Podatek od spadków i darowizn w Polsce

O tym kto i kiedy zobowiązany jest do zapłaty podatku od spadków i darowizn dowiesz się z naszego artykułu Kiedy nie płaci się podatku od spadków i darowizn?

Stawka podatku od spadków i darowizn w Polsce

Przede wszystkim Ustawa o podatku od spadków i darowizn przewiduje kwotę wolną od podatku. Opodatkowanie dotyczy więc wyłącznie nadwyżki nad wskazaną w ustawie kwotę. Stawka w polskim prawie różni się w zależności od grupy podatkowej, w której znajduje się spadkobierca, a także od wysokości dziedziczonego spadku. Minimalna stawka wynosi 0%, natomiast maksymalna 20%.

Różne unormowania

Kraje europejskie cechują się dużą rozbieżnością jeżeli chodzi o sposób i wysokość opodatkowania. W niektórych krajach, np. Austria, Cypr, Estonia, Łotwa, Norwegia, Słowacja i Szwecja, spadek i darowizny w ogóle nie są opodatkowane.

Również widoczne są różnice w stosowanych kryteriach do ustalenia odpowiedniej stawki. Przykładowo w Polsce rodzeństwo jest w tej samej grupie podatkowej co wstępni, zstępni, małżonek, ojczym, macocha, pasierb, teściowie, synowa, zięć. Natomiast w Belgii, rodzeństwo jest zaliczane do drugiej kategorii podatkowej i stawka podatku jest dla nich o kilkanaście, a czasem nawet kilkadziesiąt procent większa niż dla małżonka, wstępnych, zstępnych itp.

Do krajów o najkorzystniejszym opodatkowaniu spadku i darowizn należy Bułgaria. Opodatkowaniu podlega dopiero nadwyżka powyżej 250 tys. lewów bułgarskich (ok. 580 tys. złotych). Krewni w linii prostej oraz małżonek nie są w ogóle zobowiązani do zapłaty podatku. Stawka dla krewnych w linii bocznej wynosi między 0,4% a 0,8%. Natomiast osoby niebędące krewnymi zapłacą między 3,3% a 6,6%.

Najgorzej pod względem wysokości podatku od spadku i darowizn wyglądają kraje zachodnie – Hiszpania, Belgia, Francja, Dania i Niemcy, gdzie w skrajnych przypadkach możemy zapłacić odpowiednio: 81.6%, 80%, 60%, 52% i 50% podatku od spadku i darowizn.

Pełne zestawienie krajów europejskich

Poniżej prezentujemy Państwu zestawienie wybranych krajów europejskich wraz z obowiązującą stawką podatku w roku 2019.

Źródło: Estate, Inheritance, and Gift Taxes in Europe

EY, “Worldwide Estate and Inheritance Tax Guide 2019,” 2019

Oskar Dziok

Jacek Miłaszewski

Artykuł Podatek od spadków i darowizn w Polsce a jaki w innych krajach UE? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Obdarowany nie może jednak zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych dokonanych od otrzymanego w ten sposób majątku. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy darczyńca dokonywał odpisów amortyzacyjnych od przekazanych w darowiźnie środków trwałych czy wartości niematerialnych i prawnych. Wówczas obdarowany ustala wartość początkową składników majątku w wysokości wartości początkowej określonej w ewidencji darczyńcy. Następnie kontynuuje przyjętą przez darczyńcę metodę amortyzacji oraz dokonuje odpisów amortyzacyjnych od tych składników, uwzględniając również dotychczas dokonane.

W innych artykułach i wpisach poruszamy powiązane tematy takie jak: planowanie spadkowe lub dziedziczenie działalności gospodarczej.

PRZYKŁAD:

W lipcu 2018 roku syn otrzymał w darowiźnie nieruchomość użytkową, wykorzystywaną przez ojca w prowadzonej działalności gospodarczej. Syn chce wprowadzić nieruchomość do swojej firmy i ją amortyzować. Ojciec nabył nieruchomość w grudniu 2014 roku. Jej wartość początkowa wynosiła 600 000 zł.

Ojciec amortyzował ją według stawki 2,5%, począwszy od 1 stycznia 2015 roku. Na dzień przekazania darowizny wysokość dokonanych odpisów amortyzacyjnych od nieruchomości wynosiła 53 750 zł (odpisy amortyzacyjne dokonywane były przez pełne lata 2015, 2016 i 2017 oraz przez siedem miesięcy 2018 roku).

