Spis treści
Trzy lata temu weszły w życie przepisy o fundacji rodzinnej, które wprowadziły do polskiego porządku prawnego nowe narzędzie planowania sukcesji. Początkowo przedsiębiorcy pytali przede wszystkim, czym jest fundacja rodzinna, dla kogo może być dobrym rozwiązaniem i czy warto ją założyć. Te pytania nadal pozostają aktualne, ale dziś coraz częściej pojawiają się obok nich również bardziej złożone kwestie.
Fundacja rodzinna na dobre weszła do praktyki sukcesyjnej
Duże zainteresowanie fundacjami rodzinnymi pokazuje, że temat sukcesji przestał być dla wielu przedsiębiorców odległą perspektywą. I trudno się temu dziwić – coraz więcej właścicieli firm wchodzi dziś w etap, w którym trzeba poważnie myśleć o przekazaniu sterów kolejnemu pokoleniu. Więcej na temat wyzwań związanych z pierwszą falą sukcesji w Polsce przeczytasz w naszym artykule: Sukcesja – sprawa niełatwa. Pierwsza fala sukcesji w Polsce niepokoi.
Fundacja rodzinna jest niewątpliwie jednym z narzędzi, które mogą pomóc uporządkować proces sukcesji. Do Rejestru Fundacji Rodzinnych wpisano już ponad 3800 fundacji, a liczba złożonych wniosków o rejestrację przekroczyła 7000. Sama popularność tego rozwiązania nie oznacza jednak, że fundacja rodzinna będzie odpowiednia dla każdego przedsiębiorcy. O tym kiedy warto rozważyć założenie fundacji rodzinnej dowiesz się z naszego artykułu: Dla kogo jest fundacja rodzinna?
Dane statystyczne niewątpliwie pokazują, że pierwsze fundacje mają już za sobą proces tworzenia statutu i rejestracji. Wiele z nich aktywnie zarządza majątkiem, dokonuje inwestycji, wypłaca świadczenia beneficjentom i mierzy się z bieżącymi problemami prawnymi, podatkowymi oraz księgowymi.
Fundacja rodzinna nie kończy bowiem procesu sukcesji w dniu wpisania jej do rejestru. W pewnym sensie wtedy dopiero zaczyna się najważniejsza część tego procesu.
Sukcesja to nie tylko struktura – ważni są też ludzie
Nawet najlepiej zaplanowana struktura prawna nie wystarczy, jeżeli osoby, które mają z niej korzystać lub nią zarządzać, nie są przygotowane do swoich przyszłych ról.
W sukcesji łatwo skupić się na tym, co komu przypadnie: kto otrzyma udziały, kto będzie beneficjentem fundacji rodzinnej, komu będą wypłacane świadczenia. Tymczasem równie ważne jest pytanie, kto będzie podejmował decyzje i czy jest na to gotowy.
Dlatego dobre przygotowanie sukcesji wymaga rozmowy nie tylko o majątku, ale również o rolach, odpowiedzialności i oczekiwaniach poszczególnych członków rodziny. Warto odpowiednio wcześnie sprawdzić, kto chce angażować się w firmę, kto ma predyspozycje do zarządzania, a kto woli pozostać wyłącznie pasywnym beneficjentem rodzinnego majątku.
Fundacja rodzinna może pomóc te role rozdzielić i uporządkować. Nie zastąpi jednak procesu przygotowania kolejnego pokolenia do odpowiedzialności za biznes i majątek budowany przez poprzedników. A przygotowanie kolejnego pokolenia do nowych ról wymaga przede wszystkim czasu.
Dobra sukcesja wymaga czasu
Wiele osób uważa, że skoro firma dobrze funkcjonuje, właściciel jest aktywny zawodowo, a dzieci mają jeszcze czas na podjęcie decyzji dotyczących przyszłości, to sukcesją można zająć się później. Jednak jednym z największych zagrożeń przy sukcesji jest właśnie zwlekanie z dokonaniem decyzji.
