Miało być zakończenie konsultacji, a jednak z uwagi na zgłoszone propozycje zmian będą jeszcze dalsze konsultacje w grupach roboczych.

O czym dyskutowano?

1. Będzie istniała możliwość utworzenia fundacji wyłącznie przez osoby fizyczne.

Założenie zostało utrzymane pomimo głosów o koniczności dopuszczenia możliwości tworzenia fundacji także przez osoby prawne. Aktualnie projekt ustawy o fundacji rodzinnej przewiduje możliwość założenia fundacji wyłącznie przez osoby fizyczne.

2. Potrzebna jest zmiana nazwy tej nowej formy prawnej – pojawiały się głosy od organizacji pozarządowych, że fundacja rodzinna może być mylona z fundacjami działającymi w celach dobroczynnych.

Założenie uległo zmianie. Aktualnie projekt ustawy o fundacji rodzinnej przewiduje określenie „fundacja rodzinna”

3. Fundacja rodzinna nie będzie mogła prowadzić działalności gospodarczej z uwagi na to, że prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem utraty majątku, a fundacja rodzinna ma chronić integralność posiadanego majątku. Fundacja rodzinna powinna pozostać tzw. „inwestorem pasywnym” realizującym przedsięwzięcia gospodarcze przy użyciu innych podmiotów prawa, w których posiada udziały, akcje.

Założenie zostało utrzymane. Aktualnie projekt ustawy o fundacji rodzinnej nie przewiduje możliwości prowadzenia działalności gospodarczej przez fundację rodzinną.

4. Fundacja rodzinna powinna być wyposażona w minimalny fundusz założycielski w majątek pozwalający na spełnienie wyznaczonego jej przez fundatora celu.

Założenie zostało utrzymane. Aktualnie projekt ustawy o fundacji rodzinnej przewiduje obowiązek wyposażenia fundacji rodzinnej w fundusz założycielski w wysokości co najmniej 100 000 zł.

5. Nie przewiduje się rezygnacji z zachowku, ale rozważana jest możliwość rozłożenia zachowku na raty. Ewentualne zmiany dotyczące zachowku wymagają zmiany Kodeksu cywilnego. Prawo do zachowku nie powinno pozbawiać fundacji rodzinnej możliwości realizacji wyznaczonych jej celów, niemniej uprawnieni do zachowku beneficjenci fundacji rodzinnej nie mogą z tego tytułu pozostać bez ochrony prawnej, jaką gwarantuje zachowek.

Założenie zostało utrzymane. Aktualnie projekt ustawy o fundacji rodzinnej przewiduje nowelizację przepisów Kodeksu cywilnego w tym możliwość odroczenia płatności lub rozłożenia zachowku na raty.

6. Wprowadzenie solidarnej odpowiedzialności fundatora i fundacji rodzinnej za zobowiązania powstałe przed przeniesieniem majątku do fundacji. Ma to na celu ochronę wierzycieli osobistych fundatora.

Założenie zostało utrzymane. Aktualnie projekt ustawy o fundacji rodzinnej przewiduje odpowiedzialność fundatora i fundacji rodzinnej za zobowiązania powstałe przed przeniesieniem majątku do fundacji.

Co w dalszym toku konsultacji?

Mechanizm opodatkowania fundacji będzie w dalszym ciągu konsultowany. W tej materii resort przedłużył konsultacje w ramach tzw. grupy roboczych wskazując, iż z jednej strony liczy się przygotowanie rozwiązania, które będzie ekonomicznie uzasadnione dla przyszłych fundatorów i beneficjentów, a z drugiej istotne jest, by fundacja rodzinna nie była wykorzystywana do planowania podatkowego i unikania opodatkowania.

Aktualnie projekt ustawy o fundacji rodzinnej przewiduje, iż wkłady do fundacji nie będą opodatkowane. Wypłaty na rzecz osób najbliższych spokrewnionych z fundatorem będą zwolnienie od podatku od spadków i darowizn. Pozostali beneficjenci będą opodatkowani 19 % podatkiem od spadków i darowizn. Fundacja rodzinna nie będzie mogła skorzystać z obniżonej stawki CIT (9%), ani zwolnienia dywidendowego.

