądowych oraz rozliczeniach z ustępującymi wspólnikami. Doradza również przy sprzedaży przedsiębiorstw, procesach due diligence, tworzeniu nowych podmiotów, w tym fundacji rodzinnych, oraz reorganizacjach obejmujących połączenia, przekształcenia, podziały i aporty.

Artykuł Fundacja rodzinna – jakich działań należy unikać, aby zachować bezpieczeństwo? pochodzi z serwisu Zmiana warty.

Czy fundacja rodzinna może inwestować bez ograniczeń?

Fundacja rodzinna jest osobą prawną, więc formalnie jest podatnikiem CIT. W praktyce jednak korzysta ze zwolnienia podmiotowego z tego podatku (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT). Ma ono jednak pewne granice. Zgodnie z art. 6 ust. 7 ustawy o CIT zwolnienie nie obejmuje działalności gospodarczej wykraczającej poza katalog wskazany w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Oznacza to, że jeśli fundacja wyjdzie poza ten katalog, przychód z takiej „nadprogramowej” działalności zostanie opodatkowany sankcyjną stawką 25% CIT. Więcej o kwestiach podatkowych fundacji rodzinnej dowiesz się z naszego artykułu: Czy wniesienie majątku do fundacji rodzinnej jest neutralne podatkowo?

Przepisy ustawy o fundacji rodzinnej precyzyjnie określają, czym fundacja może się zajmować, korzystając przy tym z preferencji podatkowych. Katalog ten jest zamknięty i nie można go dowolnie rozszerzać. Fundacja rodzinna ma być bowiem przede wszystkim długoterminowym inwestorem, a nie aktywnym uczestnikiem obrotu gospodarczego.

Fundacja rodzinna może między innymi:

• zbywać mienie, o ile nie zostało ono nabyte wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży,
• wynajmować i wydzierżawiać mienie,
• uczestniczyć w spółkach handlowych, funduszach inwestycyjnych, spółdzielniach i podobnych podmiotach,
• nabywać i zbywać papiery wartościowe, instrumenty pochodne oraz podobne prawa,
• udzielać określonych pożyczek,
• obracać zagranicznymi środkami płatniczymi, jeśli służy to płatnościom związanym z jej działalnością.

Kluczową rolę w praktyce odgrywają interpretacje organów podatkowych i wyroki sądów administracyjnych. One również mają znaczenie przy ocenie, czy dana aktywność mieści się w dozwolonym katalogu działalności fundacji. Więcej na temat inwestycji fundacji rodzinnej przeczytasz w naszym artykule: Czy fundacja rodzinna w organizacji może nabyć nieruchomość w Hiszpanii? Czyli inwestycje fundacji rodzinnej w praktyce.

Kryptowaluty w fundacji rodzinnej – dozwolone aktywa fundacji rodzinnej?

Możliwość nabycia kryptowaluty przez fundację nie budzi większych wątpliwości. Waluta wirtualna to prawo majątkowe, więc może wejść w skład majątku fundacji. Fundacja może zatem zostać właścicielem kryptowaluty i uwzględnić ją w swoim portfelu inwestycyjnym.

Zdaniem organów podatkowych obrót kryptowalutami nie mieści się jednak w dozwolonej działalności fundacji rodzinnej. Nie ma znaczenia, czy fundacja kupuje je na krótko, czy chce przechowywać je przez wiele lat. Ryzyko podatkowe zawsze pojawia się przy ich sprzedaży, nawet gdy zakup miał służyć ochronie wartości majątku.

W efekcie dochód z inwestycji fundacji rodzinnej w kryptowaluty najprawdopodobniej zostanie uznany za dochód wykraczający poza dozwolony ustawą zakres. Tym samym powstaje ryzyko opodatkowania stawką 25% CIT. 

Jak inwestowanie w kryptowaluty oceniają sądy?

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu potwierdził restrykcyjne podejście organów podatkowych (wyrok o sygn. akt I SA/Po 895/23). Zdaniem Sądu, obrót kryptowalutami nie mieści się w dozwolonym zakresie działalności fundacji rodzinnej.

ETF-y jako aktywa fundacji rodzinnej – bezpieczniejszy sposób inwestowania przez fundację rodzinną?

ETF to fundusz inwestycyjny notowany na giełdzie. Jego jednostki można kupować i sprzedawać podobnie jak akcje. ETF zwykle odwzorowuje wartość określonego indeksu, surowca albo grupy aktywów, np. największych spółek giełdowych, złota czy obligacji.

Jak już wskazano wcześniej, nabywanie jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych ustawa wprost traktuje jako dozwoloną działalność. Takie stanowisko prezentuje również fiskus (np. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS, sygn. 0111-KDIB2-1.4010.495.2024.2.AJ).

W przypadku inwestycji fundacji rodzinnej w ETF występuje jeszcze jedna ważna korzyść. Zwykle zbycie mienia kupionego wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży nie korzysta ze zwolnienia z CIT (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o fundacji rodzinnej). To ograniczenie nie dotyczy jednak jednostek funduszy inwestycyjnych ani papierów wartościowych (art. 5 ust. 3 tej samej ustawy). W praktyce oznacza to, że fundacja może kupować i sprzedawać jednostki ETF bez ograniczeń oraz ryzyka utraty zwolnienia podatkowego. To istotna różnica względem np. nieruchomości czy złota, gdzie kluczowe znaczenie ma właśnie okazjonalność transakcji.

