Zachowek – dotychczasowe zasady

Zachowek to uprawnienie, które ma na celu zabezpieczenie interesów spadkobierców ustawowych niezależnie od tego, kto został powołany do dziedziczenia na podstawie testamentu. Zachowek chroni zatem interesy członków najbliższej rodziny, na wypadek gdyby uznali oni, że są pokrzywdzeni przez spadkodawcę wskutek jego decyzji testamentowych, gdy nie otrzymali nic lub poniżej kwot określonych przez prawo spadkowe jako minimalne. 

Zachowek przysługuje tylko najbliższej rodzinie spadkodawcy, tj. zstępnym (jego dzieciom, wnukom, prawnukom itd.) oraz co do zasady małżonkowi i rodzicom, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Takie uprawnienie nie przysługuje rodzeństwu spadkodawcy. 

Wysokość zachowku zależy od wartości części majątku, która należałaby się danej osobie w przypadku dziedziczenia na podstawie ustawy – zwykle równa się połowie tego, co dana osoba dziedziczyłaby na podstawie ustawy. Jednak w wyjątkowych sytuacjach (w przypadku osób niepełnoletnich lub niezdolnych do pracy) zachowek może wynosić ⅔ tego, co byłoby należne w drodze dziedziczenia ustawowego. 

Więcej o ogólnych zasadach dotyczących zachowku przeczytasz w naszym artykule Zachowek – co to jest, kto i kiedy może go żądać?  

Zachowek – nowe zasady

Biznesy rodzinne są często warte kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt milionów złotych. Bardzo trudno w takich sytuacjach dokonać równego podziału majątku między spadkobierców, szczególnie, gdy tylko część z nich aktywnie uczestniczy w prowadzeniu firmy. Jeśli jednak spadkobierca wystąpi do sądu o zachowek, to takie roszczenie może sięgać kilku milionów złotych, co na pewno zagrozi płynności finansowej firmy. Wypłata tego świadczenia równałaby się z obowiązkiem sprzedaży części majątku rodzinnego.  

Przedsiębiorca, planując sukcesję swojego biznesu, powinien dokładnie rozważyć podział swojego majątku – zwykle nie wszyscy potomkowie interesują się prowadzeniem firmy rodzinnej, gdyż ułożyli już swoje kariery w innych branżach lub prowadzą swoje własne biznesy. Rodzinne przedsiębiorstwo o wielomilionowej wartości wymaga od właściciela szczególnych cech charakteru, dużego nakładu pracy i wysokiej odporności na stres – co oczywiście daje korzyść w wynikach firmy – ale nie musi koniecznie odpowiadać dzieciom przedsiębiorcy. W związku z tym nestor biznesu stoi przed trudnym zadaniem sprawiedliwego podziału majątku między swoich spadkobierców oraz doboru odpowiednich rozwiązań prawnych umożliwiających przeprowadzenie sukcesji. 

W ustawie o fundacji rodzinnej zostały sprecyzowane zasady elastycznej wypłaty zachowku. Chodzi o trzy możliwości: 

1. Rozłożenie zachowku na raty. 

2. Odroczenie wypłaty zachowku. 

3. Obniżenie kwoty zachowku. 

Przedstawiamy je poniżej. 

Rozłożenie zachowku na raty

Jeśli tylko niektórzy spadkobiercy przejmują firmę rodzinną, pozostałym może należeć się zachowek. Zapłata zachowku będzie mogła zostać rozłożona na raty na okres 5 lat. Jednak i taki horyzont czasowy może okazać się zbyt krótki. Wówczas osoba zobowiązana do zapłaty zachowku może wystąpić do sądu z odpowiednio uzasadnionym wnioskiem o przedłużenie terminu zapłaty całej kwoty – maksymalnie na czas 10 lat. Należy przy tym pamiętać, że sąd może ustalić odsetki przysługujące w związku z rozłożeniem zachowku na raty. 

Przykład 1 

Przedsiębiorca prowadzący firmę wartą 10 mln złotych umiera w 2023 roku. Pozostawia dwóch dorosłych synów – Adama i Jana, ale w testamencie ustalił, że dziedziczy po nim tylko jeden z nich – Adam, aktywnie zaangażowany w prowadzenie biznesu. W związku z tym Janowi przysługuje roszczenie wobec Adama o wypłatę zachowku w wysokości 2,5 mln złotych. Sąd orzekł w styczniu 2024 roku obowiązek zapłaty zachowku na rzecz Jana. Co do zasady pełna kwota zachowku powinna zostać wypłacona natychmiastowo. Adam może jednak wnioskować o rozłożenie zachowku na raty, powołując się na ochronę płynności finansowej przedsiębiorstwa. Przykładowy harmonogram spłat zachowku mógłby wyglądać następująco: 

• do 31 grudnia 2024 r. – 500 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2025 r. – 500 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2026 r. – 500 tys. zł wraz z odsetkami; 

• do 31 grudnia 2027 r. – 500 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2028 r. – 500 tys. zł wraz z odsetkami. 

Gdyby Adam uznał, że jednak nie jest w stanie zapłacić w terminie powyższych rat, powinien znów zwrócić się do sądu i wskazać na szczególne okoliczności wpływające na opóźnienie, np. gorsza koniunktura gospodarcza na rynku związana z wysoką inflacją, która powoduje znaczny spadek dochodów przedsiębiorstwa. Jeśli sąd przychyli się do argumentacji Adama, pozwoli na wydłużenie terminu zapłaty rat zachowku do łącznie 10 lat. Przykładowy podział mógłby wyglądać następująco 

• do 31 grudnia 2024 r. – 500 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2025 r. – 500 tys. zł wraz z odsetkami; 

W marcu 2026 roku pojawiają się problemy gospodarcze, Adam występuje do sądu z wnioskiem o rozłożenie rat na dłuższy horyzont czasowy. 

• do 31 grudnia 2026 r. – 50 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2027 r. – 50 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2028 r. – 100 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2029 r. – 150 tys. zł wraz z odsetkami; 

• do 31 grudnia 2030 r. – 250 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2031 r. – 300 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2032 r. – 300 tys. zł wraz z odsetkami; 
• do 31 grudnia 2033 r. – 300 tys. zł wraz z odsetkami. 

Odroczenie zachowku

Kolejną z dostępnych możliwości jest odroczenie zapłaty zachowku. Co do zasady zachowek podlega wypłacie natychmiastowo i w pełnej kwocie. Jednak na wniosek osoby zobowiązanej termin zapłaty może zostać przesunięty. 

Przykład 2 

W sytuacji opisanej w przykładzie nr 1 Adam decyduje, że będzie w stanie wypłacić pełną kwotę zachowku Janowi, ale dopiero, gdy ustabilizuje sytuację firmy. W związku z tym składa stosowny wniosek, podnosząc powyższy argument i proponuje odroczenie zapłaty o 3 lata.  

Obniżenie zachowku

Ostatnią możliwością związaną z ogólnymi zasadami modyfikacji zachowku jest obniżenie jego kwoty. To najdalej idące rozwiązanie, wobec tego będzie możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach. Sąd będzie brał wtedy pod uwagę sytuację osobistą i majątkową obu spadkobierców – uprawnionego do uzyskania zachowku oraz zobowiązanego do jego wypłaty. 

Przykład 3 

Przedsiębiorca prowadzący firmę wartą 20 mln złotych umiera w 2023 roku. Pozostawia dwóch dorosłych synów – Piotra i Janusza, ale w testamencie ustalił, że dziedziczy po nim tylko jeden z nich – Piotr, aktywnie zaangażowany w prowadzenie biznesu. W związku z tym Januszowi przysługuje roszczenie wobec Piotra o wypłatę zachowku w wysokości 5 mln złotych. Sąd orzekł w styczniu 2024 roku zapłatę zachowku na rzecz Janusza, ale jednocześnie uwzględnił wniosek Piotra i obniżył kwotę zachowku do 3,5 mln złotych. Piotr powołał się na złą koniunkturę gospodarczą, która wpłynęła na znaczne zmniejszenie dochodów firmy oraz na konieczność poniesienia wysokich kosztów w celu dostosowania struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa w związku z sukcesją biznesu. 

Przy dyskusji na temat miarkowania kwoty zachowku, należy pamiętać o jego podstawowej funkcji. Jest to funkcja alimentacyjna – w związku z tym, przy orzekaniu wielomilionowych kwot zachowku, sąd będzie wyważał interesy spadkobierców, w taki sposób, aby żaden z nich nie został drastycznie pokrzywdzony i jednocześnie, aby przedsiębiorstwo prowadzone przez spadkodawcę nie zostało zlikwidowane, a dalej kontynuowało swoją działalność. 

Należy jednocześnie pamiętać, że jeśli w ciągu 5 lat ustaną okoliczności uzasadniające obniżenie zachowku, osoba uprawniona do zachowku będzie mogła żądać uzupełnienia jego kwoty.  

Przykład 4 

Firma z przykładu nr 3 w 2026 roku, po przejściowych kłopotach finansowych w 2027 roku uzyskiwała wyższe dochody niż przed rokiem 2023. W związku z tym Janusz w styczniu 2028 roku zgłosił się z wnioskiem do sądu o uzupełnienie kwoty zachowku. Sąd uznał, że ustały okoliczności uzasadniające obniżenie zachowku i orzekł, że Piotr musi zapłacić pozostałą kwotę 1,5 mln złotych na rzecz Janusza. 

W omawianych wyżej sytuacjach w dalszym ciągu istnieje obowiązek zapłaty zachowku. Aby jednak całkowicie zapobiec groźbie rozdrobnienia biznesu rodzinnego, warto zastanowić się nad założeniem fundacji rodzinnej. Ta forma przeprowadzania sukcesji firmy rodzinnej istotnie zmienia zasady wypłaty zachowku.

Zachowek a fundacja rodzinna

Fundacja rodzinna to nowe rozwiązanie prawne, znane już z państw zachodniej Europy. O pracach nad fundacją rodzinną informowaliśmy od samego początku prac nad projektem – zachęcamy do zapoznania się z artykułami na naszej stronie, które szeroko opisywały tę nową metodę sukcesji: Fundacja rodzinna – nowe narzędzie sukcesji i ochrony majątku w Polsce oraz Fundacja rodzinna projekt ustawy

Fundusz założycielski – czy dolicza się do zachowku?

