Kancelaria PragmatIQ aktywnie wzięła udział w tym procesie, przekazując własne uwagi i rekomendacje wynikające z doświadczeń zdobytych podczas doradzania przedsiębiorcom rodzinnym, fundacjom rodzinnym, fundatorom i beneficjentom fundacji rodzinnych. 

Z uwagami Kancelarii PragmatIQ zgłoszonymi w ramach przeglądu możesz zapoznać się TUTAJ. 

Fundacja rodzinna – ważny krok dla polskiej sukcesji 

Od początku prac legislacyjnych nad fundacją rodzinną wskazywaliśmy, że polski system prawny potrzebuje nowoczesnego instrumentu umożliwiającego wielopokoleniowe planowanie sukcesji. Sama idea fundacji rodzinnej powstała właśnie po to, aby ułatwić przekazywanie biznesu i majątku kolejnym pokoleniom oraz zapewnić ich stabilne zarządzanie w dłuższej perspektywie. 

Z naszej praktyki wynika, że fundacja rodzinna osiągnęła bardzo istotny cel – uruchomiła w rodzinach wielu przedsiębiorców rozmowę o sukcesji. Dla wielu właścicieli firm efektem nowych przepisów było właśnie rozpoczęcie procesu planowania przyszłości przedsiębiorstwa, określenie roli poszczególnych członków rodziny, uporządkowanie kwestii własnościowych oraz wypracowanie zasad funkcjonowania biznesu na kolejne pokolenia. 

Fundacje rodzinne – potrzebne są korekty wynikające z praktyki 

Naturalne jest, że po pierwszych latach funkcjonowania nowej regulacji prawnej pojawiają się zagadnienia wymagające doprecyzowania lub zmian legislacyjnych. Takie problemy zostały również zidentyfikowane przez administrację publiczną w ramach prowadzonego przeglądu przepisów. 

W PragmatIQ od wielu lat angażujemy się w procesy konsultacyjne i legislacyjne dotyczące zagadnień istotnych dla przedsiębiorców. Uważamy, że skuteczne doradztwo wymaga nie tylko znajomości obowiązujących przepisów, ale również rozumienia kierunków ich rozwoju oraz aktywnego udziału w dyskusji o przyszłym kształcie prawa. 

Oczywiście, nie wszystkie kierunki zmian zaproponowane w ramach przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej oceniamy jednakowo. Część wniosków i rekomendacji zasługuje – w naszej ocenie – na poparcie, część natomiast budzi pewne wątpliwości i wymaga dalszej dyskusji. Niezależnie od oceny poszczególnych propozycji, pozytywnie oceniamy sam fakt przeprowadzenia „otwartego” przeglądu funkcjonowania ustawy. Otwartość ustawodawcy na doświadczenia praktyków i gotowość do weryfikacji przyjętych rozwiązań to ważny element tworzenia stabilnego i efektywnego prawa, zwłaszcza w przypadku tak nowej i istotnej instytucji jak fundacja rodzinna. 

Będziemy nadal śledzić przebieg prac nad przeglądem ustawy oraz informować o najważniejszych proponowanych zmianach i ich potencjalnym wpływie na właścicieli firm rodzinnych oraz osoby planujące sukcesję majątkową. 

Autor:
Tomasz Rutkowski

Artykuł PragmatIQ aktywnie uczestniczy w konsultacjach dotyczących przeglądu ustawy o fundacji rodzinnej  pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Sprawozdanie finansowe fundacji rodzinnej  

Fundacja rodzinna jest zobowiązana do prowadzenia ksiąg rachunkowych tak jak inne osoby prawne. W tym zakresie nie może skorzystać z uproszczenia jakie obowiązuje zwykłe fundacje, czyli nie może prowadzić uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów.  

Księgi rachunkowe w fundacji rodzinnej otwiera się na dzień rozpoczęcia działalności (którym to dniem jest dzień pierwszego zdarzenia, wywołującego skutki o charakterze majątkowym lub finansowym), a potem na początek każdego następnego roku obrotowego.  