Złoto i metale szlachetne – przełomowa interpretacja z 2026 roku

Jeszcze inaczej wygląda sprawa fizycznego złota inwestycyjnego. Przez długi czas sytuacja była niejasna — złoto, podobnie jak kryptowaluty, nie zostało wprost wymienione w katalogu z art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej. Punkt zwrotny przyniosła interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 21 kwietnia 2026 roku co do możliwości inwestycji fundacji rodzinnej w złoto (sygn. 0111-KDIB1-2.4010.30.2026.2.END).

Fundacja, która wystąpiła o interpretację, planowała okazjonalny zakup fizycznego złota — sztabek złota i monet bulionowych. Złoto miało zostać nabyte w celu zabezpieczenia wartości majątku fundacji rodzinnej, z możliwością sprzedaży kiedyś w przyszłości. Dyrektor KIS najpierw ocenił, czy takie działania są działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza powinna być m.in. zorganizowana, zarobkowa i prowadzona w sposób ciągły. Zdaniem organu okazjonalny zakup złota przez fundację rodzinną nie spełniał tych warunków.

Z tego powodu Dyrektor KIS nie musiał badać, czy zakup i sprzedaż złota mieszczą się w katalogu dozwolonej działalności fundacji rodzinnej. Uznał też, że przychód ze sprzedaży takiego złota może korzystać ze zwolnienia z CIT.

Warto pamiętać, że interpretacja indywidualna chroni tylko podmiot, który o nią wystąpił, i tylko w sytuacji opisanej we wniosku. W tym przypadku duże znaczenie miał fakt, że fundacja planowała jedynie okazjonalne transakcje. Złoto miało służyć długoterminowej ochronie wartości majątku, a nie regularnemu osiąganiu zysków z jego sprzedaży.

W innych okolicznościach organy mogłyby odmiennie ocenić inwestycje w złoto z wykorzystaniem fundacji rodzinnej. Przykładowo, zmiana oceny może pojawić się wtedy, gdy fundacja regularnie kupuje i sprzedaje złoto. Takie działania mogą bowiem zostać uznane za działalność gospodarczą.

Podobne zasady powinny mieć znaczenie przy inwestowaniu w srebro, platynę lub pallad. Jeżeli fundacja kupuje je okazjonalnie i przechowuje przez dłuższy czas, można uznać, że tylko zarządza własnym majątkiem. Regularny handel tymi metalami zwiększa jednak ryzyko zmiany stanowiska.

Podsumowanie

Nie każda inwestycja fundacji rodzinnej jest tak samo bezpieczna podatkowo. Przed jej rozpoczęciem warto sprawdzić, czy planowane działania mieszczą się w katalogu dozwolonej działalności fundacji. W przeciwnym razie dochód może zostać opodatkowany stawką 25% CIT. Jeśli chcesz sprawdzić, czy wniesienie określonych aktywów jest bezpieczne podatkowe – skontaktuj się z nami. Nasi specjaliści ocenią ryzyko podatkowe i bezpiecznie przeprowadzą Cię przez cały proces!

Aleksandra Szyszkowska

Artykuł Dozwolone aktywa fundacji rodzinnej – inwestycje w kryptowaluty, złoto i inne metale szlachetne pochodzi z serwisu Zmiana warty.

Kancelaria PragmatIQ aktywnie wzięła udział w tym procesie, przekazując własne uwagi i rekomendacje wynikające z doświadczeń zdobytych podczas doradzania przedsiębiorcom rodzinnym, fundacjom rodzinnym, fundatorom i beneficjentom fundacji rodzinnych. 

Z uwagami Kancelarii PragmatIQ zgłoszonymi w ramach przeglądu możesz zapoznać się TUTAJ. 

Fundacja rodzinna – ważny krok dla polskiej sukcesji 

Od początku prac legislacyjnych nad fundacją rodzinną wskazywaliśmy, że polski system prawny potrzebuje nowoczesnego instrumentu umożliwiającego wielopokoleniowe planowanie sukcesji. Sama idea fundacji rodzinnej powstała właśnie po to, aby ułatwić przekazywanie biznesu i majątku kolejnym pokoleniom oraz zapewnić ich stabilne zarządzanie w dłuższej perspektywie. 

Z naszej praktyki wynika, że fundacja rodzinna osiągnęła bardzo istotny cel – uruchomiła w rodzinach wielu przedsiębiorców rozmowę o sukcesji. Dla wielu właścicieli firm efektem nowych przepisów było właśnie rozpoczęcie procesu planowania przyszłości przedsiębiorstwa, określenie roli poszczególnych członków rodziny, uporządkowanie kwestii własnościowych oraz wypracowanie zasad funkcjonowania biznesu na kolejne pokolenia. 

Fundacje rodzinne – potrzebne są korekty wynikające z praktyki 

Naturalne jest, że po pierwszych latach funkcjonowania nowej regulacji prawnej pojawiają się zagadnienia wymagające doprecyzowania lub zmian legislacyjnych. Takie problemy zostały również zidentyfikowane przez administrację publiczną w ramach prowadzonego przeglądu przepisów. 

W PragmatIQ od wielu lat angażujemy się w procesy konsultacyjne i legislacyjne dotyczące zagadnień istotnych dla przedsiębiorców. Uważamy, że skuteczne doradztwo wymaga nie tylko znajomości obowiązujących przepisów, ale również rozumienia kierunków ich rozwoju oraz aktywnego udziału w dyskusji o przyszłym kształcie prawa. 

Oczywiście, nie wszystkie kierunki zmian zaproponowane w ramach przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej oceniamy jednakowo. Część wniosków i rekomendacji zasługuje – w naszej ocenie – na poparcie, część natomiast budzi pewne wątpliwości i wymaga dalszej dyskusji. Niezależnie od oceny poszczególnych propozycji, pozytywnie oceniamy sam fakt przeprowadzenia „otwartego” przeglądu funkcjonowania ustawy. Otwartość ustawodawcy na doświadczenia praktyków i gotowość do weryfikacji przyjętych rozwiązań to ważny element tworzenia stabilnego i efektywnego prawa, zwłaszcza w przypadku tak nowej i istotnej instytucji jak fundacja rodzinna. 