Przepisy projektu ustawy wymagają także doprecyzowania innych kwestii. Przykładowo w obecnej chwili projekt ustawy o fundacji rodzinnej nie reguluje kwestii wydania majątku likwidacyjnego. Opodatkowanie wydania majątku likwidacyjnego fundacji rodzinnej byłoby natomiast niezgodne z założeniami do ustawy.

Po wypowiedziach przedstawicieli Ministerstwa Finansów można wnioskować, że zwolnienie dywidendowe nie zostanie wprowadzone. Fundacja nie będzie mogła też korzystać z obniżonej stawki CIT. Przypuszczalnie zostanie wprowadzony natomiast podział na grupy beneficjentów I, II i II i stawki podatku dla wypłat analogicznie jak w przypadku ustawy o podatku od spadków i darowizn. Być może wprowadzone zostaną również przywileje dla podmiotów, które zdecydowały się założyć fundacje rodzinne zagranicą.    

Na tę chwilę nie wyznaczono jeszcze terminu prac grup roboczych.

Czytaj więcej o fundacji rodzinnej:

Pomoc prawna przy zakładaniu i prowadzeniu fundacji rodzinnej
Fundacja prywatna – aktualne prace Ministerstwa Rozwoju
Czy założenie fundacji prywatnej jest sposobem na zaplanowanie sukcesji majątkowej?

Artykuł Fundacja rodzinna – w trakcie prac pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Koncesje, zezwolenia, licencje przeniesienie

Zmiany w ustawie przewidują, iż koncesje, zezwolenia, licencje czy innego rodzaju pozwolenia będą mogły przejść na nabywcę przedsiębiorstwa prowadzonego przez osobę fizyczną. Ma to pozwolić na korzystanie z decyzji administracyjnych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa przez osobę fizyczną po jego sprzedaży lub nieodpłatnym przekazaniu następcy.

Według niektórych wypowiedzi medialnych nowe rozwiązanie ma pozwolić na płynne kontynuowanie działalności. Warto jednak zwrócić uwagę, że aktualnie (przed wprowadzeniem zmian) co do zasady licencje, koncesje i decyzje związane z przedsiębiorstwem wygasały po śmierci przedsiębiorcy. Obecnie istnieje jednak możliwość dalszego wykonywania wszelkich decyzji. Jeżeli w firmie został powołany zarządca sukcesyjny, to on ma możliwość złożenia wniosku o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji administracyjnych związanych z przedsiębiorstwem.

Wniosek taki powinien być złożony przez zarządcę sukcesyjnego w terminie trzech miesięcy od dnia jego ustanowienia. W przypadku natomiast, gdy w firmie nie powołano zarządcy sukcesyjnego, osoby uprawnione z tytułu dziedziczenia mogą złożyć wniosek o przeniesienie na nie decyzji związanych z przedsiębiorstwem. Wówczas taki wniosek powinien zostać złożony przez osoby uprawnione w terminie sześciu miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy, a w przypadku gdy został powołany zarządca sukcesyjny, w terminie sześciu miesięcy od dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego.

Już zatem obowiązujące przepisy przewidywały możliwość przeniesienia decyzji administracyjnych związanych z przedsiębiorstwem na właściciela przedsiębiorstwa w spadku. W przypadku dobrze zaplanowanej sukcesji możliwe było więc płynne kontynuowanie działalności gospodarczej.

Tymczasowy przedstawiciel

Nowe przepisy umożliwią powołanie tymczasowego przedstawiciela w przypadku śmierci małżonka przedsiębiorcy. Obecnie bardzo niewielu przedsiębiorców decyduje się na sporządzenie testamentu. Jeszcze mniej testamentów sporządzają małżonkowie osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą.

Wbrew powszechnej opinii bardzo często zdarza się, że małżonek przedsiębiorcy posiada udział w przedsiębiorstwie. W konsekwencji śmierć małżonka często uniemożliwiała przedsiębiorcy podejmowania niektórych czynności dotyczących firmy do czasu zakończenia postępowania spadkowego. Nowinka przewidziana przez projektodawców ustawy jest więc z pewnością potrzebna.