Na dzień 1 sierpnia 2018 roku wartość nieruchomości w ewidencji środków trwałych działalności syna wynosić będzie 600 000 zł, a dokonane do tej pory odpisy amortyzacyjne 53 750 zł. Syn będzie kontynuował dotychczasową amortyzację na takich samych zasadach, jak ojciec.

Podstawa prawna: art. 22g ust. 1 pkt 3, art. 22g ust. 12, art. 22h ust. 3, art. 23 ust. 1 pkt 45a, art. 23 ust. 9 ustawy o PIT.

Maria Ratajczyk

Artykuł Jak amortyzować składniki majątku przekazane w darowiźnie? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Można o tym przeczytać w odpowiedzi na pytanie: Jakie skutki podatkowe na gruncie VAT wywołuje wycofanie określonych składników z majątku firmowego przed przekazaniem go w spadku lub darowiźnie?

Każda forma zbycia przedsiębiorstwa (w tym również darowizna) jest czynnością wyłączoną z opodatkowania VAT. Naturalne jest zatem pytanie, czy brak opodatkowania darowizny przedsiębiorstwa oznacza obowiązek dokonania przez darczyńcę korekty podatku naliczonego w związku z nabyciem darowanych składników majątku.

Kwestia korekty podatku odliczonego w przypadku darowizny przedsiębiorstwa została uregulowana w sposób szczególny. Darczyńca nie jest zobowiązany do dokonywania korekty podatku, który odliczył przy nabyciu darowanych towarów i środków trwałych wchodzących w skład przedsiębiorstwa. Nie dokonuje on także jednorazowej korekty podatku, tak jak następuje to w przypadku nieopodatkowanego VAT zbycia pojedynczego składnika majątku. Darczyńca nie ujmuje również przekazania przedsiębiorstwa w składanej deklaracji VAT.

Przykład: darowizna zorganizowanej części przedsiębiorstwa a korekta VAT

Przykład:

Przedsiębiorca zakupił w styczniu 2014 roku nieruchomość użytkową o wartości 600 000 zł netto. Z tytułu zakupu nieruchomości odliczył VAT w wysokości 138 000 zł. Nieruchomość wprowadził do ewidencji środków trwałych i wykorzystywał w prowadzonej działalności. W 2017 roku przedsiębiorca zdecydował o przekazaniu w darowiźnie zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w skład której wchodziła nabyta w 2014 roku nieruchomość. Darowizna zorganizowanej części przedsiębiorstwa (a więc także darowizna przedmiotowej nieruchomości) jest wyłączona z VAT, przedsiębiorca nie będzie zatem zobowiązany do dokonania korekty VAT odliczonego przy zakupie tej nieruchomości.

Obowiązki związane z korektą spoczywają natomiast na obdarowanym (nabywcy przedsiębiorstwa). Zarówno korekty jednorazowe, jak i wieloletnie (którymi objęte są m. in. środki trwałe o znacznej wartości) są kontynuowane przez obdarowanego.

Przykład: sprzedaż nieruchomości po darowiźnie przedsiębiorstwa a korekta VAT

Przykład:

W ramach tej samej sytuacji, co w przykładzie powyżej, obdarowany ma zamiar sprzedać nieruchomość, którą w 2017 roku otrzymał w ramach darowizny zorganizowanej części przedsiębiorstwa. W związku ze zbyciem nieruchomości nie odprowadzi VAT, gdyż zastosowanie znajdzie jedno ze zwolnień przewidziane w ustawie.

Obdarowany będzie musiał zatem dokonać korekty odliczonego przez darczyńcę VAT, w stosunku: liczba miesięcy, w których nieruchomość służyła czynnościom opodatkowanym (okres od 2014 roku do momentu sprzedaży), do łącznego okresu objętego korektą, tj. 120 miesięcy.

Jak widać, darowizna przedsiębiorstwa wiąże się ze swego rodzaju następstwem (sukcesją) na gruncie podatku VAT, gdzie obdarowany wchodzi w prawa darczyńcy w zakresie korekty podatku.

Podstawa prawna: art. 551 k.c., art. 6 pkt 1 ustawy o VAT, art. 91 ust. 9 ustawy o VAT.

Krzysztof Smach

Powrót do PYTANIA I ODPOWIEDZI

Artykuł Czy darowizna przedsiębiorstwa wpływa na prawo do odliczenia VAT? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Zachowek przysługuje tylko najbliższej rodzinie spadkodawcy, tj. zstępnym (jego dzieciom, wnukom, prawnukom itd.) oraz co do zasady małżonkowi i rodzicom, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Takie uprawnienie nie przysługuje rodzeństwu spadkodawcy.