Będziemy nadal śledzić przebieg prac nad przeglądem ustawy oraz informować o najważniejszych proponowanych zmianach i ich potencjalnym wpływie na właścicieli firm rodzinnych oraz osoby planujące sukcesję majątkową. 

Autor:
Tomasz Rutkowski

Artykuł PragmatIQ aktywnie uczestniczy w konsultacjach dotyczących przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej  pochodzi z serwisu Zmiana warty.

Sprawozdanie finansowe fundacji rodzinnej  

Fundacja rodzinna jest zobowiązana do prowadzenia ksiąg rachunkowych tak jak inne osoby prawne. W tym zakresie nie może skorzystać z uproszczenia jakie obowiązuje zwykłe fundacje, czyli nie może prowadzić uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów.  

Księgi rachunkowe w fundacji rodzinnej otwiera się na dzień rozpoczęcia działalności (którym to dniem jest dzień pierwszego zdarzenia, wywołującego skutki o charakterze majątkowym lub finansowym), a potem na początek każdego następnego roku obrotowego.  

Za okres od dnia otwarcia ksiąg do dnia kończącego przyjęty przez fundację rok obrotowy, fundacja rodzinna jest zobowiązania sporządzić sprawozdanie finansowe. Ma na to czas do końca trzeciego miesiąca po zakończeniu przyjętego przez siebie roku obrotowego.  

W przypadku fundacji, których rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, termin a sporządzenie sprawozdania finansowego upływa 31 marca.  

Zatwierdzenie sprawozdania finansowego i decyzja o podziale zysku 

Następnie organ zatwierdzający, w terminie do końca szóstego miesiąca następującego po zakończeniu przyjętego roku obrotowego, ma czas na zatwierdzenie sprawozdania finansowego. Zwykle termin ten upływa 30 czerwca.  

W fundacji rodzinnej rolę organu zatwierdzającego pełni zgromadzenie beneficjentów i to do ich zadania należy podjęcie uchwały co do tego, czy zawarte w sprawozdaniu informacje zostały uznane za wiarygodne (zatwierdzenie sprawozdania) oraz na co zostanie przeznaczony zysk.  

Wygenerowany zysk a zapisy w statucie 

Generalnie zysk wypracowany za dany rok obrotowy w fundacji rodzinnej przeznacza się na cele, dla których zawiązano fundację rodzinną, tj. gromadzenie mienia, zarządzanie mieniem czy spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów.  

Niezwykle ważne jest jednak, aby zgromadzenie beneficjentów, podejmując decyzję co do przeznaczenia zysku, miało na uwadze zapisy statutu fundacji rodzinnych. To tam mogą znaleźć się określone obwarowania co do możliwości rozdysponowania zysku i jego wysokości.  

Przykładowo, w statucie może być wskazane co podlega podziałowi, a co jest z tego podziału wyłączone (i tym samym pozostaje w fundacji rodzinnej). Zapisy statutu mogą zawierać również informacje o zatrzymaniu zysku w fundacji w konkretnym celu, a dopiero po upływie określonego czasu przewidywać możliwość realizacji świadczeń dla beneficjentów.  

Podział zysku nie zawsze możliwy  

Należy pamiętać, że zysk wypracowany przez fundację rodzinną, niezależnie od postanowień statutu, nie zawsze będzie mógł zostać przeznaczony do wypłaty. W sytuacji, gdy wartość zobowiązań fundacji przewyższa wartość jej aktywów, fundacja rodzinna jest zobowiązana, by pozostawić zysk w fundacji i przeznaczyć go na pokrycie przyszłych strat.  

Termin na zatwierdzenie sprawozdania finansowego  

W większości przypadków termin na zatwierdzenie sprawozdania finansowego w fundacji rodzinnej upłynie 30 czerwca. To więc już ostatni moment, by przyjrzeć się zapisom w statucie oraz wartości majątku w fundacji, tak by decyzja co do rozdysponowania zysku nie budziła wątpliwości.  

Szczególnie, zasady co do podejmowania uchwał w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego oraz uchwał dotyczących rozdysponowania zysku znacząco różnią się od zasad obowiązujących w spółkach.  

Ponieważ dla wielu fundacji rodzinnych będzie to pierwsze podejście do zatwierdzania sprawozdań finansowych, warto skonsultować tę kwestię z radcą prawnym.  

Autorka:
Maria Ratajczyk  

Artykuł Zatwierdzenie sprawozdania finansowego fundacji rodzinnej – co zrobić z zyskiem?  pochodzi z serwisu Zmiana warty.

Ustawa o fundacji rodzinnej

Popularność fundacji rodzinnej jako narzędzia sukcesji przerosła oczekiwania twórców ustawy. W niecałe trzy lata zarejestrowano prawie 3,5 tysiąca fundacji rodzinnych. Kolejne wnioski o wpis do rejestru fundacji rodzinnych czekają na rozpatrzenie. Tak duże zainteresowanie tym rozwiązaniem sprawiło, że czas oczekiwania na wpis do rejestru fundacji rodzinnych wynosi obecnie niemal półtora roku.

Fundacja rodzinna w praktyce

Po trzech latach i niemal stu fundacjach rodzinnych założonych przez doradców PragmatIQ mamy własne obserwacje i wnioski. 

Dla kogo jest fundacja rodzinna? 