Zgodnie ze zmianami tymczasowy przedstawiciel zakończy pełnienie swojej funkcji w okolicznościach analogicznych do tych, po których przestaje działać zarządca sukcesyjny. Do zakresu jego kompetencji będzie należeć zwykły zarząd majątkiem spadkowym. Będzie mógł go powołać w ciągu sześciu miesięcy od śmierci małżonka sam przedsiębiorca lub spadkobiercy, którzy przyjmą spadek, albo zapisobiercy windykacyjni.

Zmiany w zakresie zapisu windykacyjnego

Ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych przewidziała także nowelizację w zakresie zapisu windykacyjnego.

Obecnie przedmiotem takiego zapisu windykacyjnego może być np. przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne. Od 1.01.2020 r. będzie można objąć nim także ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej, czyli jawnej, partnerskiej, komandytowej czy komandytowo-akcyjnej. Wprowadzona możliwość zapisania opio w formie zapisu windykacyjnego to praktyczne rozwiązanie, które może ułatwić płynne przeprowadzenie sukcesji.

Jacek Miłaszewski

Artykuł Zmiany w sukcesji od 1.01.2020 r. pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Sukcesja to nie rezygnacja, ale mądre przekazywanie. Autorzy III wydania publikacji pt. „Zmiana warty” mają świadomość, że jest to temat trudny, a zmianę w biznesowej sztafecie pokoleń trzeba dobrze przygotować i rozsądnie zrealizować. Właściwie przeprowadzona, jest nie tylko podsumowaniem dotychczasowych osiągnięć firmy, ale także otwiera drzwi do ich kontynuacji. 

Publikacja jest wynikiem doświadczeń prawników i doradców podatkowych z Kancelarii Prawnej PragmatIQ z Poznania, którzy od wielu lat doradzają prywatnym przedsiębiorcom w kluczowych dla ich firm procesach restrukturyzacji i przekształceń własnościowych. 

Książka zawiera przejrzysty indeks rzeczowy, który pozwala w łatwy sposób odnaleźć szukane zagadnienie. 

333 pytania i odpowiedzi, wiele praktycznych przykładów i odesłań do obowiązujących przepisów umożliwia sprawne dotarcie do poszczególnych wątków. 

Książka została opracowana w oparciu o stan prawny obowiązujący w dniu 22 maja 2023 r. i uwzględnia zapisy ustawy o fundacji rodzinnej, a także ostatnie zmiany innych aktów prawnych. 

Jak przygotować się do zmiany warty w Twojej firmie? Obejrzyj nasz krótki instruktaż!

Artykuł Chcesz wiedzieć więcej? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Wypłacenie uposażonemu sumy ubezpieczenia jest niezależne od prawa spadkowego. Oznacza to, że suma ubezpieczenia nie wchodzi do masy spadkowej po zmarłym i do otrzymania pieniędzy nie jest wymagane przeprowadzenie postępowania spadkowego. Ponadto wypłacona kwota nie podlega opodatkowaniu na podstawie ustawy o podatku od spadków i darowizn ani podatku dochodowego od osób fizycznych.

Jest to niezwykle istotne, ponieważ uposażonym może być dowolna osoba wskazana przez przedsiębiorcę, także spoza kręgu najbliższych członków rodziny, zwolnionych z obowiązku zapłaty podatku od spadków i darowizn.

Wyłączenie sumy ubezpieczenia z postępowania spadkowego ma znaczenie. także z punktu widzenia zachowku, tj. uprawnienia przysługującego pominiętym przez zmarłego w testamencie najbliższym członkom jego rodziny do żądania zapłaty określonej sumy pieniężnej od spadkobierców. Więcej na temat zachowku znajdziesz w artykule: Zachowek – co to jest, kto i kiedy może go żądać? Uprawnieni do zachowku nie mogą żądać od uposażonego zapłaty kwoty, którą otrzymał zgodnie z umową ubezpieczenia.

Przykład:

Spadkodawca zawarł umowę ubezpieczenia na życie, w której suma ubezpieczenia została ustalona na kwotę 5 000 000 zł. Jako osobę uprawnioną do otrzymania sumy ubezpieczenia (uposażoną) ubezpieczający wskazał swoją partnerkę życiową, z którą żył w nieformalnym związku.