Wysokość zachowku zależy od wartości części majątku, która należałaby się danej osobie w przypadku dziedziczenia na podstawie ustawy.

Najczęściej zachowek równa się połowie tego, co dana osoba dziedziczyłaby na podstawie ustawy. Jednak w wyjątkowych sytuacjach (w przypadku osób niepełnoletnich lub niezdolnych do pracy) zachowek może wynosić ⅔ tego, co byłoby należne w drodze dziedziczenia ustawowego.

Uprawnieni do zachowku

Uprawnieni do zachowku mogą skorzystać ze swojego prawa w terminie pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Roszczenie o wypłatę zachowku jest roszczeniem pieniężnym. Oznacza to, że uprawnieni do zachowku mogą wytoczyć powództwo przeciwko spadkobiercom zmarłego o zapłatę kwoty tytułem należnego im zachowku. Dopuszczalne jest też pozasądowe zawarcie ugody pomiędzy spadkobiercami i dobrowolna zapłata zachowku.

Zachęcamy do zapoznanie się z naszymi wpisami na takie tematy jak kto może być zarządcą sukcesyjnym oraz zarząd sukcesyjny ustawa.

Ważną kwestią podczas ustalania wysokości zachowku jest określenie wartości całego majątku spadkodawcy, od którego zachowek ma być wyliczony. Składa się na niego nie tylko to, co zmarły pozostawił w chwili śmierci, ale również niektóre darowizny dokonane za życia spadkodawcy i zapisy windykacyjne.

Zachowek prawo spadkowe – Przykład:

Spadkodawca (rozwiedziony) miał trzech pełnoletnich synów: A, B i C. Spadkodawca zostawił w spadku przedsiębiorstwo o wartości 3 000 000 zł. Zgodnie z testamentem, przedsiębiorstwo po spadkodawcy otrzymał syn A. Pozostali synowie zostali pominięci w testamencie.

 Byłej żonie w ogóle nie przysługuje zachowek. Jednak synowie B i C mają prawo do ubiegania się o zachowek od syna A. Gdyby nie testament, każdy z synów otrzymałby bowiem ⅓ udziału w spadku (przedsiębiorstwie). Ze względu na to, że synowie B i C zostali pominięci w testamencie, przysługuje im połowa z ustawowej ⅓ udziału w spadku, czyli po ^1/₆ wartości spadku (500 000 zł).

 Syn B wystąpił z roszczeniem o wypłatę zachowku w kwocie 500 000 zł do brata A. Syn C nie dochodzi należnego mu zachowku (jest to bowiem jego prawo z którego nie musi korzystać). W trakcie postępowania okazało się, że pięć lat przed swoją śmiercią spadkodawca darował synowi B nieruchomość o wartości 450 000 zł. Wartość darowizny powiększa zatem podstawę obliczenia zachowku, która wynosi teraz 3 450 000 zł. Synowi B przysługuje więc 575 000 zł (½ z ⅓ z 3 450 000 zł). Syn B powinien jednak odliczyć od tej kwoty wartość otrzymanej nieruchomości, w związku z czym należny mu zachowek wynosi 125 000 zł.

Warto też wskazać, że nie zawsze najbliższym przysługuje prawo do zachowku. Tracą je np. osoby, które zostały uznane przez sąd za niegodne dziedziczenia, odrzuciły spadek przypadający im z ustawy lub zostały skutecznie wydziedziczone.

Kiedy zachowek się nie należy

Niegodnym dziedziczenia może zostać uznany spadkobierca, który:

• umyślnie dopuścił się ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
• podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności, bądź
• umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego,
• uporczywie uchylał się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową; 
• uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka. 

Spadkobierca niegodny dziedziczenia zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Warto zaznaczyć, że uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia nie następuje z mocy prawa, lecz wymagane jest przeprowadzenie odrębnego postępowania sądowego. Z żądaniem uznania za niegodnego może wystąpić każdy, kto ma w tym interes, a więc osoby, które dziedziczyłyby w miejsce niegodnego i które mają w tym interes majątkowy.

Zachowek oraz sposób jego obliczenia stanowią często duży problem dla spadkobierców. Z tego względu Sąd Najwyższy w wyroku wydanym w 2017 roku uznał, że istnieje możliwość zawarcia umowy zrzeczenia się zachowku. Wątpliwości te rozwiązała nowelizacja przepisów, w których wprost przewidziano możliwość zawarcia umowy dotyczącej zrzeczenia się zachowku. Szerzej tę umowę opisujemy w artykule Umowa zrzeczenia się prawa do zachowku – jak ją wykorzystać w sukcesji biznesu?.