Elementem koniecznym założenia fundacji jest wniesienie funduszu założycielskiego – może go stanowić majątek rodzinny – przede wszystkim przedsiębiorstwo rodzinne, ale także np. rezydencja na Mazurach, zbiór klasyków motoryzacji czy kolekcja dzieł sztuki. Co do zasady, fundusz założycielski będzie doliczany do spadku po fundatorze. Oznacza to, że podstawą obliczenia ewentualnego zachowku nie będzie sam stan majątku spadkodawcy, ale również wkład wniesiony przez spadkodawcę do fundacji rodzinnej.  

Przykład 5 

Przedsiębiorca prowadzi spółkę wycenianą na 20 mln złotych. Oprócz tego jest właścicielem trzech domów i kolekcji obrazów. Jego majątek jest warty w całości 25 mln złotych. Jest wdowcem i ma dwójkę dzieci. W styczniu 2024 roku zakłada fundację rodzinną i wnosi do niej 80% udziałów w spółce w formie funduszu założycielskiego. Przedsiębiorca umiera w 2029 roku. W tej sytuacji każde z dzieci dziedziczy po połowie, czyli po 4,5 mln złotych – jednak w tym wypadku do wysokości majątku spadkowego dolicza się również wartość udziałów przynależnych fundacji rodzinnej, to jest 16 mln złotych (zakładając że przedsiębiorstwo jest dalej warte 20 mln złotych). Wobec tego spadkobiercy mają prawo do zachowku, który w tej sytuacji wynosi 6,25 mln złotych dla każdego z nich. Spadkobiercy mogą tutaj żądać uzupełnienia zachowku o 1,75 mln złotych, gdyż dostali na razie 4,5 mln złotych z przysługującego im spadku. 

Od powyższej zasady istnieje jednak wyjątek – jeśli fundusz założycielski został wniesiony do fundacji rodzinnej wcześniej niż 10 lat przed śmiercią spadkodawcy-fundatora, to ta kwota nie będzie doliczana do wysokości spadku. Wobec tego fundacja rodzinna wprowadza nowe możliwości zabezpieczenia integralności biznesu rodzinnego. Jeśli tylko sukcesja zostanie przeprowadzona odpowiednio wcześnie, to śmierć fundatora nie spowoduje rozdrobnienia majątku rodzinnego. 

Przykład 6 

Przedsiębiorca z przykładu nr 5 umiera w 2036 roku. W związku z upływem ponad 10 lat od wniesienia funduszu założycielskiego do fundacji rodzinnej, jego spadkobiercy nie mogą żądać zapłaty zachowku. 

Powyższy dziesięcioletni termin doliczania funduszu założycielskiego nie obowiązuje w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie. W takim przypadku fundacja jest traktowana jak spadkobierca i wszelki majątek wniesiony do niej przez fundatora zalicza się do kwoty spadku po fundatorze. Można wtedy dochodzić wypłaty zachowku od fundacji rodzinnej bezterminowo. To pokazuje, że ustanowienie fundacji rodzinnej w testamencie to rozwiązanie awaryjne – sukcesję powinno się zaplanować i wcielić w życie z odpowiednim wyprzedzeniem. 

Beneficjent fundacji rodzinnej a zachowek

Zasady wypłaty zachowku ulegają znacznej zmianie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do żądania zachowku jest jednocześnie beneficjentem fundacji rodzinnej. Co do zasady, fundusz założycielski jest doliczany do spadku po fundatorze. Natomiast, świadczenia wypłacone beneficjentom przez fundację rodzinną oraz mienie w związku z rozwiązaniem fundacji zaliczają się na poczet zachowku. Wobec tego, jeśli spadkobierca jest jednocześnie beneficjentem fundacji rodzinnej, to zwykle nie będzie mógł żądać zachowku. Należy przy tym pamiętać, że świadczenia z fundacji rodzinnej są wypłacane, gdy sytuacja ekonomiczna fundacji na to pozwala – spełnienie świadczeń nie może zagrozić wypłacalności fundacji rodzinnej.  

Przykład 7  

W sytuacji opisanej w przykładzie nr 5, dzieci fundatora stają się jednocześnie beneficjentami fundacji rodzinnej. W latach 2024-2028 fundacja rodzinna pomnaża swój majątek, gdyż firma rodzinna prężnie się rozwija, otwiera się na nowe technologie i zwiększa swoje zyski. W związku z tym fundacja rodzinna w ciągu 4 lat wypłaca każdemu ze swoich beneficjentów świadczenia w wysokości 2 mln złotych. Po śmierci ojca w 2029 roku jego dzieci nie mogą już żądać zachowku od fundacji rodzinnej. W spadku każde z nich otrzymało 4,5 mln złotych, a w latach 2024-2028 każde uzyskało świadczenia od fundacji o wysokości 2 mln złotych. To łącznie 6,5 mln złotych, co przewyższa kwotę zachowku (6,25 mln złotych) przysługującą każdemu z dzieci, wobec czego nie będą one mogły żądać kolejnych wypłat z tytułu zachowku. 

Nie zawsze jednak „przyszły zachowek” zostanie pokryty ze świadczeń od fundacji rodzinnej – potrzeba do tego odpowiedniej ilości czasu, aby fundacja zaczęła funkcjonować. Gdyby przedsiębiorca z przykładu nr 5 zmarł rok po założeniu fundacji, jego dzieci mogłyby żądać wypłaty zachowku, bo fundacja nie zdążyłaby wypłacić kwoty świadczeń pieniężnych równych wysokości zachowku – w tej jednak części dzieci utraciłyby prawo do wypłaty świadczeń z fundacji – to mechanizm zapobiegania wypłacie „podwójnego” zachowku. 

Warto przedstawić jeszcze jedno rozwiązanie prawne, doprecyzowane wraz z wejściem w życie fundacji rodzinnej – jest to umowa o zrzeczenie się prawa do zachowku (co prawda wcześniej Sąd Najwyższy dopuścił jej zawieranie, natomiast istniało wiele sporów czy takie rozwiązanie jest faktycznie dopuszczalne – teraz zrzeczenie się zachowku jest wyraźnie dozwolone w Kodeksie cywilnym).  

Aby zapewnić sobie absolutne bezpieczeństwo, że firma rodzinna lub jej część nie zostanie sprzedana w celu pokrycia roszczeń dzieci o wypłatę zachowku, można zawrzeć umowę o zrzeczenie się prawa do zachowku (wymagana jest tu forma aktu notarialnego). W zamian tego zrzeczenia powinno się ustalić w umowie (a następnie w statucie lub innych dokumentach fundacji rodzinnej) zasady wypłaty świadczeń z fundacji rodzinnej i podziału majątku po jej ewentualnym rozwiązaniu. W szczególności można tam określić procentową wielkość i terminy wypłat. 

Szerzej o modyfikacji zasad w zakresie odpowiedzialności za zachowek wprowadzonych przez ustawę o fundacji rodzinnej przeczytasz w artykule Czy fundacja rodzinna będzie odpowiadać za zachowek?  

Ustawę o fundacji rodzinnej znajdziesz zaś pod linkiem Akt prawny (sejm.gov.pl) 

Krzysztof Binkowski 

Jacek Miłaszewski 

Artykuł Zachowek w firmie rodzinnej – jak sprawiedliwie podzielić swój majątek, zachowując trwałość biznesu? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Proces sukcesji przedsiębiorstwa a tym bardziej przedsiębiorstwa w spadku jest procesem skomplikowanym i wielowątkowym. Próba przeprowadzenia go bez odpowiedniego wsparcia w osobie specjalistów z dziedziny prawa i podatków może okazać się ogromnym wyzwaniem z katastrofalnymi skutkami. Wydawać by się mogło, iż urząd skarbowy powinien być tego w pełni świadom, jednakże interpretacja podatkowa dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej przeczy takiemu założeniu.

Według Fiskusa przekazanie spółki sukcesorom nie jest związane z przedmiotem działalności, w związku z tym przedsiębiorstwo nie możne rozliczyć porady prawnej w ramach wydatków w podatkowych kosztach.

Przedsiębiorstwo w spadku – plan sukcesji

Aby zapewnić trwałość przedsiębiorstwa niezbędna jest odpowiednia strategia, nie tylko na płaszczyźnie biznesowej ale również i prawnej.

Usługa planowania spadkowego polega w szczególności na poddaniu przedsiębiorstwa analizie, sporządzeniu instrukcji oraz zaleceń dotyczących przekazania firmy. Ponadto analizowane są niezbędne dokumenty takie jak pełnomocnictwa, umowy wewnętrzne czy testamenty.

Więcej przeczytasz w artykule: Sukcesja firmy po śmierci właściciela – co należy wiedzieć?

Planowanie spadkowe – interpretacja KIS

Decyzja wydana przez dyrektora KIS odwołuje się do przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych, z której wywodzi interpretację podatkową o braku możliwości przedsiębiorstwa do zaklasyfikowania porady prawnej w ramach kosztów uzyskania przychodu.

Tak ogólne ujęcie stanowi bardzo kontrowersyjną tezę zarówno w świetle innych postanowień Urzędów Skarbowych jak również i życiowej praktyki.

Zasadność decyzji dyrektora KIS możemy odnieść jedynie dla wyjątkowej sytuacji związanej z interpretacją podatkową dla przedsiębiorstwa w spadku. Przyjąć można iż słusznym jest odmówienie przedsiębiorstwu w spadku zaliczenia porady prawnej na poczet kosztów uzyskania przychodu, w sytuacji, w której to czynności dotyczące przedsiębiorstwa w spadku miałby mieć charakter tylko i wyłącznie „konsumpcyjny”. Wówczas zakłada się, iż planowanie spadkowe przedsiębiorcy ma jedynie umożliwić spadkobiercom zakończenie prowadzonej działalności gospodarczej.

Jednakże w sytuacji, w której dla przedsiębiorstwa w spadku przygotowywany jest plan sukcesji, który ma zapewnić jej dalszą ciągłość funkcjonowania i nie ma na celu konsumpcyjnego charakteru, wówczas interpretacja podatkowa dyrektora KIS nie wydaje się zasadna.

Doradztwo prawne sprzyja zdrowemu rozwojowi przedsiębiorstwa, stanowiąc często niezbędny aspekt umożliwiający funkcjonowanie wśród skomplikowanych zawiłości prawnych regulacji. Takie stanowisko potwierdzają liczne, wcześniej wydane postanowienia, dotyczące rozliczenia porady prawnej na poczet kosztów uzyskania przychodów.