Za okres od dnia otwarcia ksiąg do dnia kończącego przyjęty przez fundację rok obrotowy, fundacja rodzinna jest zobowiązania sporządzić sprawozdanie finansowe. Ma na to czas do końca trzeciego miesiąca po zakończeniu przyjętego przez siebie roku obrotowego.  

W przypadku fundacji, których rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, termin a sporządzenie sprawozdania finansowego upływa 31 marca.  

Zatwierdzenie sprawozdania finansowego i decyzja o podziale zysku 

Następnie organ zatwierdzający, w terminie do końca szóstego miesiąca następującego po zakończeniu przyjętego roku obrotowego, ma czas na zatwierdzenie sprawozdania finansowego. Zwykle termin ten upływa 30 czerwca.  

W fundacji rodzinnej rolę organu zatwierdzającego pełni zgromadzenie beneficjentów i to do ich zadania należy podjęcie uchwały co do tego, czy zawarte w sprawozdaniu informacje zostały uznane za wiarygodne (zatwierdzenie sprawozdania) oraz na co zostanie przeznaczony zysk.  

Wygenerowany zysk a zapisy w statucie 

Generalnie zysk wypracowany za dany rok obrotowy w fundacji rodzinnej przeznacza się na cele, dla których zawiązano fundację rodzinną, tj. gromadzenie mienia, zarządzanie mieniem czy spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów.  

Niezwykle ważne jest jednak, aby zgromadzenie beneficjentów, podejmując decyzję co do przeznaczenia zysku, miało na uwadze zapisy statutu fundacji rodzinnych. To tam mogą znaleźć się określone obwarowania co do możliwości rozdysponowania zysku i jego wysokości.  

Przykładowo, w statucie może być wskazane co podlega podziałowi, a co jest z tego podziału wyłączone (i tym samym pozostaje w fundacji rodzinnej). Zapisy statutu mogą zawierać również informacje o zatrzymaniu zysku w fundacji w konkretnym celu, a dopiero po upływie określonego czasu przewidywać możliwość realizacji świadczeń dla beneficjentów.  

Podział zysku nie zawsze możliwy  

Należy pamiętać, że zysk wypracowany przez fundację rodzinną, niezależnie od postanowień statutu, nie zawsze będzie mógł zostać przeznaczony do wypłaty. W sytuacji, gdy wartość zobowiązań fundacji przewyższa wartość jej aktywów, fundacja rodzinna jest zobowiązana, by pozostawić zysk w fundacji i przeznaczyć go na pokrycie przyszłych strat.  

Termin na zatwierdzenie sprawozdania finansowego  

W większości przypadków termin na zatwierdzenie sprawozdania finansowego w fundacji rodzinnej upłynie 30 czerwca. To więc już ostatni moment, by przyjrzeć się zapisom w statucie oraz wartości majątku w fundacji, tak by decyzja co do rozdysponowania zysku nie budziła wątpliwości.  

Szczególnie, zasady co do podejmowania uchwał w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego oraz uchwał dotyczących rozdysponowania zysku znacząco różnią się od zasad obowiązujących w spółkach.  

Ponieważ dla wielu fundacji rodzinnych będzie to pierwsze podejście do zatwierdzania sprawozdań finansowych, warto skonsultować tę kwestię z radcą prawnym.  

Autorka:
Maria Ratajczyk  

Artykuł Zatwierdzenie sprawozdania finansowego fundacji rodzinnej – co zrobić z zyskiem?  pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Ustawa o fundacji rodzinnej

Popularność fundacji rodzinnej jako narzędzia sukcesji przerosła oczekiwania twórców ustawy. W niecałe trzy lata zarejestrowano prawie 3,5 tysiąca fundacji rodzinnych. Kolejne wnioski o wpis do rejestru fundacji rodzinnych czekają na rozpatrzenie. Tak duże zainteresowanie tym rozwiązaniem sprawiło, że czas oczekiwania na wpis do rejestru fundacji rodzinnych wynosi obecnie niemal półtora roku.

Fundacja rodzinna w praktyce

Po trzech latach i niemal stu fundacjach rodzinnych założonych przez doradców PragmatIQ mamy własne obserwacje i wnioski. 

Dla kogo jest fundacja rodzinna? 