Problem polega w głównej mierze na tym, że dobrze przeprowadzona sukcesja zwykle wymaga podjęcia szeregu działań, które nierzadko są rozłożone w czasie. To proces, który może obejmować zmiany w strukturze firmy, uporządkowanie majątku, przygotowanie dokumentów, rozmowy z członkami rodziny, stopniowe przekazywanie odpowiedzialności, a czasem również przebudowę sposobu zarządzania całym biznesem.
Fundacja rodzinna może być jednym z elementów takiego procesu. Im wcześniej jednak przedsiębiorca zacznie zastanawiać się nad sukcesją, tym więcej ma możliwości i ich spokojnego przetestowania oraz dostosowania do sytuacji rodziny.
Podjęcie działań odpowiednio wcześniej, pozwala na obserwację i ocenę, jak kolejne pokolenie radzi sobie z większą odpowiedzialnością. W takim przypadku nestor może na bieżąco modyfikować pierwotne założenia, jeśli zajdzie taka potrzeba.
W poniższym materiale podsumowujemy pierwsze trzy lata funkcjonowania fundacji rodzinnych w Polsce i pokazujemy, w jakich sytuacjach fundacja rzeczywiście może dobrze służyć sukcesji, ochronie majątku i uporządkowaniu zasad zarządzania rodzinnym biznesem.
Przepisy o fundacji rodzinnej mogą się jeszcze zmienić
Pierwsze trzy lata funkcjonowania fundacji rodzinnych stały się również okazją do przeglądu obowiązujących regulacji. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wspólnie z Ministerstwem Finansów przeprowadziło przegląd ustawy, w którym jako Kancelaria PragmatIQ również uczestniczyliśmy.
13 sierpnia 2026 roku na stronach Rządowego Centrum Legislacji opublikowany został projekt (UD447) zmian ustawy o PIT oraz ustawy o CIT dotyczący opodatkowania fundacji rodzinnych. Więcej na temat planowanych zmian podatkowych fundacji rodzinnych piszemy w artykule: Zmiany w fundacjach rodzinnych od 2027 r. – co przewiduje projekt?
Sam kierunek prac pokazuje jednak, że otoczenie prawne fundacji może i będzie się zmieniać. Dlatego przy planowaniu fundacji należy na nią patrzeć długoterminowo, a nie wyłącznie przez pryzmat aktualnych korzyści.
Trzy lata to dobry moment na pierwsze podsumowanie
Fundacje rodzinne są z nami na tyle długo, że można już wyciągać pierwsze praktyczne wnioski. Eksperci z Kancelarii PragmatIQ postanowili zebrać doświadczenia z pierwszych trzech lat w jednym miejscu – tak właśnie powstał nasz raport „Fundacje rodzinne 2023–2026”.
Przygotowując raport „Fundacje rodzinne 2023–2026”, zależało nam przede wszystkim na pokazaniu praktycznego wymiaru funkcjonowania fundacji rodzinnych. Oparliśmy go na doświadczeniach zdobytych zarówno przy tworzeniu fundacji, jak i przy ich późniejszej, bieżącej obsłudze. Dzięki temu mogliśmy zestawić założenia przyjmowane na etapie planowania z problemami i pytaniami, które pojawiają się już po rozpoczęciu działalności fundacji.
Jeżeli natomiast zastanawiasz się nad utworzeniem fundacji rodzinnej albo jesteś już w trakcie planowania sukcesji, skontaktuj się z nami – pomożemy Ci zaplanować cały proces, przygotować właściwą strukturę i przeprowadzić ją w sposób bezpieczny pod względem prawnym oraz podatkowym!
Zajmuje się bieżącą obsługą korporacyjną spółek, uczestnicząc w projektach reorganizacji spółek oraz przygotowywaniu dokumentacji korporacyjnej. Bierze również udział w projektach z zakresu doradztwa sukcesyjnego i tworzenia fundacji rodzinnych, w tym w opracowywaniu statutów oraz dokumentacji rejestracyjnej.