„do kosztów uzyskania przychodów podatnik ma prawo zaliczyć wszystkie racjonalnie i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, których celem jest osiągnięcie, zabezpieczenie lub zachowanie źródła przychodów, za wyjątkiem kosztów ustawowo uznanych za niestanowiące kosztów uzyskania przychodów, o ile oczywiście zostały one prawidłowo udokumentowane.” – Pismo z dnia 13.04.2017 r., (sygn. 1462-IPPB5.4510.28.2017.1.JF 503256/I (mf.gov.pl)),  wydane przez: Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej

Planowanie spadkowe przedsiębiorcy rozwiązaniem dla przyszłości firmy

Warto zwrócić uwagę, że interpretacja podatkowa (sygn. 0111-KDIB2-1.4010.269.2021.1.PB 617948/I (mf.gov.pl)), była przygotowywana dla spółki w ramach uwzględnienia w kosztach podatkowych opracowania, przewidującego dwie możliwe ścieżki sukcesji przedsiębiorstwa. Pierwszy ze scenariuszy zakładał przekazanie firmy etapowo. W przypadku drugiego, sukcesorzy mieli przejąć przedsiębiorstwo w wyniku nagłej i nieprzewidzianej sukcesji. Dzięki tak przygotowanemu planowaniu spadkowemu, przedsiębiorstwo posiada stabilne fundamenty pod budowanie przyszłych planów biznesowych.

Doświadczenie życiowe pokazuje, że brak planowania spadkowego, może wiązać się z katastrofalnymi skutkami. Jego brak może wywołać długotrwały przestój w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa, a co za tym idzie wpływać na ogólną kondycję ekonomiczną firmy. Najczarniejszy scenariusz wiąże się ze wzrostem zadłużenia, a w konsekwencji doprowadzeniem do konieczności likwidacji przedsiębiorstwa.

Więcej przeczytasz w artykule: Czy lepiej sporządzić testament, czy zdać się na dziedziczenie ustawowe?

Planowanie spadkowe planem na przyszłość firmy

Pomimo nieprzychylnej interpretacji Dyrektora KIS, niezaprzeczalnym jest fakt, że odpowiednie planowanie spadkowe przedsiębiorstwa gwarantuje trwałość przedsięwzięcia, którego budowa często zajmuje całe życie.

Rozwiązaniem, które wiąże się z planowaniem spadkowym, może być fundacja rodzinna. Celem fundacji rodzinnej jest możliwość kumulowania rodzinnego majątku, co pozwoli na zatrzymanie kapitału w kraju na wiele pokoleń oraz zwiększy potencjał krajowych inwestycji.

Więcej przeczytasz w artykule: Fundacja rodzinna – nowe narzędzie sukcesji i ochrony majątku w Polsce

Niezbędne jest odpowiedniej planowanie spadkowe przedsiębiorcy, które zapewni pełną realizację wizji nestora, a tym samym wyeliminuje potencjalne zagrożenia.

Jeżeli masz pytania dotyczące sukcesji firmy, skontaktuj się z nami.

Chcesz dowiedzieć się więcej o fundacjach rodzinnych, sprawdź inne artykuły:

1. Sukcesja firmy po śmierci właściciela – co należy wiedzieć?
2. Sukcesja w firmie rodzinnej – przekazanie firmy dzieciom
3. Dziedziczenie jednoosobowej działalności gospodarczej
4. Fundacja rodzinna – nowe narzędzie sukcesji i ochrony majątku w Polsce
5. Czy lepiej sporządzić testament, czy zdać się na dziedziczenie ustawowe?

Jakub Idziak, Jacek Miłaszewski

Artykuł Czy przedsiębiorstwo w spadku może rozliczyć poradę prawną? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Brak testamentu, a zasady dziedziczenia

Po zawarciu małżeństwa mało która para myśli o sporządzeniu testamentu. Tymczasem zawsze może zdarzyć się tragedia. Wtedy bezdzietna osoba, która pozostawała w związku małżeńskim może mieć problem z innymi współspadkobiercami.

Przy braku testamentu znajdą bowiem zastosowanie ustawowe zasady prawa spadkowego. Więcej o tym pisaliśmy w artykule: Czy lepiej sporządzić testament, czy zdać się na dziedziczenie ustawowe?

Jaki spadek przysługuje partnerowi?

Zgodnie z przepisami, w takim wypadku pozostałemu przy życiu partnerowi/partnerce nie należy się cały spadek lecz tylko połowa spadku. Przepisy przewidują, iż udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Może się więc zdarzyć, że aby spłacić nalegających na swoją część spadku teściów – główny spadkobierca musi sprzedać nieruchomość, samochód czy inne potrzebne do prowadzenia działalności przedmioty. W wielu przypadkach znacznie utrudnia to kontynuowanie wizji spadkobiercy.
Zapraszamy do zapoznania się z pozostałymi artykułami, w których poruszamy tematy takie jak: wycena majątku firmy lub zarządca sukcesyjny CEIDG.

Warto więc wyeliminować niepotrzebne ryzyko. Podstawowym rozwiązaniem będzie sporządzenie testamentu. O innych możliwościach planowania sukcesji pisaliśmy przykładowo w artykule: Sukcesja w firmie rodzinnej

Co oprócz testamentu? – prawo do zachowku

Oprócz sporządzenia testamentu warto pamiętać o prawie do zachowku o czym pisaliśmy w artykule: Zachowek – co to jest kto i kiedy może go żądać. Jest to ważne bowiem nawet w przypadku zapisania całości majątku w testamencie małżonkowi rodzice zmarłego partnera będą mogli domagać się zachowku w wysokości połowy ustawowej części spadku (czyli połowa z 1/2). Sporządzając testament i chcąc uniknąć konfliktów można zapisać określoną część majątku rodzicom. Jeżeli wartość otrzymanego w ten sposób majątku będzie wyższa niż wysokość hipotetycznego zachowku osoby te nie będą mogły podnosić roszczeń przeciwko małżonkowi, co w praktyce może okazać się dużym ułatwieniem. Inną możliwością jest zawarcie z przyszłymi spadkobiercami umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia. Taką umową może skutecznie wyłączyć uprawnienie do otrzymania zachowku.

Jako współautor publikacji „Zagrożenia związane z konfliktami będącymi następstwem sukcesji oraz metody zapobiegania” mam przyjemność polecić Państwu publikację będącą podsumowaniem Konferencji Firm Rodzinnych w Łodzi zorganizowanej przez Społeczną Akademię Nauk. Plik do pobrania znajduje się w artykule. W powyższej publikacji omówiliśmy wnioski z raportu dotyczące ponad 300 sporów, które pojawiły się w spółkach. Szczególną uwagę poświęciliśmy przyczynom, nie uciekając jednak również od podania realnych rozwiązań dostrzeżonych problemów. Niewątpliwie brak rozważenia oraz właściwego uregulowania kwestii sukcesji naraża na powstanie niekorzystnych okoliczności dla sukcesorów. Dlatego działajmy rozważnie!

Jacek Miłaszewski

Artykuł Jesteś po ślubie, nie masz dzieci i chcesz uniknąć kłopotów? − Koniecznie przeczytaj ten artykuł pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Kwota wolna od podatku od spadków i darowizn – ile wynosi i komu przysługuje?

Wysokość kwoty wolnej uzależniona jest od stopnia pokrewieństwa łączącego zmarłego ze spadkobiercą lub darczyńcę z obdarowanym (grupa podatkowa). Według stanu na 2019 rok prezentuje się ona następująco:

W przypadku, gdy wartość otrzymanej darowizny lub spadku nie przekracza kwoty wolnej od podatku, po stronie nabywcy nie powstaje obowiązek podatkowy. Nabywca nie jest też zobowiązany do dokonania stosownych zgłoszeń, o czym pisaliśmy przykładowo w artykule: Dziedziczenie udziałów i deklaracja SD-Z2 – jakie daty wpisać

Z kolei gdy wartość nabytych składników majątku przekracza kwotę wolną, wówczas wysokość zobowiązania podatkowego ustalana jest przez organ od nadwyżki ponad tę kwotę.

Jak liczyć kwotę wolną od podatku od spadków i darowizn?

Co istotne, jeżeli nabycie składników od jednej osoby nie ma charakteru jednorazowego, wówczas dla obliczenia powyższej kwoty wolnej należy zsumować wartości otrzymanych rzeczy i praw majątkowych. Zsumowaniu podlegają nabycia występujące w ciągu ostatnich pięciu lat poprzedzających rok, w którym otrzymano spadek lub darowiznę, a także wartość spadku lub darowizny otrzymanego w danym roku.

Jacek Miłaszewski

Artykuł Ile wynosi kwota wolna w podatku od spadków i darowizn? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Wiele osób rozważa wówczas zaangażowanie dzieci w działalność firmy z myślą przekazania jej w przyszłości. Temat sukcesji w firmie rodzinnej w ostatnim czasie zyskał na popularności. Prowadząc firmę warto zgłębić temat sukcesji i zastanowić się w jaki sposób przygotować się i przeprowadzić proces dziedziczenia firmy rodzinnej.

Co to jest sukcesja w firmie rodzinnej?

Zgłębiając temat sukcesji przede wszystkim należy zrozumieć czym jest sukcesja w firmie rodzinnej. Powszechnie sukcesja kojarzy się z przygotowaniem firmy na przekazanie jej po śmierci przedsiębiorcy.

Według uproszczonej definicji: sukcesja to przekazanie kontroli nad firmą kolejnemu pokoleniu, z zachowaniem własności firmy w rodzinie.

Nie można jednak zawężać definicji sukcesji, ponieważ pojęcie sukcesji w przedsiębiorstwie rodzinnym jest szersze niż mogłoby się wydawać.

W ramach sukcesji firmy rodzinnej wyróżnić możemy na przykład:

1. stopniowe wprowadzanie dzieci do biznesu, aby w konsekwencji przekazać im firmę rodzinną w przyszłości,
2. funkcjonowanie rodzinnego biznesu z zewnętrznym menedżerem.

Pierwsza forma polega przede wszystkim na wdrożeniu dzieci w funkcjonowanie biznesu, aby poznali jego specyfikę i sposób prowadzenia. Dzięki temu dzieci będą mogły przygotować się na prowadzenie firmy w przyszłości, a rodzice będą mogli z „lekkim sercem” pozostawić biznes dzieciom bez obaw, że firma przestanie się rozwijać czy pojawią się problemy wynikające z braku przygotowania.