Fundacja rodzinna jest rozwiązaniem dla osób, które chcą zabezpieczyć sukcesję, uporządkować majątek i jasno ustalić zasady korzystania z aktywów. Może być przydatna zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla osób, które posiadają znaczny majątek prywatny.

Fundacja rodzinna dla właścicieli firm rodzinnych

Właściciele firm rodzinnych prędzej czy później stają przed pytaniem: co ma stać się z firmą po ich śmierci albo po wycofaniu się z biznesu? Możliwych rozwiązań jest kilka. Firma może pozostać w rękach rodziny. Można wprowadzić profesjonalny zarząd. Można też zaplanować sprzedaż biznesu i całkowite wyjście z firmy. Jeżeli właściciel chce przekazać firmę wybranej osobie albo kilku osobom, pojawia się trudność. Testament rozwiązuje problem sukcesji tylko na najbliższym etapie. Nie daje jednak odpowiedzi na pytanie, co stanie się z firmą w kolejnych pokoleniach. O tym, jak śmierć wspólnika może wpłynąć na funkcjonowanie spółki i dlaczego warto wcześniej zaplanować sukcesję, pisaliśmy szerzej w artykule: Śmierć wspólnika spółki – jak chronić firmę przed konfliktem spadkobierców? dostępnym tutaj. 

Fundacja rodzinna jest więc idealnym narzędziem dla właścicieli firm rodzinnych, którzy chcą zaplanować zmianę wielopokoleniową. 

Fundacja rodzinna pozwala na oddzielenie biznesu od rodziny na poziomie własności. Majątek, na przykład udziały albo akcje w spółce, staje się własnością fundacji rodzinnej, co niewątpliwie chroni jego integralność. Fundacja rodzinna ma zapewnić bliskim środki finansowe, a jednocześnie chronić firmę przed podziałem, konfliktami i chaosem decyzyjnym. Pozwala też utrzymać wizję fundatora fundacji rodzinnej i wartości, na których opierał swój biznes. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy sukcesorzy mają różne potrzeby i plany. Jedna osoba może chcieć aktywnie pracować w firmie. Inna może nie mieć takich kompetencji albo zainteresowań. 

Główną zaletą fundacji rodzinnej jest więc utrzymanie firmowego majątku w jednym podmiocie i ograniczenie ryzyka jego rozdrobnienia. Fundacja rodzinna może ułatwić planowanie w perspektywie wielu pokoleń, zabezpieczyć członków rodziny i pomóc w dalszym rozwoju biznesu. 

Fundacja rodzinna dla rodzin poważnie planujących sukcesję

Dobry statut fundacji rodzinnej powinien wskazywać cele fundacji i wartości rodziny. Praca nad statutem fundacji rodzinnej powinna być więc poprzedzona refleksją nad przyszłością rodziny oraz dziedzictwem, jakie miałaby po sobie pozostawić.

Statut fundacji rodzinnej to unikatowe narzędzie, które pozwala fundatorowi fundacji rodzinnej wpływać długoterminowo na relacje w rodzinie i wybory życiowe przyszłych pokoleń. To statut kształtuje krąg beneficjentów i przysługujące im świadczenia oraz zasady ich wypłaty. Statut może określać też zasady utraty statusu beneficjenta. Z naszej praktyki wynika, że znaczna część fundatorów podchodzi do tych postanowień bardzo poważnie. Decyzja o tym, kto ma być beneficjentem fundacji rodzinnej nie jest wcale oczywista i wymaga odpowiedniego przemyślenia. Zakres świadczeń jest często zbieżny z wartościami rodziny. Podobnie jest z zasadami utraty statusu beneficjenta.

Inne narzędzia sukcesji, na przykład testament, nie dają takich możliwości kształtowania losu przyszłych pokoleń rodziny na długo po własnej śmierci. 

Fundacja rodzinna dla przedsiębiorców myślących długoterminowo

Fundacja rodzinna jest szczególnie przydatna dla osób, które patrzą na firmę i majątek w perspektywie kolejnych pokoleń, a nie tylko najbliższych lat. Nie muszą to być wyłącznie przedsiębiorcy prowadzący największe biznesy. Strategicznie mogą myśleć także właściciele firm, które są jeszcze na etapie rozwoju i skalowania.