 Spadkodawca miał dwójkę dzieci. W chwili śmierci posiadał majątek o wartości 2 000 000 zł, który został podzielony pomiędzy dzieci, natomiast partnerka przedsiębiorcy jako uposażona otrzymała kwotę 5 000 000 zł, zgodnie z umową ubezpieczenia.

 Teoretycznie dzieci mogłyby czuć się pokrzywdzone. Gdyby kwota 5 000 000 zł wchodziła w skład spadku, w grę wchodziłoby dochodzenie przez dzieci zachowku od partnerki ojca. W tej sytuacji dzieci nie mogą jednak dochodzić od partnerki zmarłego przedsiębiorcy zapłaty zachowku, ponieważ suma ubezpieczenia nie podlega zaliczeniu do podstawy obliczenia zachowku na podstawie przepisów prawa spadkowego.

 Ponadto mimo braku pokrewieństwa pomiędzy przedsiębiorcą a partnerką jest ona zwolniona z obowiązku zapłaty podatku od otrzymanej kwoty ubezpieczenia na podstawie ustawy o podatku od spadków i darowizn, ponieważ przepisów tej ustawy nie stosuje się do kwot otrzymanych tytułem ubezpieczenia.

Michał Walczak

Podstawa prawna: art. 831 § 1 i 3, art. 832, art. 991 § 1 k.c.; art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT.

Powrót do PYTANIA I ODPOWIEDZI

Artykuł Czy polisy wchodzą w skład spadku? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Dawniej koncesje, zezwolenia i licencje zazwyczaj wygasały wraz ze śmiercią przedsiębiorcy jednoosobowego. Obecnie ustawa o zarządzie sukcesyjnym wprowadza możliwość przeniesienia na następców prawnych wszelkich decyzji administracyjnych związanych z firmą przedsiębiorcy, pod warunkiem dalszego spełniania kryteriów potrzebnych do uzyskania danej decyzji.

Przeniesienie i utrzymanie koncesji po śmierci przedsiębiorcy

Jeżeli został powołany zarządca sukcesyjny, może on, w terminie trzech miesięcy od dnia jego ustanowienia, złożyć wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji administracyjnej.

Jeśli zarządca sukcesyjny nie został powołany, nadal uprawnione osoby mają możliwość złożenia wniosku o przeniesienie na nie decyzji związanej z przedsiębiorstwem – w terminie sześciu miesięcy od śmierci przedsiębiorcy.

Sprawdź nasze inne artykuły i wpisy dotyczące dziedziczeniu JDG oraz nabycia przedsiębiorstwa w spadku.

Koncesje i licencje w działalności jednoosobowej

Ze względu na to, że w spółkach zazwyczaj śmierć osoby fizycznej nie ma formalnego wpływu na prowadzoną działalność, warto rozważyć przekształcenie firmy jednoosobowej – zwłaszcza takiej, której podstawą działalności jest licencja czy koncesja – w spółkę z o.o. i ewentualnie dalsze przekształcenie spółki z o.o. w spółkę osobową. Spółka przekształcona z mocy prawa staje się, co do zasady, podmiotem wszelkich koncesji, zezwoleń, ulg oraz uprawnień z innych decyzji administracyjnych. Zazwyczaj nie zachodzi zatem potrzeba ponownego występowania do urzędów o wydanie tych decyzji.

Podstawa prawna: art. 584² k.s.h.; art. 35–44 ustawy o zarządzie sukcesyjnym.

Co to jest sukcesja przedsiębiorcy?
Jest to jedna z form sukcesji. Aby mimo śmierci przedsiębiorcy jego firma mogła funkcjonować bez przerwy i związanych z nią trudności, wystarczy, że przedsiębiorca powoła zarządcę sukcesyjnego. Są to czynności, które nie wymagają skomplikowanych formalności ani kosztów.