Zasady zachowku ulegają poważnym zmianom wraz z wejściem w życie ustawy o fundacji rodzinnej – aby dowiedzieć się więcej przeczytaj nasz artykuł Czy założenie fundacji rodzinnej zmieni zasady obliczania zachowku?.

Michał Walczak

Powrót do PYTANIA I ODPOWIEDZI

Artykuł Zachowek – co to jest, kto i kiedy może go żądać? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Gdy jednak nabywcy będą wykorzystywać składniki majątku w swoim przedsiębiorstwie, forma ich przekazania może mieć wpływ na rozliczenia z tytułu PIT. Na przykład zasady uwzględniania w kosztach podatkowych odpisów amortyzacyjnych od tych składników będą odmienne zależnie od tego, czy majątek został nabyty w formie darowizny czy też spadku.

Sprzedaż udziałów a koszty podatkowe

Ponadto jeżeli w skład darowizny wchodzić będą udziały, a nabywca zdecyduje się na ich sprzedaż, w kosztach podatkowych nie będzie mógł uwzględnić wydatków na ich nabycie lub objęcie poniesionych przez darczyńcę. Jeżeli zaś udziały zostaną otrzymane w spadku, wówczas dziedziczeniu podlegać będą także ponoszone na ich nabycie lub objęcie wydatki. Szerzej o tym można przeczytać w odpowiedzi na pytanie: Jak amortyzować składniki majątku przekazane w darowiźnie?

Podstawa prawna: art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

Paweł Malewski

Powrót do PYTANIA I ODPOWIEDZI

Artykuł Czy otrzymanie spadku lub darowizny podlega opodatkowaniu PIT? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Zasada jest taka, że majątek przekazany w darowiźnie stanowi majątek osobisty obdarowanego, także wówczas, gdy pozostaje on w związku małżeńskim, w którym panuje wspólność majątkowa. Oznacza to, że małżonkowi obdarowanego nie przysługują prawa do majątku przekazanego w drodze darowizny.

Darowizna małżeńska z na rzecz jednego z małżonków

 Darczyńca ma prawo odstąpić od powyższej zasady i przekazać majątek do wspólnego majątku małżonków. Żeby to zrobić, darczyńca powinien wyraźnie zaznaczyć w umowie darowizny, że przedmiot darowizny ma trafić do obojga małżonków. W przeciwnym przypadku zastosowanie znajdzie podstawowa zasada.

Przepisy przewidują jednak wyjątek od ogólnej zasady. Odnosi się on do przedmiotów zwykłego urządzenia domowego, służących do użytku obojga małżonków. Tego typu składniki majątku, nawet w sytuacij gdy zostały przekazane w drodze darowizny tylko jednemu z małżonków, z mocy ustawy wchodzą do majątku wspólnego. Przedmiotami zwykłego urządzenia domowego mogą być np.: meble, sprzęty kuchenne, wyposażenie mieszkania.
Sprawdź nasze inne artykuły i wpisy dotyczące dziedziczenia działalności gospodarczej oraz wycenie majątku firmy a także darowizny udziałów.

 Warto też podkreślić, że środki uzyskane ze zbycia (np. sprzedaży) składników wchodzących do majątku osobistego, również wchodzą do majątku osobistego i nie zostają objęte wspólnością majątkową małżeńską.

Darowizna dla córki – przykład:

Rodzice przygotowując się do sukcesji, postanawiają darować swej córce nieruchomość. Córka pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje wspólność majątkowa. W związku z faktem, że darczyńcy w umowie darowizny nie zastrzegli, że nieruchomość ma wejść do majątku wspólnego małżonków, jedynym właścicielem nieruchomości zostaje córka. Córka postanawia następnie sprzedać otrzymaną w darowiźnie nieruchomość za 1 000 000 zł. Powyższa kwota, a także wszystko, co zostanie za nią nabyte, stanowić będzie majątek osobisty córki i nie będzie objęte wspólnością majątkową małżeńską.

Podstawa prawna: art. 888 i nast. k.c.; art. 33 pkt 2, art. 34 k.r.o.

Ryszard Cichy

Rafał Szymkowiak

Powrót do PYTANIA I ODPOWIEDZI

Artykuł Darowizna od rodziców – Jak darować córce, a nie zięciowi? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.