Sens założenia fundacji rodzinnej nie zależy wyłącznie od skali prowadzonego biznesu. Fundacje rodzinne zakładają także właściciele mniejszych firm. Statystycznie co trzeci fundator jest związany ze spółką, której roczne przychody są niższe niż 10 mln zł. Mimo, że fundacja rodzinna nie jest zatem rozwiązaniem tylko dla największych biznesów, to w praktyce najczęściej okazuje się najbardziej efektywna dla przedsiębiorstw o odpowiedniej skali majątku i poziomie złożoności działalności.

Fundacja rodzinna może być jednocześnie częścią większego planu sukcesyjnego, korporacyjnego i majątkowego. Pozwala połączyć kilka celów: utrzymanie kontroli nad firmą, zabezpieczenie rodziny, ochronę majątku i określenie zasad jego dalszego rozwoju.

Fundacja rodzinna dla osób z dużym majątkiem prywatnym

Fundacja rodzinna może też pomóc osobom, które posiadają znaczny majątek prywatny. Chodzi na przykład o nieruchomości, jachty, kolekcje sztuki, środki pieniężne, papiery wartościowe albo inne cenne aktywa. 

Ustawa o fundacji rodzinnej odpowiada na problem, który często pojawia się przy zwykłym dziedziczeniu. Najpierw dzieci dzielą się majątkiem rodziców. Potem ich dzieci dzielą ten majątek dalej. Z każdym pokoleniem aktywa mogą być coraz bardziej rozproszone. Przy dużym, różnorodnym majątku taki podział bywa trudny. Nie każdą nieruchomość, kolekcję czy rzecz o dużej wartości da się łatwo podzielić. Czasem podział prowadzi do sprzedaży majątku, który fundator chciałby zachować.

Fundacja rodzinna pozwala ograniczyć to ryzyko. Majątek może pozostać w jednym podmiocie, a statut może określać, kto, kiedy i na jakich zasadach może z niego korzystać. Fundacja rodzinna może więc działać jak rodzinny skarbiec. Własność majątku nie przechodzi bezpośrednio na spadkobierców, lecz pozostaje przy fundacji. Dzięki temu zmiana pokoleniowa nie musi oznaczać każdorazowego przenoszenia własności aktywów na kolejne osoby z rodziny. 

Fundacja rodzinna dla osób inwestujących w bezpieczne aktywa

Fundacja rodzinna może być dobrym rozwiązaniem dla osób, które chcą długoterminowo inwestować majątek. Ustawa o fundacji rodzinnej wskazuje, czym może zajmować się fundacja rodzinna i w związku z tym, w co może inwestować. W praktyce może ona inwestować między innymi w papiery wartościowe, udziały i nieruchomości. Jeśli fundacja rodzinna prowadzi działalność w dozwolonym zakresie, to korzysta ona z preferencyjnych zasad podatkowych.

Fundacja rodzinna nie powinna natomiast prowadzić na przykład działalności spekulacyjnej. Przychody z niedozwolonej działalności są opodatkowane stawką 25% CIT. 

Nie oznacza to jednak, że fundacja rodzinna powinna być tworzona wyłącznie z powodów podatkowych – szczególnej ostrożności wymagają m.in. transakcje M&A z udziałem fundacji rodzinnej, o czym pisaliśmy w artykule GAAR a fundacja rodzinna – czy transakcja w ramach fundacji rodzinnej może być bezpieczna? dostępnym tutaj. 

W praktyce więc fundacja rodzinna może tworzyć portfel z różnych składników majątku. Mogą się na niego składać na przykład:

• akcje,
• udziały w spółkach,
• obligacje,
• fundusze inwestycyjne,
• nieruchomości,
• dzieła sztuki albo inne aktywa o długoterminowej wartości.

Zyski z inwestycji mogą zostać w fundacji. Fundacja rodzinna może przeznaczyć je na kolejne inwestycje albo wypłacić beneficjentom jako świadczenia. Fundator może ustalić te zasady w statucie. Może wskazać, jaka część zysków ma być dalej inwestowana, a jaka ma trafić do beneficjentów. Dzięki temu fundator zachowuje wpływ na sposób inwestowania majątku w przyszłości. Fundacja rodzinna może więc działać jako narzędzie do długoterminowego inwestowania.