Mniej znaną formą sukcesji jest funkcjonowanie firmy rodzinnej z zewnętrznym menedżerem. Polega ona na wprowadzeniu do rodzinnego biznesu osoby z zewnątrz, mającej odpowiednie doświadczenie i kompetencje do prowadzenia firmy. Dzięki temu, biznes będzie w dalszym ciągu dobrze funkcjonował, a właściciele będą mogli zwolnić tempo przy jednoczesnym zachowaniu kontroli.

Proces sukcesji w firmie rodzinnej

Sukcesja firmy rodzinnej jest procesem wielowątkowym, dlatego warto się na nią przygotować. To nie tylko wprowadzenie dzieci do biznesu, to również szereg formalności i zmian np. staranne przygotowanie zmian w ramach umowy spółki.

Po więcej informacji zapraszamy do artykułu o: dziedziczenie jednoosobowej działalności gospodarczej.

Wprowadzając dzieci do firmy, warto uzgodnić podział ról. Pozwoli to bowiem na uniknięcie konfliktów, które mogą wprowadzić zamieszanie w firmie, a co gorsza doprowadzić do paraliżu, uniemożliwiającego sprawne funkcjonowanie biznesu. 

Przekazanie firmy dzieciom

Warto pamiętać, że przekazanie firmy dzieciom może nastąpić w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą, jak również przedsiębiorcy prowadzącego działalność w formie spółki cywilnej, spółki osobowej czy kapitałowej.

Dla uproszczenia w niniejszym artykule firmą nazywamy zarówno jednoosobową działalność gospodarczą, jak i spółkę.

Istnieją jednak różnice w dziedziczeniu firmy jako działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę oraz firmy jako spółki.

Przekazanie firmy dzieciom – jednoosobowa działalność gospodarcza

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej majątek firmy jest jednocześnie własnym majątkiem właściciela, gdyż firma taka nie posiada odrębnej od właściciela osobowości prawnej.

Ustawa o zarządzie sukcesyjnym a dziedziczenie firmy jednoosobowej

Dotychczas śmierć właściciela oznaczała zakończenie bytu firmy oraz liczne problemy dla spadkobierców w kontynuowaniu wizji spadkodawcy. Aby wyjść naprzeciw problemowi braku ciągłości działalności gospodarczej uchwalono Ustawę o zarządzie sukcesyjnym. Ustawa ta umożliwia „płynne” dziedziczenie firmy”, wprowadzając możliwość powołania zarządcy sukcesyjnego.

Więcej o tym pisaliśmy w artykule: Kto to jest zarządca sukcesyjny i jaki jest zakres jego działania?

Przygotowując się na przekazanie firmy dzieciom warto więc przede wszystkim skorzystać z możliwości powołania zarządcy sukcesyjnego. Pozwoli to na pełną kontynuację wszelkich umów, które przedsiębiorca zawarł za życia, zarówno umów z kontrahentami, jak i pracownikami.

Powołanie zarządcy sukcesyjnego ułatwi również przeniesienie na następców prawnych wszelkich koncesji, zezwoleń i licencji.

Sukcesja firmy jednoosobowej a testament

Planując sukcesję jednoosobowej działalności gospodarczej warto zastanowić się nad sporządzeniem testamentu, w którym można z góry przewidzieć, kto otrzyma w spadku całe przedsiębiorstwo lub udział w przedsiębiorstwie i na jakich zasadach. Z doświadczenia wiemy, że istnieją rozwiązania pozwalające uchronić majątek przed jego podziałem niezgodnie z wolą właściciela firmy.

Jeśli planowane jest przekazanie firmy dzieciom, w testamencie można w sposób jasny uregulować:

• na jakich zasadach dzieci otrzymają udział w przedsiębiorstwie,
• czy wszystkie dzieci zostaną spadkobiercami przedsiębiorstwa,
• czy może tylko niektóre z nich odziedziczą firmę, a pozostałe zostaną spłacone.

Takie uregulowanie wzajemnych praw pozwoli znacznie ograniczyć możliwość wystąpienia sporu, który może w istotny sposób wpłynąć na kondycję przedsiębiorstwa.

Warto pamiętać, że testament jest właściwym wyjściem także w sytuacji, gdy chcemy, aby jednoosobowa działalności gospodarcza została przekazana osobie, która nie dziedziczyłaby na podstawie przepisów ustawy. Nabycie przedsiębiorstwa w formie spadku może być całkowicie zwolnione z opodatkowania, nawet jeżeli nabywca nie był spokrewniony ze spadkodawcą. Istnieje jednak kilka warunków, które należy spełnić.

Więcej o tym można przeczytać w artykule: Dziedziczenie jednoosobowej działalności gospodarczej

Złożenie testamentu u notariusza i rejestr NORT

Podejmując się sporządzenia testamentu warto zastanowić się również na jego złożeniem u notariusza. W takim przypadku można mieć bowiem pewność, że testament nie zostanie zgubiony, zniszczony albo celowo ukryty.

Dodatkową możliwością przy sporządzaniu testamentu, jest jego zarejestrowanie w rejestrze NORT. Jest to Notarialny Rejestr Testamentów, który ułatwia zlokalizowanie przez potencjalnych spadkobierców pozostawionego przez spadkodawców testamentu.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na temat rejestru NORT, zajrzyj do naszego artykułu: Czy można uzyskać dostęp do testamentu zarejestrowanego przez notariusza (NORT)?

Dziedziczenie firmy jednoosobowej bez testamentu

Pamiętaj, że niepozostawienie testamentu spowoduje, że spadkobranie zostanie oparte na podstawie przepisów ustawy. Dziedziczenie ustawowe może wpływać na znaczne wydłużenie procesu spadkowego.

Warto choćby zwrócić uwagę, że jeśli do spadku został powołany małoletni notariusz nie będzie mógł wykonać aktu poświadczenia dziedziczenia. Niezależnie od wybranej formy testamentu. To z kolei powoduje konieczność złożenia wniosku do sądu o stwierdzenie nabycia spadku oraz oczekiwanie na posiedzenie sądu.

Więcej o tym możesz przeczytać w artykule: Małoletni jako spadkobierca – czy można uzyskać akt poświadczenia dziedziczenia?

Pozostawienie spadkobrania przepisom ustawy może również powodować konflikty pomiędzy spadkobiercami. Zdecydowanie więc lepiej jest sporządzić testament niż zdać się na dziedziczenie ustawowe.

Los firmy jednoosobowej po przekazaniu jej spadkobiercom

Niezależnie od tego, czy spadkobiercy otrzymają udział w przedsiębiorstwie na podstawie testamentu czy przepisów ustawy, jako właściciele przedsiębiorstwa w spadku, będą mogli zdecydować czy przedsiębiorstwo w spadku zostanie sprzedane czy przekazane w darowiźnie.

Właściciele przedsiębiorstwa w spadku posiadają również prawo do udziału w zysku oraz uczestniczą w stratach stosownie do przysługującego im udziału w przedsiębiorstwie.

W przypadku powołania zarządcy sukcesyjnego będzie on pełnił funkcję obejmującą przede wszystkim prowadzenie przedsiębiorstwa w spadku, załatwiania wszelkich formalności, natomiast decyzyjność i kontrola będzie leżeć po stronie właścicieli przedsiębiorstwa w spadku.

Co istotne nawet jeśli przedsiębiorca nie zdecyduje się na powołanie zarządcy sukcesyjnego za życia, nadal prawo do jego powołania posiadają spadkobiercy czy zapisobiercy przedsiębiorcy, których udział w przedsiębiorstwie jest większy niż 85/100. Wówczas mają oni możliwość powołania zarządcy sukcesyjnego w terminie 2 miesięcy po śmierci przedsiębiorcy.

Więcej o dziedziczeniu jednoosobowej działalności gospodarczej można przeczytać w artykule: Dziedziczenie jednoosobowej działalności gospodarczej

Czy ustanowienie zarządu sukcesyjnego jest obowiązkowe?

Ustanowienie zarządu sukcesyjnego nie jest obligatoryjne. Spadkobiercy czy zapisobiercy przedsiębiorcy nie muszą z tej możliwości skorzystać. Wówczas jeszcze przez 2 miesiące od dnia śmierci spadkodawcy, mogą kontynuować jego działalność.

Niezależnie od dokonanego wyboru, w okresie dwóch miesięcy śmierci spadkodawcy, powinni podejmować czynności konieczne do zachowania majątku lub prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku, a to oznacza, że mogą zakończyć sprawy rozpoczęte przez przedsiębiorcę, np. ściągać należności od wierzycieli czy wykonywać wszelkie zaciągnięcie zobowiązania.

Przekazanie firmy dzieciom – spółka

Podobnie jak w przypadku dziedziczenia jednoosobowej działalności gospodarczej, przekazując firmę dzieciom należy zastanowić się w szczególności:

• czy i na jakich zasadach dzieci otrzymają udziały w spółce,
• w jakich proporcjach będą występować te udziały,
• oraz w jaki sposób rozliczone zostaną pozostałe uprawnione osoby.

Należy pamiętać, że udział w spółce osobowej jest niepodzielny, natomiast istnieje możliwość zapisania go kilku spadkobiercom wspólnie, wobec czego stają się oni współwłaścicielami ogółu praw i obowiązku i będą wykonywać prawa przez przedstawiciela wyłonionego z kręgu spadkobierców, którym zapisany został udział w spółce.

Dziedziczenie spółki z o.o

W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kwestia współwłasności udziałów wygląda nieco inaczej.

Jeżeli w testamencie spadkodawca wskazał, że udziały wspólnika będą przysługiwały wspólnie wszystkim spadkobiercom, wówczas będą oni musieli podjąć decyzję kto będzie ich reprezentował. Wówczas wybierają jednego przedstawiciela, który będzie wykonywał prawo głosu na zgromadzeniach wspólników.

Im więcej spadkobierców, będących współwłaścicielami udziałów, tym częściej mogą pojawiać się nieporozumienia. Może dojść do sytuacji, w której współwłaściciele z udziałów nie mogą się porozumieć co do sposobu głosowania i w konsekwencji dojdzie do konfliktu w spółce.

Jeżeli współwłaściciele nie dojdą do porozumienia i nie będą reprezentowani na zgromadzeniach wspólników, decyzje będą podejmowane przez pozostałych wspólników lub co gorsza, podejmowanie uchwał nie będzie możliwe, w konsekwencji czego nie będą podejmowane ważne dla spółki decyzje.

Drugą możliwością natomiast jest podział udziałów. Wówczas udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zostaną podzielone przez spadkobierców. Jednakże nawet w tym przypadku może wystąpić problem w związku z wykonywaniem praw wynikających z udziałów w spółce w postaci tzw. pata decyzyjnego.

