Spis treści
Fundacja rodzinna stała się jednym z najważniejszych narzędzi sukcesyjnych i majątkowych w polskim systemie prawnym. Umożliwia ochronę rodzinnego majątku, planowanie sukcesji oraz długoterminowe zarządzanie aktywami. Ustawodawca wprowadził jednak istotne ograniczenia dotyczące zakresu działalności, jaką fundacja rodzinna może prowadzić. Jednym z istotniejszych zagadnień w tym kontekście jest możliwość udzielania pożyczek przez fundację rodzinną.
Granice udzielania pożyczek w fundacji rodzinnej
Pożyczki są często wykorzystywane do finansowania działalności spółek rodzinnych. Mogą też służyć wspieraniu beneficjentów i zarządzaniu płynnością. Kiedy udzielanie pożyczek przez fundację rodzinną mieści się w granicach działalności dozwolonej? A kiedy może prowadzić do negatywnych skutków?
Zgodnie z ustawą o fundacji rodzinnej fundacja może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie wskazanym w art. 5 ustawy. Katalog ten ma charakter zamknięty. Oznacza to, że fundacja nie powinna prowadzić działalności gospodarczej, która w powyższym przepisie nie jest wymieniona.
Pożyczka od fundacji rodzinnej
Wśród dozwolonych aktywności fundacji rodzinnej ustawodawca przewidział możliwość udzielania pożyczek, jednak wyłącznie określonym podmiotom. Fundacja rodzinna może udzielać pożyczek:
- spółkom kapitałowym, w których posiada udziały lub akcje,
- spółkom osobowym, w których uczestniczy jako wspólnik,
- swoim beneficjentom.
Pożyczki dla podmiotów spoza tej grupy będą traktowane jako działalność wykraczająca poza ustawowy zakres działalności fundacji rodzinnej.
Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest finansowanie przez fundację rodzinną spółek należących do rodzinnej struktury. Model ten jest szczególnie atrakcyjny w kontekście zarządzania płynnością i reinwestowania zysków. Co do zasady takie rozwiązanie mieści się w granicach działalności dozwolonej. Pod warunkiem że fundacja rzeczywiście ma status wspólnika lub akcjonariusza spółki.
Fundacja rodzinna może również udzielać pożyczek swoim beneficjentom. W praktyce często dotyczy to członków rodziny fundatora. Należy jednak pamiętać o bardzo istotnej kwestii — fundator nie zawsze automatycznie jest beneficjentem fundacji. Status beneficjenta powinien wynikać ze statutu fundacji. Jeżeli fundator nie został wskazany jako beneficjent, pożyczka udzielona mu przez fundację może zostać uznana za działalność niedozwoloną.
Konsekwencje udzielenia pożyczek przez fundację rodzinną poza zakresem dozwolonej działalności
Przekroczenie ustawowego zakresu działalności gospodarczej prowadzonej przez fundację rodzinną może prowadzić do poważnych skutków podatkowych. Dochody osiągnięte z działalności wykraczającej poza katalog z art. 5 ustawy mogą zostać objęte sankcyjną stawką CIT w wysokości 25%. Oznacza to utratę jednej z najważniejszych korzyści fundacji rodzinnej, czyli preferencyjnego opodatkowania.
Udzielenie pożyczki przez fundację rodzinną wymaga zachowania zasad odpowiadających realiom rynkowym. Nawet gdy czynność ta pozostaje zgodna z dopuszczalnym zakresem działalności fundacji rodzinnej. Dotyczy to przede wszystkim wysokości oprocentowania, terminów spłaty, zabezpieczeń czy zasad naliczania odsetek. Organy podatkowe mogą analizować, czy warunki pożyczki odpowiadają warunkom, jakie zaakceptowałyby podmioty niepowiązane.
W przeciwnym razie mogą pojawić się zarzuty dotyczące na przykład ukrytych świadczeń, nierynkowego transferu majątku lub naruszenia zasad cen transferowych. Istotne jest również posiadanie odpowiedniej dokumentacji dotyczącej udzielonych przez fundację rodzinną pożyczek. Ma to znaczenie zarówno dla zapewnienia ładu korporacyjnego w fundacji rodzinnej, jak i na wypadek ewentualnych kontroli urzędu skarbowego.
Najważniejsze kwestie, o których należy pamiętać przy udzielaniu pożyczek przez fundację rodzinną
Udzielanie pożyczek przez fundację rodzinną jest dopuszczalne, ale wyłącznie w granicach określonych przez ustawę. Fundacja rodzinna może finansować spółki kapitałowe lub osobowe, w których uczestniczy jako wspólnik lub akcjonariusz, a także swoich beneficjentów. Każde wyjście poza ten zakres może zostać uznane za działalność niedozwoloną i prowadzić do negatywnych konsekwencji podatkowych.
Nawet jeśli pożyczka ma zostać udzielona przez fundację rodzinną dozwolonym podmiotom, to i tak musi odpowiadać warunkom rynkowym. Istotne jest także przygotowanie kompletnej dokumentacji, obejmującej umowę pożyczki i wymagane uchwały. Należy także pamiętać o potencjalnych obowiązkach związanych z cenami transferowymi. Trzeba też mieć na względzie ryzyko zakwestionowania transakcji przez organy podatkowe jako ukrytego świadczenia. Odpowiednio zaprojektowany model finansowania pozwala jednak wykorzystać fundację rodzinną jako efektywne narzędzie zarządzania płynnością i majątkiem rodzinnym.
Autorzy:
Julia Dolna, Tomasz Rutkowski