Fundacja rodzinna jest rozwiązaniem dla osób, które chcą zabezpieczyć sukcesję, uporządkować majątek i jasno ustalić zasady korzystania z aktywów. Może być przydatna zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla osób, które posiadają znaczny majątek prywatny.

Fundacja rodzinna dla właścicieli firm rodzinnych

Właściciele firm rodzinnych prędzej czy później stają przed pytaniem: co ma stać się z firmą po ich śmierci albo po wycofaniu się z biznesu? Możliwych rozwiązań jest kilka. Firma może pozostać w rękach rodziny. Można wprowadzić profesjonalny zarząd. Można też zaplanować sprzedaż biznesu i całkowite wyjście z firmy. Jeżeli właściciel chce przekazać firmę wybranej osobie albo kilku osobom, pojawia się trudność. Testament rozwiązuje problem sukcesji tylko na najbliższym etapie. Nie daje jednak odpowiedzi na pytanie, co stanie się z firmą w kolejnych pokoleniach. O tym, jak śmierć wspólnika może wpłynąć na funkcjonowanie spółki i dlaczego warto wcześniej zaplanować sukcesję, pisaliśmy szerzej w artykule: Śmierć wspólnika spółki – jak chronić firmę przed konfliktem spadkobierców? dostępnym tutaj. 

Fundacja rodzinna jest więc idealnym narzędziem dla właścicieli firm rodzinnych, którzy chcą zaplanować zmianę wielopokoleniową. 

Fundacja rodzinna pozwala na oddzielenie biznesu od rodziny na poziomie własności. Majątek, na przykład udziały albo akcje w spółce, staje się własnością fundacji rodzinnej, co niewątpliwie chroni jego integralność. Fundacja rodzinna ma zapewnić bliskim środki finansowe, a jednocześnie chronić firmę przed podziałem, konfliktami i chaosem decyzyjnym. Pozwala też utrzymać wizję fundatora fundacji rodzinnej i wartości, na których opierał swój biznes. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy sukcesorzy mają różne potrzeby i plany. Jedna osoba może chcieć aktywnie pracować w firmie. Inna może nie mieć takich kompetencji albo zainteresowań. 

Główną zaletą fundacji rodzinnej jest więc utrzymanie firmowego majątku w jednym podmiocie i ograniczenie ryzyka jego rozdrobnienia. Fundacja rodzinna może ułatwić planowanie w perspektywie wielu pokoleń, zabezpieczyć członków rodziny i pomóc w dalszym rozwoju biznesu. 

Fundacja rodzinna dla rodzin poważnie planujących sukcesję

Dobry statut fundacji rodzinnej powinien wskazywać cele fundacji i wartości rodziny. Praca nad statutem fundacji rodzinnej powinna być więc poprzedzona refleksją nad przyszłością rodziny oraz dziedzictwem, jakie miałaby po sobie pozostawić.

Statut fundacji rodzinnej to unikatowe narzędzie, które pozwala fundatorowi fundacji rodzinnej wpływać długoterminowo na relacje w rodzinie i wybory życiowe przyszłych pokoleń. To statut kształtuje krąg beneficjentów i przysługujące im świadczenia oraz zasady ich wypłaty. Statut może określać też zasady utraty statusu beneficjenta. Z naszej praktyki wynika, że znaczna część fundatorów podchodzi do tych postanowień bardzo poważnie. Decyzja o tym, kto ma być beneficjentem fundacji rodzinnej nie jest wcale oczywista i wymaga odpowiedniego przemyślenia. Zakres świadczeń jest często zbieżny z wartościami rodziny. Podobnie jest z zasadami utraty statusu beneficjenta.

Inne narzędzia sukcesji, na przykład testament, nie dają takich możliwości kształtowania losu przyszłych pokoleń rodziny na długo po własnej śmierci. 

Fundacja rodzinna dla przedsiębiorców myślących długoterminowo

Fundacja rodzinna jest szczególnie przydatna dla osób, które patrzą na firmę i majątek w perspektywie kolejnych pokoleń, a nie tylko najbliższych lat. Nie muszą to być wyłącznie przedsiębiorcy prowadzący największe biznesy. Strategicznie mogą myśleć także właściciele firm, które są jeszcze na etapie rozwoju i skalowania.

Sens założenia fundacji rodzinnej nie zależy wyłącznie od skali prowadzonego biznesu. Fundacje rodzinne zakładają także właściciele mniejszych firm. Statystycznie co trzeci fundator jest związany ze spółką, której roczne przychody są niższe niż 10 mln zł. Mimo, że fundacja rodzinna nie jest zatem rozwiązaniem tylko dla największych biznesów, to w praktyce najczęściej okazuje się najbardziej efektywna dla przedsiębiorstw o odpowiedniej skali majątku i poziomie złożoności działalności.

Fundacja rodzinna może być jednocześnie częścią większego planu sukcesyjnego, korporacyjnego i majątkowego. Pozwala połączyć kilka celów: utrzymanie kontroli nad firmą, zabezpieczenie rodziny, ochronę majątku i określenie zasad jego dalszego rozwoju.

Fundacja rodzinna dla osób z dużym majątkiem prywatnym

Fundacja rodzinna może też pomóc osobom, które posiadają znaczny majątek prywatny. Chodzi na przykład o nieruchomości, jachty, kolekcje sztuki, środki pieniężne, papiery wartościowe albo inne cenne aktywa. 