O dziedziczeniu udziałów w spółce z o.o. piszemy również na naszym portalu spolkazoo.net w artykule Sukcesja w spółce z o.o. – jak skutecznie przekazać firmę następcom?

Dziedziczenie spółki akcyjnej

Podobnie wygląda kwestia podziału akcji w spółce akcyjnej. W testamencie można wskazać, że część akcji będzie przysługiwać jednemu spadkobiercy, a pozostała część drugiemu spadkobiercy.

Aby nie wystąpił problem wykonywania praw z udziałów/akcji w spółce kapitałowej, warto wprowadzić odpowiednie zapisy w umowie spółki/statucie.

Ponadto warto zastanowić się jaki będzie optymalny proces spadkobrania oraz sporządzić testament, który w pełni odzwierciedli wolę ustępującego przedsiębiorcy.

Zarządzanie odziedziczoną spółką

Obok struktury udziałowej spółki, kluczowe znaczenie ma również kwestia zarządzania spółką. Często w małych spółkach osobą zarządzającą jest wspólnik spółki. Pamiętajmy, że co do zasady pełnomocnictwa udzielone we własnym imieniu przez osobę zarządzającą tracą moc.

Jeżeli jednak osoba zarządzająca udzieliła pełnomocnictw w imieniu spółki, po śmierci osoby zarządzającej pozostaną w mocy i osoba upoważniona będzie mogła na podstawie ustanowionych wcześniej pełnomocnictw, dalej reprezentować spółkę. Jest to jednak sytuacja tymczasowa.

W wielu przypadkach spółka nie będzie mogła funkcjonować bez prawidłowo powołanego reprezentanta, np. spółka komandytowa bez komplementariusza czy spółka kapitałowa bez członka zarządu.

Jeżeli zastanawiasz się, którą formę sukcesji wybrać, przeczytaj artykuły na naszym blogu: Firma na emeryturze

oraz Przekazanie firmy – czy zapewni Ci spokojną przyszłość?

Wprowadzenie do spółki zewnętrznego menedżera

Sukcesja w firmie rodzinnej to nie tylko przekazanie firmy synowi czy córce. To także funkcjonowanie rodzinnego biznesu z udziałem zewnętrznego menedżera.

Na czym polega ten wariant prowadzenia firmy rodzinnej?

Model polegający na wprowadzeniu osoby z zewnątrz pozwoli na funkcjonowaniu rodzinnego biznesu, zarządzanego przez kogoś, kto posiada odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie w zarządzaniu firmą.

Szukając odpowiedniego menedżera warto zwrócić uwagę na osobę, która jest nastawiona na cel, ma nowe pomysły na rozwój biznesu, a jednocześnie potrafi motywować pracowników.

Wprowadzenie do spółki zewnętrznego menedżera pozwala również na zwolnienie tempa i oddanie sterów osobie, która potrafi zarządzać spółką i poruszać się na rynku, przy jednoczesnym zachowaniu znaczącego wpływu na spółkę i możliwości jej kontrolowania.

Więcej na temat funkcjonowania spółki z zewnętrznym menedżerem pisaliśmy w artykule: Spółka rodzinna z zewnętrznym menedżerem

Dostosowanie umowy spółki

Niezależnie od tego, czy planujesz przekazać firmę dzieciom czy wprowadzić do spółki zewnętrznego menedżera, kluczowym elementem zmian jest odpowiednie zmodyfikowanie umowy spółki i dostosowanie jej zapisów do planowanej sytuacji w spółce.

Umowa spółki przede wszystkim powinna regulować zasady dziedziczenia ogółu praw i obowiązków, udziałów czy akcji.

W przypadku spółek osobowych, kluczowy jest zapis zapewniający kontynuację działalności spółki pomimo śmierci wspólnika. W przeciwnym wypadku, co do zasady spółka ulegnie rozwiązaniu.

Kolejnym elementem, który należy wprowadzić do umowy spółki, jest wskazanie czy w miejsce wspólnika wejdzie jeden czy kilku spadkobierców. Jeżeli zostanie powołanych kilku spadkobierców w miejsce jednego wspólnika, warto zastanowić się na uregulowaniem kwestii wyboru przedstawiciela spadkobierców, który będzie ich reprezentował.

Warto również uregulować w umowie zasady podejmowania najważniejszych decyzji w spółce, ustalenie odpowiednich większości głosów oraz kworum, jakie powinno obowiązywać np. przy zmianie umowy spółki.

O tym jakich zmian w umowie spółki należy dokonać pod kątem dziedziczenia pisaliśmy również w artykule:
Jak umowy i statuty spółek wpływają na dziedziczenie? .

Dziedziczenie firmy przez małoletniego

Planując przekazanie firmy dziecku można sprecyzować, kto będzie rozporządzał majątkiem małoletniego. Warto wówczas wskazać na konkretną osobę, która będzie wykonywała prawa małoletniego wynikające z uczestnictwa w spółce.

Zwykle prawo głosu, jak i wszelkie inne prawa wynikające z członkostwa w spółce wykonuje przedstawiciel małoletniego. Nie zawsze jednak jest to najlepsze rozwiązanie.

W szczególności warto zastanowić się nad współpracą z doświadczonym i kompetentnym menedżerem, który będzie w pełni profesjonalny sposób reprezentował oraz uczył zarządzania małoletniego do osiągnięcia przez niego pełnoletności. Wówczas małoletni będzie posiadał udziały w spółce, ale wszelkie prawa i obowiązki będzie w jego imieniu wykonywał doświadczony menedżer.

Oczywiście w takim przypadku konieczne będzie odpowiednie wynagrodzenia managera. Jednakże biorąc pod uwagę jego kompetencje oraz możliwość wprowadzenia podopiecznego w prowadzenie biznesu może to być rozwiązanie znacznie bardziej opłacalne.

Przekazanie firmy małżonkowi

Chcąc pozostawić firmę małżonkowi, warto rozważyć jakie uprawnienia będzie miał małżonek po śmierci przedsiębiorcy. Decydując się na sukcesję warto wiedzieć także jaki wpływ na dziedziczenie ma zawarcie umowy majątkowej czyli tzw. intercyzy, a także wystąpienie o separację czy rozwód.

Dziedziczenie firmy przez małżonka ma istotne znaczenie ze względu na prawa przysługujące małżonkowi po śmierci spadkodawcy. Jeżeli pomiędzy małżonkami istniała wspólność majątkowa, wówczas udział w przedsiębiorstwie najczęściej będzie miał także małżonek zmarłego przedsiębiorcy (pomimo tego, że przedsiębiorstwo prowadził oraz był wpisany do rejestru tylko jeden z nich).

Ustawa o zarządzie sukcesyjnym a dziedziczenie przez małżonka

Ustawa o zarządzie sukcesyjnym znacznie ułatwiła proces dziedziczenia przedsiębiorstwa pozostawionego przez zmarłego małżonka. Z chwilą śmierci przedsiębiorcy, dotychczas prowadzone przez niego przedsiębiorstwo staje się przedsiębiorstwem w spadku.

Ustawa wprowadziła instytucję zarządcy sukcesyjnego, który zarządza przedsiębiorstwem w spadku. Jeżeli więc w danym przedsiębiorstwie został powołany zarządca, to on zajmuje się prowadzeniem bieżących spraw, ale udział w przedsiębiorstwie przysługuje małżonkowi. Jednocześnie małżonek spadkodawcy jest uprawniony do odwołania zarządcy sukcesyjnego oraz powołania nowego.

Warto także dodać, że wszelkie czynności, mające większe znaczenie dla prowadzenia przedsiębiorstwa, wymagają jego zgody.

Intercyza a dziedziczenie firmy przez małżonka

Zawarcie intercyzy nie wpływa negatywnie na dziedziczenie majątku. Tak więc majątek podlega dziedziczeniu w taki sposób, jakby rozdzielność majątkowa między małżonkami nigdy nie powstała.

Dziedziczenie firmy a rozwód lub separacja

Co innego dzieje się w przypadku, gdy przedsiębiorca wystąpi o orzeczenie rozwodu lub separacji. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku o orzeczeniu rozwodu ustaje prawo do dziedziczenia.

W tym stanie rzeczy może dojść do sytuacji, w której pomimo wydania wyroku orzekającego rozwód prawo małżonka do dziedziczenia nie ustanie. Będzie to miało miejsce w przypadku śmierci spadkodawcy w okresie pomiędzy wydaniem wyroku a jego uprawomocnieniem.

Jednakże instrumentem, który pozwala chronić wolę spadkodawcy, jest wówczas wyłączenie przez sąd małżonka spadkodawcy od dziedziczenia, a także stwierdzenie niegodności dziedziczenia przez sąd.

Przekazanie firmy w formie darowizny

Przy przekazaniu firmy w formie darowizny, kluczowe znaczenie mają kwestie podatkowe. Niezależnie od tego, czy darczyńcą jest osoba najbliższa czy zupełnie obca, nie można zapominać o weryfikacji obowiązków podatkowych.

Otrzymując majątek w darowiźnie i chcąc wprowadzić niektóre jego składniki do firmy, koniecznie jest rozważenie w jaki sposób można je amortyzować.

W przypadku darowizny wartością początkową będzie wartość rynkowa składników majątkowych lub wartość wskazana w umowie darowizny. Wybór uzależniony jest od tego, która wartość jest niższa.

Zastanawiając się nad zamortyzowaniem składników darowizny, ważne jest także to, że do kosztów uzyskania przychodów nie będzie można zaliczyć odpisów amortyzacyjnych, chyba że darczyńca już wcześniej dokonywał odpisów amortyzacyjnych od przekazanych składników majątku.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat darowizny udziałów w spółce z o.o. więcej na ten temat przeczytasz na naszym portalu spolkazoo.net artykuł: Przekazanie udziałów następcom – darowizna czy testament?

Przekazanie firmy w formie darowizny a podatki

Otrzymanie składników majątkowych w darowiźnie ma również wpływ na podatek VAT. Teoretycznie darowizna przedsiębiorstwa jest czynnością wyłączoną z opodatkowania podatkiem VAT. Czy istnieje zatem konieczność dokonania korekty podatku, który został naliczony w związku z nabyciem składników darowizny?