Michał Walczak

Rafał Szymkowiak

Powrót do PYTANIA I ODPOWIEDZI

Artykuł Koncesje, zezwolenia, licencje – co się z nimi dzieje po śmierci przedsiębiorcy? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Jeżeli spadkobierca ustawowy (np. żona, dzieci, rodzice, rodzeństwo) odrzuca spadek, to do spadku zostaje powołany następny w kolejności spadkobierca ustawowy, zgodnie z przepisami prawa spadkowego.

Przykład:

Spadkodawca jest wdowcem i nie ma rodzeństwa. Jego rodzice od dawna nie żyją. Do dziedziczenia po spadkodawcy powołany jest jego syn jedynak jako jedyny spadkobierca. Prócz syna jedyną rodziną spadkodawcy jest jego wuj – brat matki. Ze względu na zadłużenie spadkodawcy syn w przepisowym terminie odrzuca spadek. Syn nie ma żony ani dzieci. Z powodu odrzucenia spadku przez syna spadek przypada wujowi, który również może podjąć decyzję o odrzuceniu spadku.

Inaczej wygląda to w przypadku dziedziczenia testamentowego. Spadkodawca może bowiem powołać w testamencie spadkobiercę oraz zastrzec, że w przypadku gdyby ten spadkobierca spadek odrzucił, spadek odziedziczy kolejny spadkobierca wskazany w testamencie. W razie odrzucenia spadku przez wszystkich spadkobierców testamentowych do spadku powołani są spadkobiercy ustawowi.

Przykład:

Spadkodawca, który nie ma żony ani własnych dzieci, sporządził testament, w którym powołał do całości spadku partnerkę życiową oraz postanowił, że jeżeli partnerka odrzuci spadek, to powołuje do spadku syna partnerki. Po śmierci spadkodawcy partnerka odrzuca spadek. Następnie do spadku zostaje powołany syn partnerki, który również spadek odrzuca. W związku z tym w dalszej kolejności do spadku będą powołani spadkobiercy ustawowi: rodzice, rodzeństwo i następnie dalsza rodzina spadkodawcy.

 Może się również zdarzyć, że jedna osoba jest powołana do spadku częściowo z ustawy, a częściowo z testamentu. W tej sytuacji spadkobierca może wedle swojego wyboru: przyjąć spadek z ustawy i testamentu, odrzucić spadek z obu tytułów, przyjąć spadek z jednego tytułu i odrzucić z drugiego.

Odrzucenie spadku przez spadkobiercę ustawowego

Gdy odrzucenie spadku przez spadkobiercę powoduje powołanie do dziedziczenia osoby małoletniej, do złożenia przez nią oświadczenia o odrzuceniu spadku wymagane jest uzyskanie zgody sądu opiekuńczego. Wówczas sześciomiesięczny termin do odrzucenia spadku w imieniu małoletniego ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania przed sądem opiekuńczym.

Sprawdź nasze inne artykuły i wpisy dotyczące firmy w spadku oraz dziedziczeniu JDG.

Jeżeli żaden z członków rodziny powołanych do dziedziczenia na podstawie ustawy nie przyjmie spadku, ostatnim spadkobiercą ustawowym jest gmina, na terenie której zamieszkiwał przed śmiercią spadkodawca. Z kolei jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zamieszkania spadkodawcy, ostatnim spadkobiercą ustawowym będzie Skarb Państwa.

Przykład:

Spadkodawca, właściciel 95% udziałów w spółce, nie sporządza testamentu, a jedynym członkiem jego rodziny jest brat. Jeżeli brat odrzuci spadek, w braku innych spadkobierców ustawowych spadek przypadnie gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. W takiej sytuacji gmina stałaby się właścicielem 95% udziałów w spółce spadkodawcy.

Co więcej, obecne przepisy pozwalają nie tylko na odrzucenie spadku, ale także na zawarcie umowy o zrzeczenie się zachowku. Szerzej umowę zrzeczenia się prawa do zachowku opisujemy w artykule Umowa zrzeczenia się prawa do zachowku – jak ją wykorzystać w sukcesji biznesu?.

Karolina Kulińska – Polak

Powrót do PYTANIA I ODPOWIEDZI

Artykuł Co się dzieje, gdy spadkobierca odrzuci spadek? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.