Ustawa o fundacji rodzinnej odpowiada na problem, który często pojawia się przy zwykłym dziedziczeniu. Najpierw dzieci dzielą się majątkiem rodziców. Potem ich dzieci dzielą ten majątek dalej. Z każdym pokoleniem aktywa mogą być coraz bardziej rozproszone. Przy dużym, różnorodnym majątku taki podział bywa trudny. Nie każdą nieruchomość, kolekcję czy rzecz o dużej wartości da się łatwo podzielić. Czasem podział prowadzi do sprzedaży majątku, który fundator chciałby zachować.

Fundacja rodzinna pozwala ograniczyć to ryzyko. Majątek może pozostać w jednym podmiocie, a statut może określać, kto, kiedy i na jakich zasadach może z niego korzystać. Fundacja rodzinna może więc działać jak rodzinny skarbiec. Własność majątku nie przechodzi bezpośrednio na spadkobierców, lecz pozostaje przy fundacji. Dzięki temu zmiana pokoleniowa nie musi oznaczać każdorazowego przenoszenia własności aktywów na kolejne osoby z rodziny. 

Fundacja rodzinna dla osób inwestujących w bezpieczne aktywa

Fundacja rodzinna może być dobrym rozwiązaniem dla osób, które chcą długoterminowo inwestować majątek. Ustawa o fundacji rodzinnej wskazuje, czym może zajmować się fundacja rodzinna i w związku z tym, w co może inwestować. W praktyce może ona inwestować między innymi w papiery wartościowe, udziały i nieruchomości. Jeśli fundacja rodzinna prowadzi działalność w dozwolonym zakresie, to korzysta ona z preferencyjnych zasad podatkowych.

Fundacja rodzinna nie powinna natomiast prowadzić na przykład działalności spekulacyjnej. Przychody z niedozwolonej działalności są opodatkowane stawką 25% CIT. 

Nie oznacza to jednak, że fundacja rodzinna powinna być tworzona wyłącznie z powodów podatkowych – szczególnej ostrożności wymagają m.in. transakcje M&A z udziałem fundacji rodzinnej, o czym pisaliśmy w artykule GAAR a fundacja rodzinna – czy transakcja w ramach fundacji rodzinnej może być bezpieczna? dostępnym tutaj. 

W praktyce więc fundacja rodzinna może tworzyć portfel z różnych składników majątku. Mogą się na niego składać na przykład:

• akcje,
• udziały w spółkach,
• obligacje,
• fundusze inwestycyjne,
• nieruchomości,
• dzieła sztuki albo inne aktywa o długoterminowej wartości.

Zyski z inwestycji mogą zostać w fundacji. Fundacja rodzinna może przeznaczyć je na kolejne inwestycje albo wypłacić beneficjentom jako świadczenia. Fundator może ustalić te zasady w statucie. Może wskazać, jaka część zysków ma być dalej inwestowana, a jaka ma trafić do beneficjentów. Dzięki temu fundator zachowuje wpływ na sposób inwestowania majątku w przyszłości. Fundacja rodzinna może więc działać jako narzędzie do długoterminowego inwestowania.

Fundacja rodzinna dla osób, które chcą wspierać rodzinę i zachować kontrolę nad majątkiem

Fundacja rodzinna może pomóc osobom, które chcą wspierać bliskich finansowo, ale nie chcą od razu przekazywać im majątku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy beneficjenci są małoletni, niedoświadczeni albo nie są gotowi na zarządzanie dużym majątkiem.

W statucie fundacji można określić zasady wypłaty świadczeń. Mogą to być środki na utrzymanie, edukację, leczenie, zakup mieszkania, rozpoczęcie działalności albo inne cele ważne dla fundatora.

Dzięki temu fundacja rodzinna pozwala połączyć wsparcie finansowe z kontrolą nad majątkiem. Beneficjent może otrzymywać świadczenia, ale nie musi mieć pełnej swobody w dysponowaniu aktywami fundacji.

Fundacja rodzinna dla osób, które chcą ograniczyć ryzyko związane z zachowkiem oraz roszczeniami wierzycieli

Fundacja rodzinna może być dobrym rozwiązaniem dla osób, które chcą ograniczyć ryzyko sporów o zachowek. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy głównym składnikiem majątku jest firma rodzinna. Ryzyko pojawia się również przy nieruchomościach albo innych aktywach, których nie da się łatwo podzielić. 

Roszczenie o zachowek może być dużym obciążeniem dla następców. Jeżeli jego wartość jest wysoka, spadkobiercy mogą być zmuszeni do szybkiej sprzedaży części majątku. W przypadku firmy rodzinnej może to zagrozić jej płynności, a czasem nawet dalszemu funkcjonowaniu. 

Aby fundacja rodzinna mogła płynnie funkcjonować, w przepisach zmodyfikowano zasady dotyczące zachowku. Są one bardziej elastyczne niż dotychczas. Dopuszczono również rozłożenie zachowku na raty, odroczenie terminów jego płatności, a nawet – w uzasadnionych przypadkach – jego obniżenie. Co więcej, beneficjent, który jest jednocześnie uprawniony do zachowku, będzie uprawniony tylko do jednego z tych świadczeń. 

Fundacja rodzinna pozwala więc w znacznym stopniu ograniczyć ryzyko związane z zachowkiem. 

Fundację rodzinną warto rozważyć także wtedy, gdy fundator chce lepiej chronić majątek rodzinny przed roszczeniami wierzycieli. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej staje się majątkiem samej fundacji. Nie należy już bezpośrednio do fundatora ani do beneficjentów. Oznacza to, że fundator i beneficjenci nie posiadają „udziałów” w majątku fundacji, które mogłyby posłużyć zaspokojeniu ich wierzycieli.

Autorka:
Martyna Błotny-Błaszak

Artykuł Dla kogo jest fundacja rodzinna?  pochodzi z serwisu Zmiana warty.