W przypadku darczyńcy nie, w przypadku obdarowanego tak. Darczyńca nie ujmuje darowizny przedsiębiorstwa w deklaracji VAT, nie dokonuje również korekty podatku. Obowiązki związane z korektą podatku leżą po stronie obdarowanego. Obowiązkiem obdarowanego jest wówczas dokonanie wszelkich korekt, zarówno jednorazowych, jak i wieloletnich.

Bardzo istotne przy darowiźnie składników przedsiębiorstwa jest opodatkowanie sprzedaży majątku otrzymanego w darowiźnie lub w spadku. Jeżeli obdarowany lub spadkobierca nie będzie chciał prowadzić działalności gospodarczej z uwzględnieniem otrzymanych składników majątku, wówczas ich zbycie może być opodatkowane podatkiem PIT.

Niezależnie od tego czy otrzymamy firmę w darowiźnie czy w spadku, zastosowanie znajdą wówczas ogólne zasady opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn.

Planując przekazanie firmy w formie darowizny warto się jednak zastanowić czy takie działanie nie wywoła niekorzystnych konsekwencji podatkowych.

Jeżeli potencjalnym obdarowanym będzie osoba dla obca, nie będzie wówczas żadnej możliwości, aby być zwolnionym z opodatkowania. Wówczas darowanie firmy może się okazać nieopłacalne.

Odmiennie wygląda kwestia przekazania firmy w spadku.

Niezależnie od tego, czy potencjalny spadkobierca jest osobą bliską czy zupełnie obcą, w przypadku spełnienia określonych przez przepisy warunków, sukcesor może nie być zobowiązany do zapłaty podatku od spadków i darowizn.

Jeśli chciałbyś dowiedzieć się więcej, zapraszamy do przeczytania poradnika o sukcesji – https://www.ksiazka.zmianawarty.pl/.

Co to jest sukcesja firm?
Sukcesja może dotyczyć zarówno firm jednoosobowych wpisanych do CEIDG, spółki cywilnej jak również spółek prawa handlowego. Sukcesja firm wpisanych do CEIDG oraz spółek cywilnych odbywa się przy udziale zarządcy sukcesyjnego. Proces sukcesji inaczej wygląda w przypadku spółek prawa handlowego. W takim przypadku konieczne jest sprawdzenie nie tylko dokumentów spadkowych, ale również umów spółek i porozumień wewnętrznych wspólników.

Co to jest sukcesja firm rodzinnych?
Sukcesja rodzinna jest jednym z modeli sukcesji jest pozostawienie biznesu w rękach rodzinny. W takim przypadku warto pomyśleć o zaplanowaniu sukcesji przez nestora, który przekaże firmę następcy lub następcom. Co to jest sukcesja w firmach rodzinnych?
Sukcesja w firmach rodzinnych najczęściej realizowana jest przez wiele etapów. Do podstawowych etapów sukcesji firmy rodzinnej zaliczamy w szczególności, przekazanie kompetencji, przekazanie zarządu czy przekazanie własności.

Co to jest sukcesja firmy rodzinnej?
Jest to jeden ze sposobów sukcesji. Stanowi sposób na kontynuację działalności przedsiębiorstwa w rękach następnego pokolenia, managera lub innych osób. W celu ochrony firmy rodzinnej oraz zapewnieniu jej prawidłowego funkcjonowaniu po śmierci przedsiębiorcy ważne jest aby opracować plan sukcesji. Dzięki takiemu rozwiązaniu można uniknąć niepożądanych konsekwencji prawnych, występujących przy dziedziczeniu ustawowym.

Karolina Matkowska, Jacek Miłaszewski

Artykuł Sukcesja w firmie rodzinnej – przekazanie firmy dzieciom pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Dziedziczenie działalności jednoosobowej przed 25 listopada 2018 r.

Przed 25 listopada 2018 dziedziczenie firmy jednoosobowej było możliwe tylko częściowo. Na spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy mogły przejść nieruchomości przedsiębiorstwa, wyposażenie, towar lub prawa niematerialne. Z momentem śmierci spadkodawcy wykreślano z rejestru nazwę firmy, numer NIP czy zezwolenia lub licencje. Innymi słowy, dziedziczeniu podlegał majątek, ale nie sama firma.

Jednakże, w dniu 25 listopada 2018 weszła w życie ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstw. Wprowadziła ona zmiany w procesie dziedziczenia firm jednoosobowych, wpisanych do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Nowe przepisy znacznie ułatwiają dziedziczenie przez spadkobierców także firmy jednoosobowej.

Sukcesja w firmie jednoosobowej – przygotowanie

Warto zaplanować sukcesję firmy jednoosobowej. Istnieją sprawdzone metody, które możesz zastosować jako przedsiębiorca prowadzący firmę jednoosobową, aby ułatwić w przyszłości sprawne prowadzenie przedsiębiorstwa przez Twoich spadkobierców.

1. Zarządca sukcesyjny

1. Zarządca sukcesyjny

Po pierwsze, powołaj zarządcę sukcesyjnego. Wystarczy, że wskażesz osobę, która w przyszłości będzie pełnić tę funkcję.

Zarządcą może być zarówno osoba bliska, jak i ktoś zupełnie obcy. Ważne, aby posiadała pełną zdolność do czynności prawnych, wyraziła zgodę na pełnienie tej funkcji oraz została wpisana do CEIDG. Zgoda taka musi zostać sporządzona w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

Jeżeli w ramach działalności powołany został prokurent, on również może być zarządcą sukcesyjnym, należy wówczas zastrzec, że po śmierci przedsiębiorcy stanie się on automatycznie zarządcą sukcesyjnym.

Powołanie zarządcy sukcesyjnego za życia przedsiębiorcy ułatwi sukcesję w firmie jednoosobowej. Wszelkie umowy, które zostały zawarte przez przedsiębiorcę co do zasady będą kontynuowane. Wówczas uprawnienia i obowiązki wynikające z umów są wykonywane przez zarządcę sukcesyjnego. Jeżeli więc, przedsiębiorca zawarł szereg umów długoterminowych, jego śmierć nie spowoduje paraliżu a dziedziczenie działalności gospodarczej będzie przebiegać w sposób zaplanowany.

Kontynuacja dotyczy również umów o pracę. W przypadku powołania zarządcy za życia, umowy o pracę z pracownikami wygasną dopiero z chwilą wygaśnięcia zarządcy sukcesyjnego.

2. Składniki odziedziczonego majątku

Po drugie, zastanów się jakie składniki majątku mają zostać przejęte w ramach dziedziczenia firmy jednoosobowej. W szczególności warto rozważyć wycofanie określonych składników z majątku firmowego przed przekazaniem go w spadku.

Sukcesja firmy jednoosobowej a PIT (podatek dochodowy)

Jeżeli dobrze zaplanujesz sukcesje firmy jednoosobowej wycofanie niektórych składników będzie neutralna podatkowo dla PIT.

Więcej na ten temat możesz przeczytać w artykule: Czy wyłączenie określonych składników z majątku firmowego przed przekazaniem go w spadku lub darowiźnie podlega opodatkowaniu PIT?

Sukcesja firmy jednoosobowej a podatek VAT

Wycofanie określonych składników z majątku firmowego inaczej wygląda na gruncie VAT. Jeżeli przedsiębiorcy przysługuje prawo do odliczenia VAT przy nabyciu wyłączanego składnika majątkowego, konieczne będzie wykazanie VAT należnego.

O tym jakie skutki podatkowe wywołuje wyłączenie składników majątkowych na gruncie VAT możesz przeczytać w artykule: Jakie skutki podatkowe na gruncie VAT wywołuje wycofanie określonych składników z majątku firmowego przed przekazaniem go w spadku lub darowiźnie?

Dziedziczenie firmy jednoosobowej a podatek od spadków i darowizn

Przy dziedziczeniu jednoosobowej działalności gospodarczej warto zwrócić dokładną uwagę na kwestie opodatkowania.

Przede wszystkim najbliższa rodzina spadkodawcy może być zwolniona z obowiązku zapłaty podatku od spadków i darowizn.

Aby skorzystać z tej możliwości, spadkobiercy są jednak zobowiązani do poinformowania organu podatkowego o nabyciu składników majątku w drodze spadku lub darowizny. Wówczas zgłaszają ten fakt na odpowiednim formularzu w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, tj. od dnia przyjęcia spadku.

Przeczytaj nasz artykuł dotyczący prawidłowego wypełnienia deklaracji SD-Z2 w związku z dziedziczeniem udziałów: Dziedziczenie udziałów – jakie daty wpisać w deklaracji SD-Z2?

Zwolnienie z opodatkowania dziedziczonej firmy

Nabycie przedsiębiorstwa w formie spadku może być całkowicie zwolnione z opodatkowania, nawet jeżeli nabywca nie był spokrewniony ze spadkodawcą.

Istnieje jednak kilka warunków, które należy spełnić.

1. Przede wszystkim nabywca jest zobowiązany do prowadzenia przedsiębiorstwa przez co najmniej dwa lata od dnia nabycia przedsiębiorstwa.
2. Po drugie, konieczne będzie zgłoszenie faktu nabycia przedsiębiorstwa do urzędu skarbowego. Nieprzekraczalny termin wynosi sześć miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

Dziedziczenie firmy jednoosobowej po 25 listopada 2018 r. – zmiany w przepisach

Wprowadzenie ustawy o zarządzie sukcesyjnym znacznie ułatwia przeprowadzenie procesu dziedziczenia jednoosobowej działalności gospodarczej.

Ustawa wprowadza pojęcie przedsiębiorstwa w spadku, które obejmują całość składników materialnych i niematerialnych służących do prowadzenia działalności gospodarczej. Osobą prowadzącą przedsiębiorstwo do momentu pełnego zakończenia sukcesji firmy jednoosobowej jest zarządca sukcesyjny.

Jeżeli zarządca sukcesyjny nie został powołany za życia przedsiębiorcy, w dalszym ciągu będzie to możliwe po jego śmierci. Wówczas zarządcę będą mogli powołać właściciele przedsiębiorstwa w spadku, tj. małżonek przedsiębiorcy, spadkobierca ustawowy czy spadkobierca testamentowy. Uprawnieni mogą powołać zarządcę maksymalnie w terminie dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy. Po upływie tego terminu, uprawnienie powołania zarządcy sukcesyjnego wygasa.

Dziedziczenie przedsiębiorstwa

Warto w tym miejscu także zwrócić uwagę na zasady opodatkowania przekazania przedsiębiorstwa w spadku (gdy było ono prowadzone w formie działalności jednoosobowej czy spółki cywilnej). Nabycie takiej firmy może być całkowicie zwolnione z opodatkowania niezależnie od tego, kto będzie spadkobiercą. Taka możliwość bezpodatkowego przejęcia firmy możliwa jest tak w przypadku członka najbliższej rodziny (z grupy zerowej) jak również osoby zupełnie niespokrewnionej (np. osoby pozostającej w związku partnerskim). Jeżeli zastanawiasz się czy w Twoim przypadku znajdzie zastosowanie zwolnienie od spadków i darowizn, przeczytaj artykuł: Kiedy nie płaci się podatku od spadków i darowizn?

Dziedziczenie firmy bez opodatkowania PIT?

Zasadą jest, że dana czynność nie podlega opodatkowaniu PIT, jeżeli podlega ustawie o podatku od spadków i darowizn. Zasada ta doznaje wyjątków. Przykładowo gdy nabywcy będą wykorzystywać składniki majątku w swoim przedsiębiorstwie, forma ich przekazania może mieć wpływ na rozliczenia z tytułu PIT. Na przykład zasady uwzględniania w kosztach podatkowych odpisów amortyzacyjnych od tych składników będą odmienne zależnie od tego, czy majątek został nabyty w formie darowizny czy też spadku. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: Czy otrzymanie spadku lub darowizny podlega opodatkowaniu PIT?

Co to jest sukcesja firmy jednoosobowej?
Sukcesja jednoosobowej działalności gospodarczej może odbyć się za życia właściciela lub po śmierci. W przypadku sukcesji za życia dochodzi do przekazania prowadzonego przedsiębiorstwa na rzecz następcy. Wiele firm jednoosobowych nie jest przygotowanych na sukcesję. W przypadku śmierci właściciela firmy jednoosobowej sukcesja odbywa się przy udziale zarządcy sukcesyjnego.

Co to jest sukcesja CEIDG?
Sukcesja w ramach CEIDG odbywa się przy udziale zarządcy sukcesyjnego. Aby powołać zarządcę sukcesyjnego, przedsiębiorca musi być wpisany do CEIDG. Przedsiębiorca może wskazać i zgłosić w CEIDG tzw. zarządcę sukcesyjnego, który będzie prowadził sprawy firmy do momentu załatwienia formalności spadkowych. Nie można jednak ustanowić zarządu sukcesyjnego, jeżeli została ogłoszona upadłość przedsiębiorcy.

Karolina Matkowska, Jacek Miłaszewski

Artykuł Przedsiębiorstwo w spadku – dziedziczenie jednoosobowej działalności gospodarczej pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Dlaczego planowanie spadkowe jest tak ważne?

Sytuacje kryzysowe często ujawniają różnice zdań wśród wspólników czy ich następców. Można temu zapobiec planując odpowiednie postanowienia umów, które bardzo często mogą zostać odpowiednio ukształtowane przez ich strony. Możliwe to jest jednak tylko, gdy towarzyszy temu refleksja, że umowa (statut) spisywana jest nie tylko na czas pokoju, gdy dzieli się owoce sukcesów, ale także na czas, gdy mogą się pojawić różnice zdań, sprzeczne interesy czy różne wizje przyszłości.

Z naszych badań wynika, że niestety wiele firm jest zakładanych przy dość ubogich zapisach umów, co może prowadzić do powstania sporów wśród wspólników i ich następców prawnych, nierzadko skutkujących poważnym rozłamem oraz w skrajnych przypadkach pokrzywdzeniem części z nich czy kompletnym paraliżem działalności. Co warto podkreślić nie stoją temu naprzeciw spokrewnienie, zaprzyjaźnienie czy wieloletnia współpraca udziałowców czy ich rodzin.

Planowanie spadkowe – jakie wyróżniamy testamenty?

Przygotowując się na najgorsze warto zastanowić się nad sporządzeniem testamentu, w którym można z góry przewidzieć, kto otrzyma majątek spadkowy w tym przedsiębiorstwo lub udział w przedsiębiorstwie, akcje czy udziały i na jakich zasadach.

Korzyści wynikające z określenia spadkobierców w testamencie można w podobny, a nawet pełniejszy sposób wykorzystać stosując rozwiązania fundacji rodzinnej. Zalety i możliwe postanowienia stosowane w testamencie i FR wskazujemy w artykule Przewodnik po dziedziczeniu z testamentu i dziedziczeniu z wykorzystaniem fundacji rodzinnej.

Planowanie spadkowe – zapis windykacyjny (Planowanie spadkowe a dziedziczenie przez małżonka)

W powyższym kontekście warto pamiętać o możliwości poczynienia w testamencie zapisów windykacyjnych. Pozwalają one przekazać konkretny składnik majątku dla określonej osoby. Osoba, która otrzyma odpowiedni zapis, w pewnych warunkach nie będzie mogła ubiegać się o zachowek. Ponadto, jeśli przedsiębiorca posiada małoletnie dzieci, warto zastanowić się nad możliwością ustanowienia dla nich specjalnego przedstawiciela, który będzie zarządzał majątkiem spadkowym aż do uzyskania przez dzieci pełnoletności. Dlatego kiedy przedsiębiorca nie jest pewny, czy dobre dla dzieci będzie, jeśli o majątku spadkowym będzie decydować jego małżonek (jako przedstawiciel ustawowy), to skorzystanie z takiego narzędzia może okazać się rozsądne. Przedstawicielem może zostać jakakolwiek osoba, która pod nadzorem sądu będzie zarządzać majątkiem spadkowym.

Przedsiębiorstwo w spadku jako płatnik PIT i VAT

W przypadku ustanowienia zarządcy sukcesyjnego za życia przedsiębiorcy przedsiębiorstwo w spadku kontynuuje metodę opodatkowania po zmarłym przedsiębiorcy (jest podatnikiem PIT). • Do końca roku podatkowego dochody przedsiębiorstwa w spadku opodatkowane są na dotychczasowych zasadach, tj. z zastosowaniem skali podatkowej, 19% stawki podatku liniowego lub zastosowaniem zryczałtowanych form opodatkowania (ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub karty podatkowej). W kolejnym roku podatkowym przedsiębiorstwo w spadku może wybrać inną metodę opodatkowania.

Na gruncie VAT również przyjęto także założenie, że przedsiębiorstwo w spadku kontynuuje działalność do momentu wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego.

Majątek i spadkobiercy zmarłego

Pierwszym krokiem, który warto podjąć jest ustalenie jaki majątek pozostawił po sobie spadkodawca i weryfikacja czy firma, którą dziedziczysz, posiada długi. Istotnym elementem sukcesji firmy jest również ustalenie kręgu spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy. Może się okazać, że nie jesteś jedyną osobą powołaną do spadku a wówczas nie będziesz mógł podejmować działań w ramach przedsiębiorstwa bez zgody pozostałych spadkobierców (np. powołanie zarządcy sukcesyjnego wymaga zgody spadkobierców, którzy posiadają udział w przedsiębiorstwie większy niż 85/100).

Sukcesja firmy a podatki

Pamiętaj, że nie zawsze będziesz zobowiązany do zapłaty podatku od spadków i darowizn. Możesz być zwolniony z opodatkowania, musisz jednak spełnić odpowiednie kryteria. O zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn pisaliśmy już w artykule: Kiedy nie płaci się podatku od spadków i darowizn?

Zarządca sukcesyjny a sukcesja

Kim jest zarządca sukcesyjny? Otóż zarządcą sukcesyjnym jest osoba fizyczna, która musi posiadać pełną zdolność do czynności prawnych oraz która zostaje wyznaczona do zarządzania firmą po śmierci jej właściciela.

Sukcesję firmy ułatwia powołanie zarządcy sukcesyjnego jeszcze za życia przedsiębiorcy. Umożliwia to płynne funkcjonowanie działalności gospodarczej po śmierci przedsiębiorcy. Jeżeli jednak zarządca sukcesyjny nie został powołany za życia przedsiębiorcy, nic straconego, taka możliwość istnieje jeszcze 2 miesiące po śmierci przedsiębiorcy.

Warto pamiętać, iż powołanie zarządcy sukcesyjnego nic nie kosztuje, a procedura nie jest skomplikowana.

Więcej przydatnych informacji o zarządzie sukcesyjnym możesz znaleźć w innym artykule na naszej stronie: Kto to jest zarządca sukcesyjny i jaki jest zakres jego działania?

Weryfikacja umów oraz „przedłużenie” czasu

Elementem sukcesji firmy po śmierci właściciela jest również dopilnowanie formalności związanych z kontynuowaniem zawartych umów przez przedsiębiorcę.

Jeśli dziedziczysz firmę, pamiętaj o poniższych punktach:

• Zweryfikuj czy umowy zawarte z kontrahentami będą kontynuowane.
• Sprawdź, co zrobić, aby umowy z pracownikami nie wygasły.
• Pamiętaj również, że wszelkie licencje/koncesje co do zasady wygasają z momentem śmierci przedsiębiorcy, istnieje jednak możliwość, aby je „przedłużyć”.

Jeżeli odpowiednio się przygotujesz, poradzisz sobie z sukcesją firmy po śmierci właściciela. Może Tobie pomóc w tym nasz praktyczny poradnik o sukcesji „Zmiana warty”, w którym znajdziesz odpowiedzi na najważniejsze pytania.

Sukcesja firmy a wprowadzenie zewnętrznego menedżera

Jeżeli nie czujesz się pewnie w dziedzinie biznesu pozostawionego w spadku albo masz inne zobowiązania zawodowe, a chciałbyś kontynuować działalność spadkodawcy, przemyśl wprowadzenie do firmy zewnętrznego menedżera. Zatrudnienie kompetentnego pracownika, który będzie sprawnie zarządzał firmą, umożliwi dynamiczny rozwój biznesu, a jednocześnie Ty, jako sukcesor, będziesz miał kontrolę nad firmą.

Co to sukcesja? – sukcesja nie oznacza końca, jest to mądre przekazanie sterów firmy przez nestora na rzecz następcy.

Co to jest sukcesja firmy?
Stanowi sposób na kontynuację działalności przedsiębiorstwa w rękach następnego pokolenia, managera lub innych osób. Zapewnia to przetrwanie firmy w szczególności poprzez ochronę majątku, kontraktów i miejsc pracy. Sukcesja firmy oznacza przekazanie przez poprzednika (nestor) swojemu następcy (sukcesor) władzy i własności nad przedsiębiorstwem. W skutek sukcesji sukcesor wchodzi w ogół praw i obowiązków związanych z firmą.