W klasycznym modelu dziedziczenia majątek przechodzi na konkretne osoby. Często prowadzi to do jego podziału, konfliktów między spadkobiercami, problemów z zarządzaniem firmą albo konieczności sprzedaży części aktywów. Fundacji rodzinnej można natomiast powierzyć cały majątek. Dzięki temu nie zostaje on rozdrobniony, ale nadal może służyć beneficjentom zgodnie z wolą fundatora.

Właśnie dlatego warto wiedzieć, czym jest fundacja rodzinna i jakie korzyści może dać dobrze przygotowane założenie fundacji rodzinnej. Nie należy jej jednak traktować jako uniwersalnego rozwiązania dla każdej rodziny. Jest to narzędzie, które może być bardzo pomocne w określonych sytuacjach. Jeżeli ktoś chce zadbać o majątek, sukcesję, beneficjentów i przyszłość firmy, powinien rozważyć założenie fundacji rodzinnej. Kluczowe znaczenie ma przy tym odpowiednie przygotowanie całego procesu, w tym statutu, zasad zarządzania, wypłaty świadczeń oraz późniejszej rejestracji.

Poniżej przedstawiamy 5 powodów, dla których warto założyć fundację rodzinną.

Przy planowaniu zasad działania fundacji szczególne znaczenie ma statut. Więcej o tym, co warto w nim uregulować, piszemy w artykule: Statut fundacji rodzinnej – 5 kwestii, które warto w nim uregulować.

1. Ochrona integralności majątku fundacji rodzinnej 

Pierwszym powodem, dla którego warto rozważyć fundację rodzinną, jest ochrona majątku przed podziałem. W standardowym modelu dziedziczenia majątek po śmierci spadkodawcy trafia do spadkobierców. Jeżeli jest ich kilku, mogą pojawić się problemy. Dotyczy to zwłaszcza podziału udziałów, nieruchomości czy kwestii dalszego prowadzenia firmy.

Fundacji rodzinnej można powierzyć najważniejsze składniki majątku, takie jak nieruchomości, akcje, udziały, środki pieniężne czy inne aktywa. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej staje się majątkiem fundacji, a nie poszczególnych osób. Beneficjenci nie otrzymują więc bezpośrednio własności konkretnych składników majątku, lecz korzystają ze świadczeń na zasadach określonych przez fundatora.

Takie rozwiązanie może mieć szczególne znaczenie przy sukcesji firmy. Jeżeli firma jest najważniejszym elementem majątku, jej podział między kilka osób może osłabić kontrolę właścicielską i utrudnić podejmowanie decyzji. Fundacja rodzinna pozwala uniknąć takiej sytuacji. Majątek pozostaje wtedy skupiony w ramach jednego podmiotu. Podmiot ten działa według zasad określonych w statucie i zgodnie z założeniami fundatora.

W praktyce oznacza to, że fundator może określić zasady zarządzania majątkiem. Może również wskazać, kto będzie beneficjentem fundacji rodzinnej. Fundator decyduje także, w jakich sytuacjach beneficjenci otrzymają świadczenia oraz w jaki sposób majątek ma być wykorzystywany w przyszłości. Dzięki temu fundacji rodzinnej można użyć do stworzenia trwałego mechanizmu ochrony majątku.

2. Założenie fundacji rodzinnej jako sposób na uporządkowanie sukcesji 

Drugim powodem, dla którego warto rozważyć założenie fundacji rodzinnej, jest możliwość zaplanowania sukcesji w sposób kompleksowy, wieloletni i uporządkowany. Testament czy darowizna mogą rozwiązać część problemów, ale zwykle działają punktowo. Fundacji rodzinnej można natomiast nadać charakter trwałej struktury. Może ona funkcjonować przez wiele lat. Dzięki temu zabezpiecza nie tylko pierwsze pokolenie, ale również kolejne osoby z rodziny fundatora.

Fundacja rodzinna często stanowi przestrzeń do stopniowego przygotowywania młodszego pokolenia do odpowiedzialnego zarządzania majątkiem rodzinnym. Często fundatorzy stopniowo wdrażają młodsze pokolenia. Zwykle pierwszym krokiem jest przyznanie możliwości obserwowania zgromadzeń beneficjentów. W ten sposób przyszli następcy fundatora mogą poznać sposób funkcjonowania fundacji, zasady podejmowania decyzji oraz wartości, którymi kieruje się rodzina. Kolejnym krokiem może być przyznanie im głosu doradczego w ramach rodzinnych dyskusji dotyczących majątku, inwestycji czy kierunków rozwoju fundacji. Dopiero na dalszym etapie, po zdobyciu odpowiedniego doświadczenia i zrozumieniu, z jaką odpowiedzialnością wiąże się zarządzanie wspólnym majątkiem, młodsze pokolenie może wejść do organów fundacji (np. do zgromadzenia beneficjentów) i uzyskać realny wpływ na podejmowanie decyzji. 

Dobrze zaplanowany proces zakładania fundacji pozwala przejść przez sukcesję krok po kroku. Dzięki temu decyzje dotyczące majątku i firmy nie są odkładane na moment kryzysu. Fundator może wskazać beneficjentów. Może również określić rodzaje świadczeń i warunki ich wypłaty. Dodatkowo fundator może określić, w jaki sposób fundacja rodzinna ma służyć rodzinie.

3. Ograniczenie problemu z zachowkiem

Kolejnym z powodów, dla których warto rozważyć założenie fundacji rodzinnej, jest możliwość lepszego zaplanowania kwestii zachowku. W wielu rodzinach to właśnie roszczenia o zachowek mogą stać się źródłem sporów po śmierci fundatora. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w skład majątku rodzinnego wchodzi firma, udziały w spółkach lub nieruchomości. Dotyczy to także innych aktywów, których szybka sprzedaż byłaby trudna albo niekorzystna.