Co to jest sukcesja firmy po śmierci właściciela?
Wraz ze śmiercią właściciela firmy jego przedsiębiorstwo uzyskuje status „przedsiębiorstwa w spadku”. Od tego momentu za prowadzenie spraw przedsiębiorstwa w spadku odpowiedzialny jest zarządca sukcesyjny (o ile został wyznaczony) lub spadkobiercy przedsiębiorcy. Jest to  wstąpienie w prawa i obowiązki właściciela firmy zgodnie z przygotowanym planem oraz dokumentacją, w szczególności sukcesja firmy po śmierci właściciela odbywa się na podstawie testamentu, porozumień wspólników, umów i innych dokumentów wewnętrznych.

Sukcesja firmy po śmierci właściciela w ramach fundacji rodzinnej

Rozwiązaniem, które może znacząco pomóc w sukcesji firmy jest wykorzystanie fundacji rodzinnej. Przede wszystkim może służyć ona do przygotowania kompleksowej sukcesji przedsiębiorców, umożliwiając im kumulację rodzinnego kapitału, a jednocześnie zabezpieczając majątek na lata. Co ciekawe, fundacja rodzinna może służyć także do bieżącego prowadzenia działalności już za życia fundatora. 

O tym, jak może wyglądać sukcesja biznesu w ramach fundacji rodzinnej, wskazujemy w artykule Fundacja rodzinna: Odpowiednia strategia biznesowa? Ograniczenia, ryzyka i korzyści.   

Karolina Matkowska, Jacek Miłaszewski

Artykuł Sukcesja firmy po śmierci właściciela – co należy wiedzieć? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Dziedziczenie firmy a podatek od spadków i darowizn

Otrzymując spadek należy pamiętać o podatku od spadków i darowizn. Niekiedy jednak można być zwolnionym z opodatkowania. Przykładem może być zwolnienie spadkobierców będących członkami najbliższej rodziny. Aby skorzystać z tej możliwości, spadkobiercy są jednak zobowiązani do poinformowania organu podatkowego o nabyciu składników majątku w drodze spadku lub darowizny. Wówczas zgłaszają ten fakt na odpowiednim formularzu w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, tj. od dnia przyjęcia spadku.

Przeczytaj nasz artykuł dotyczący prawidłowego wypełnienia deklaracji SD-Z2 w związku z dziedziczeniem udziałów: Dziedziczenie udziałów – jakie daty wpisać w deklaracji SD-Z2?

Jeżeli zastanawiasz czy jesteś objęty zwolnieniem od spadków i darowizn, przydatny może się okazać artykuł: Kiedy nie płaci się podatku od spadków i darowizn?.

Warto mieć na uwadze szczególne zasady opodatkowania przekazania przedsiębiorstwa w spadku podatkiem od spadków i darowizn. Jeżeli przedsiębiorstwo zostanie przekazane w formie spadku (dziedziczenie lub zapis windykacyjny), jego nabycie może być całkowicie zwolnione z opodatkowania niezależnie od tego, czy spadkobiercą jest członek najbliższej rodziny (z grupy zerowej), czy osoba zupełnie niespokrewniona ze spadkodawcą. Zastanawiasz się jak to możliwe? Na te oraz wiele innych nurtujących Cię pytań, znajdziesz odpowiedź w praktycznie opracowanej przez nas książce o sukcesji – „Zmiana warty”

Dziedziczenie firmy a VAT

Dziedzicząc firmę pamiętaj o tym, że co do zasady w przypadku śmierci przedsiębiorcy, zostanie on wykreślony z rejestru VAT. Jeżeli jednak przedsiębiorca przed śmiercią zawiadomi o powołaniu zarządcy sukcesyjnego, w chwili jego śmierci w jego miejsce w rejestrze automatycznie wejdzie przedsiębiorstwo w spadku.

Oczywiście może się zdarzyć, że zarządca sukcesyjny zostanie powołany dopiero po śmierci przedsiębiorcy przez jego spadkobierców. Wówczas, po spełnieniu określonych warunków, naczelnik urzędu skarbowego przywróci zarejestrowanie podatnika bez konieczności składania przez przedsiębiorstwo w spadku dodatkowego zgłoszenia rejestracyjnego. Przedsiębiorstwo w spadku przestaje być podatnikiem VAT z dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego albo wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego.

Dziedziczenie firmy a PIT

Zasadą jest, że spadek nie podlega opodatkowaniu PIT, jeżeli podlega ustawie o podatku od spadków i darowizn.

Gdy jednak nabywcy będą wykorzystywać składniki majątku w swoim przedsiębiorstwie, forma ich przekazania może mieć wpływ na rozliczenia z tytułu PIT. Na przykład zasady uwzględniania w kosztach podatkowych odpisów amortyzacyjnych od tych składników będą odmienne zależnie od tego, czy majątek został nabyty w formie darowizny czy też spadku. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: Czy otrzymanie spadku lub darowizny podlega opodatkowaniu PIT?

Warto też pamiętać, iż w sytuacji podziału spadku, gdy dochodzi do odpłatnego zniesienia współwłasności (czyli zniesieniu współwłasności towarzyszą spłaty bądź dopłaty), czynność ta może powodować konieczność rozliczenia z urzędem skarbowym z tytułu PIT. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: Jakie są skutki podatkowe odpłatnego zniesienia współwłasności majątku po podziale spadku?

Dziedziczenie firmy a podatki – podsumowanie

Chcesz poznać inne praktyczne wskazówki związane z dziedziczeniem firmy a podatkami? Na wiele innych nurtujących Cię pytań, znajdziesz odpowiedź w praktycznie opracowanej przez nas książce o sukcesji – „Zmiana warty”.

Karolina Matkowska, Jacek Miłaszewski

Artykuł Dziedziczenie firmy a podatki pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Nie każdy zdaje sobie sprawę z istnienia rejestru NORT, a czym on jest? Jest to Notarialny Rejestr Testamentów, w którym można zarejestrować zarówno własnoręczny testament, jak i ten sporządzony u notariusza. Jak to działa? Jeżeli testament został sporządzony u notariusza, wystarczy poinformować notariusza o chęci zarejestrowania testamentu. Można dokonać także rejestracji własnoręcznego testamentu. W takim przypadku należy udać się do dowolnego notariusza. Wówczas testament należy przekazać notariuszowi do depozytu.

Celem istnienia systemu NORT jest ochrona spadkodawcy przed sytuacją w której testament ulegnie zniszczeniu, zagubieniu lub celowemu ukryciu. Dzięki rejestracji testamentu, osoby zainteresowane będą mogły dowiedzieć się czy i gdzie zmarły pozostawił testament. Natomiast spadkobiercy będą mieli do niego dostęp i bez problemu będą mogli wypełnić wolę spadkodawcy.

Jak uzyskać dane z Notarialnego Rejestru Testamentów (NORT)?

Wystarczy udać się do dowolnego notariusza celem ustalenia:

1. czy został pozostawiony testament,
2. w jakiej kancelarii doszło do zgłoszenia testamentu.

Kto będzie mógł uzyskać informacje z rejestru NORT?

Każda osoba, która przedstawi u notariusza akt zgonu spadkodawcy uzyska informacje o tym czy spadkodawca pozostawił zarejestrowany testament oraz u którego notariusza znajduje się testament.

Kto ma dostęp do treści testamentu?

Po śmierci testatora dostęp do treści testamentu będzie miała wyłącznie osoba, która została wskazana w testamencie jako uprawniona. Notariusz nie będzie mógł udostępnić treści testamentu innej osobie, np. wierzycielowi czy wspólnikowi albo spółce „osieroconej” przez wspólnika . Notariusz nie jest bowiem uprawniony do oceny interesu prawnego, który powinien wykazać wierzyciel chcąc poznać dane osób uprawnionych do spadku.

Zapraszamy do zapoznania się z pozostałymi artykułami, w których poruszamy tematy takie jak: spis inwentarza lub dziedziczenie firmy po śmierci właściciela.

Kto i jak może uzyskać informacje o osobach uprawnionych do spadku?

Powinna skierować do sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Tylko w taki sposób, osoba, która nie została wskazana w testamencie, ale posiada interes prawny (np. wspólnik lub wierzyciel) będzie mogła uzyskać dostęp do informacji. Na podstawie zobowiązania sądu, notariusz będzie wówczas zobowiązany do złożenia testamentu w sądzie.

Karolina Matkowska, Jacek Miłaszewski

Artykuł Czy można uzyskać dostęp do testamentu zarejestrowanego przez notariusza (NORT)? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

II wydanie naszego poradnika o sukcesji „Zmiana warty” stało się pretekstem do powstania nowego podcastu dostępnego na słynnym blogu „Jak oszczędzać pieniądze”

Temat biznesowej sukcesji jest ważny dla każdego przedsiębiorcy, ale jednocześnie niezwykle trudny. Założyciel PragmatIQ i jeden z redaktorów poradnika „Zmiana warty” oswaja to zagadnienie w rozmowie ze znanym blogerem finansowym Michałem Szafrańskim. Zachęcamy do zapoznania się z podcastem na kanale YouTube.

W tym odcinku usłyszysz:

• Kim jest Rafał Szymkowiak i czym się zajmuje?
• Czy temat sukcesji jest trudny?
• Czy każdy powinien mieć spisany testament?
• O możliwości kontynuowania prowadzenia firmy przez zarządcę sukcesyjnego.
• Jak wygląda sytuacja sukcesji w Polsce na tle Europy i świata?
• Czy w spółkach temat sukcesji jest łatwiejszy?
• Jak powinna wyglądać sukcesja?
• Jakie podejście ma Rafał do sukcesji w swojej kancelarii?
• O sytuacji, gdy firma po śmierci właściciela zostaje w rodzinie.
• Czy każdy sporządzony testament u notariusza trafia do Notarialnego Rejestru Testamentów (NORT)?
• O wprowadzeniu zewnętrznego menadżera do firmy po śmierci właściciela.
• Czy łatwo jest wprowadzić menadżera do spółki?
• Co w sytuacji, gdy rodzina nie chce mieć nic wspólnego z firmą i decyduje się na sprzedaż?
• Czego się boją nabywcy firm?
• Skąd czerpać wiedzę o sprzedaży firmy?
• Czy profesja zarządcy sukcesyjnego spopularyzuje się w Polsce?
• O książce „Zmiana warty”.

Artykuł Kilka słów o sukcesji w rozmowie z Finansowym Ninja. Michał Szafrański (Jak Oszczędzać Pieniądze) poleca poradnik Zmiana warty! pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.