Fundacja rodzinna może pomóc ograniczyć ten problem. Nie oznacza to jednak, że samo jej utworzenie automatycznie wyłącza zachowek. Co do zasady majątek wniesiony do fundacji rodzinnej jest uwzględniany przy obliczaniu zachowku po fundatorze. Istotne znaczenie ma jednak moment przekazania majątku do fundacji. Mienie wniesione do fundacji rodzinnej ponad 10 lat przed śmiercią fundatora nie jest doliczane do substratu zachowku. W praktyce może to prowadzić do obniżenia wysokości ewentualnych roszczeń o zachowek.

Ważne jest również to, że fundacja rodzinna nie musi oznaczać pozbawienia najbliższych korzyści z majątku rodzinnego. Najczęściej osoby, które mogłyby być uprawnione do zachowku, zostają jednocześnie beneficjentami fundacji rodzinnej. Różnica polega na tym, że nie otrzymują one majątku od razu i bezpośrednio. Mogą natomiast otrzymywać świadczenia na zasadach określonych przez fundatora w statucie.

Takie świadczenia mają znaczenie przy rozliczaniu zachowku. Świadczenia wypłacone beneficjentom przez fundację rodzinną zalicza się na poczet należnego im zachowku. Podobnie jest w przypadku rozwiązania fundacji rodzinnej. Jeżeli dana osoba otrzyma majątek w związku z rozwiązaniem fundacji, wartość tego majątku również może zostać zaliczona na poczet zachowku.

Trzeba jednak pamiętać o istotnym ograniczeniu. Na wysokość zachowku wpływają świadczenia już wypłacone, a nie świadczenia dopiero planowane. Jeżeli statut przewiduje, że beneficjenci będą otrzymywać określone kwoty w przyszłości, samo takie postanowienie nie obniża jeszcze roszczenia o zachowek. Znaczenie mają dopiero faktyczne wypłaty dokonane przez fundację rodzinną.

Dodatkowym sposobem ograniczenia ryzyka sporów może być zawarcie umowy o zrzeczenie się zachowku. Takie rozwiązanie może być szczególnie przydatne, gdy beneficjenci mają w zamian otrzymywać świadczenia od fundacji rodzinnej. W praktyce pozwala to odpowiednio ułożyć relacje z beneficjentami. Beneficjenci mogą korzystać z majątku rodzinnego przez dłuższy czas. Jednocześnie nie występują przeciwko fundacji z roszczeniami.

Zrzeczenie się zachowku można powiązać z prawem do świadczeń z fundacji rodzinnej. Takie rozwiązanie warto uregulować w statucie. Dzięki temu fundator może lepiej chronić fundację przed nagłymi roszczeniami. Beneficjenci nadal mogą otrzymywać wsparcie finansowe. Świadczenia mogą być jednak wypłacane stopniowo i zgodnie z zasadami określonymi przez fundatora.

Fundacja rodzinna może ograniczyć problem zachowku na kilka sposobów. Duże znaczenie ma moment przekazania majątku do fundacji. Ważne jest też dobre zaplanowanie świadczeń dla beneficjentów. Pomocna może być również umowa o zrzeczenie się zachowku. Nie jest to jednak rozwiązanie, które działa automatycznie. Fundacja wymaga starannego przemyślenia i wdrożenia. Trzeba też przemyśleć sytuację beneficjentów i w konsekwencji dobrze zaplanować całą sukcesję.

Jeżeli fundator chce ograniczyć ryzyko późniejszych sporów o zachowek, warto rozważyć także umowę o zrzeczenie się zachowku. Więcej o tym rozwiązaniu piszemy w artykule: Rezygnacja z prawa do zachowku za życia spadkodawcy – czy ułatwi sukcesję firm rodzinnych?

4. Ochrona fundatora przy zmianie rezydencji podatkowej

Fundację rodzinną warto rozważyć także przed zmianą rezydencji podatkowej. Dotyczy to zwłaszcza osób, które mają większy majątek i planują dłuższą wyprowadzkę za granicę. W takiej sytuacji może pojawić się ryzyko rozliczenia tzw. exit tax, czyli podatku od dochodów z niezrealizowanych zysków. Dotyczy to przypadków, w których dana osoba przestaje być polskim rezydentem podatkowym, a w wyniku tej zmiany Polska może utracić prawo do opodatkowania dochodu ze zbycia określonych składników majątku należących do tej osoby.

Exit tax nie obejmuje jednak całego majątku osoby zmieniającej rezydencję podatkową. Może dotyczyć przede wszystkim składników związanych z działalnością gospodarczą. W określonych przypadkach exit tax może obejmować także wybrane elementy majątku prywatnego, takie jak udziały w spółkach, akcje i papiery wartościowe. Może dotyczyć również pochodnych instrumentów finansowych oraz tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych.

W przypadku fundacji rodzinnej sytuacja wygląda inaczej. Fundator ani beneficjenci nie posiadają udziałów w fundacji rodzinnej. Nie mają także prawa do określonej części jej majątku w taki sposób, jak wspólnik posiada udziały w spółce.

Prawa fundatora i beneficjentów związane z fundacją rodzinną nie są zbywalne. Oznacza to, że nie można ich sprzedać ani przenieść na inną osobę tak jak udziałów, akcji czy innych papierów wartościowych. Nie są one również typowymi składnikami majątku prywatnego objętymi regulacjami o exit tax. Dlatego co do zasady ich wartość nie powinna podlegać exit tax przy zmianie rezydencji podatkowej fundatora albo beneficjenta.

Ważne jest też to, że fundacja rodzinna jest odrębną osobą prawną. Ma własny majątek. Jest on oddzielony od majątku fundatora i beneficjentów. Fundacja rodzinna jest także odrębnym podatnikiem CIT. Dlatego jej majątek nie jest traktowany tak samo jak prywatny majątek fundatora lub beneficjenta zmieniającego rezydencję podatkową. 

W praktyce ma to znaczenie przy zmianie rezydencji podatkowej przez fundatora albo beneficjenta. W takiej sytuacji opodatkowaniu exit tax nie powinna podlegać wartość praw przysługujących im wobec fundacji rodzinnej. Podatkowi temu nie powinna podlegać także wartość majątku samej fundacji wyłącznie z tego powodu, że fundator albo beneficjent zmienia rezydencję podatkową.

Należy jednak odróżnić tę sytuację od ewentualnych działań samej fundacji rodzinnej, takich jak przeniesienie jej aktywów za granicę czy zmiana miejsca jej faktycznego zarządzania. Szczególnej analizy może wymagać sytuacja, w której wszystkie osoby tworzące zarząd zmieniają rezydencję podatkową, a faktyczne zarządzanie fundacją zaczyna być wykonywane z zagranicy. Sama zmiana rezydencji podatkowej członków zarządu nie musi automatycznie oznaczać zmiany rezydencji podatkowej fundacji rodzinnej, ale w praktyce może rodzić pytania o miejsce jej faktycznego zarządu.

5. Krok po kroku w stronę ochrony majątku przed wierzycielami

Fundację rodzinną warto rozważyć także wtedy, gdy fundator chce lepiej chronić majątek rodzinny przed roszczeniami wierzycieli. Dotyczy to zwłaszcza osób, które prowadzą działalność gospodarczą. Taką możliwość warto przeanalizować również wtedy, gdy fundator ma firmę, udziały w spółkach, nieruchomości lub inne wartościowe składniki majątku.

Fundacja rodzinna może pełnić funkcję ochronną przede wszystkim dlatego, że nie ma właścicieli ani udziałowców. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej staje się majątkiem samej fundacji. Nie należy już bezpośrednio do fundatora ani do beneficjentów. Oznacza to, że fundator i beneficjenci nie posiadają „udziałów” w majątku fundacji, które mogłyby zostać zajęte przez ich wierzycieli.

Ma to istotne znaczenie w przypadku egzekucji. Fundator ani beneficjenci nie posiadają „udziałów” w fundacji rodzinnej. Nie ma więc praw udziałowych, które wierzyciel mógłby zająć. To odróżnia fundację rodzinną od spółki, w której udziały mogą być przedmiotem egzekucji. Prawa fundatora w fundacji rodzinnej mają charakter niezbywalny. Nie podlegają więc sprzedaży, zajęciu ani wejściu do masy upadłości. Dzięki temu fundator może zachować uprawnienia wynikające ze statutu fundacji, nawet jeżeli wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne albo upadłościowe.

Ochronny charakter fundacji rodzinnej wzmacnia również jej odrębność prawna. Po wpisie do rejestru fundacja rodzinna staje się samodzielnym podmiotem. Posiada własny majątek i działa niezależnie od majątku prywatnego fundatora. Zarząd fundacji powinien prowadzić jej sprawy zgodnie z zasadami określonymi w statucie. 

Nie oznacza to jednak, że fundacja rodzinna chroni przed każdym ryzykiem w sposób absolutny. Zajęciu może podlegać konkretna wypłata należna fundatorowi albo beneficjentowi. Jeżeli fundator jest jednocześnie beneficjentem i przysługuje mu świadczenie z fundacji, wierzyciel może próbować skierować egzekucję do tej wypłaty. Sama fundacja i jej majątek pozostają jednak odrębne od majątku fundatora. 

Ponadto należy pamiętać, że fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji. Wierzyciel może również podważyć wniesienie majątku do fundacji na podstawie skargi pauliańskiej. 

Istotne jest także to, że fundacja rodzinna odpowiada za własne zobowiązania swoim majątkiem. Fundator, członkowie rodziny ani beneficjenci nie odpowiadają osobiście za długi fundacji tylko dlatego, że są z nią związani. Działa to również w drugą stronę. Majątek fundacji rodzinnej nie powinien być automatycznie traktowany jak majątek prywatny fundatora lub beneficjentów.

Fundacja rodzinna może pomóc uporządkować i chronić majątek przed ryzykami związanymi z działalnością gospodarczą, długami osobistymi lub roszczeniami wierzycieli. Kluczowe znaczenie ma jednak dobre przygotowanie statutu. Ważne są też jasne zasady wypłaty świadczeń. To od nich zależy, jak fundacja będzie działać w praktyce i w jakim zakresie pozwoli ochronić majątek rodzinny.

Aspekt podatkowy często uzupełnia decyzję o utworzeniu fundacji rodzinnej, ale nie powinien być jej głównym powodem. Preferencje podatkowe związane z fundacją rodzinną należy traktować jako dodatkowy bonus dobrze zaprojektowanej struktury sukcesyjnej, a nie jako cel sam w sobie. Preferencje te mają bowiem służyć długoterminowemu utrzymaniu rodzinnych firm i majątku w rękach kolejnych pokoleń, a także zatrzymaniu kapitału i procesów sukcesyjnych w Polsce. Na fundacje rodzinne nie należy jednak patrzeć wyłącznie przez pryzmat korzystnego opodatkowania.

Autor:
Aleksandra Hofa

Artykuł Poznaj 5 powodów, dla których warto założyć fundację rodzinną pochodzi z serwisu Zmiana warty.