Fundacja rodzinna dla osób, które chcą wspierać rodzinę i zachować kontrolę nad majątkiem

Fundacja rodzinna może pomóc osobom, które chcą wspierać bliskich finansowo, ale nie chcą od razu przekazywać im majątku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy beneficjenci są małoletni, niedoświadczeni albo nie są gotowi na zarządzanie dużym majątkiem.

W statucie fundacji można określić zasady wypłaty świadczeń. Mogą to być środki na utrzymanie, edukację, leczenie, zakup mieszkania, rozpoczęcie działalności albo inne cele ważne dla fundatora.

Dzięki temu fundacja rodzinna pozwala połączyć wsparcie finansowe z kontrolą nad majątkiem. Beneficjent może otrzymywać świadczenia, ale nie musi mieć pełnej swobody w dysponowaniu aktywami fundacji.

Fundacja rodzinna dla osób, które chcą ograniczyć ryzyko związane z zachowkiem oraz roszczeniami wierzycieli

Fundacja rodzinna może być dobrym rozwiązaniem dla osób, które chcą ograniczyć ryzyko sporów o zachowek. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy głównym składnikiem majątku jest firma rodzinna. Ryzyko pojawia się również przy nieruchomościach albo innych aktywach, których nie da się łatwo podzielić. 

Roszczenie o zachowek może być dużym obciążeniem dla następców. Jeżeli jego wartość jest wysoka, spadkobiercy mogą być zmuszeni do szybkiej sprzedaży części majątku. W przypadku firmy rodzinnej może to zagrozić jej płynności, a czasem nawet dalszemu funkcjonowaniu. 

Aby fundacja rodzinna mogła płynnie funkcjonować, w przepisach zmodyfikowano zasady dotyczące zachowku. Są one bardziej elastyczne niż dotychczas. Dopuszczono również rozłożenie zachowku na raty, odroczenie terminów jego płatności, a nawet – w uzasadnionych przypadkach – jego obniżenie. Co więcej, beneficjent, który jest jednocześnie uprawniony do zachowku, będzie uprawniony tylko do jednego z tych świadczeń. 

Fundacja rodzinna pozwala więc w znacznym stopniu ograniczyć ryzyko związane z zachowkiem. 

Fundację rodzinną warto rozważyć także wtedy, gdy fundator chce lepiej chronić majątek rodzinny przed roszczeniami wierzycieli. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej staje się majątkiem samej fundacji. Nie należy już bezpośrednio do fundatora ani do beneficjentów. Oznacza to, że fundator i beneficjenci nie posiadają „udziałów” w majątku fundacji, które mogłyby posłużyć zaspokojeniu ich wierzycieli.

Autorka:
Martyna Błotny-Błaszak

Artykuł Dla kogo jest fundacja rodzinna?  pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

W klasycznym modelu dziedziczenia majątek przechodzi na konkretne osoby. Często prowadzi to do jego podziału, konfliktów między spadkobiercami, problemów z zarządzaniem firmą albo konieczności sprzedaży części aktywów. Fundacji rodzinnej można natomiast powierzyć cały majątek. Dzięki temu nie zostaje on rozdrobniony, ale nadal może służyć beneficjentom zgodnie z wolą fundatora.

Właśnie dlatego warto wiedzieć, czym jest fundacja rodzinna i jakie korzyści może dać dobrze przygotowane założenie fundacji rodzinnej. Nie należy jej jednak traktować jako uniwersalnego rozwiązania dla każdej rodziny. Jest to narzędzie, które może być bardzo pomocne w określonych sytuacjach. Jeżeli ktoś chce zadbać o majątek, sukcesję, beneficjentów i przyszłość firmy, powinien rozważyć założenie fundacji rodzinnej. Kluczowe znaczenie ma przy tym odpowiednie przygotowanie całego procesu, w tym statutu, zasad zarządzania, wypłaty świadczeń oraz późniejszej rejestracji.

Poniżej przedstawiamy 5 powodów, dla których warto założyć fundację rodzinną.

Przy planowaniu zasad działania fundacji szczególne znaczenie ma statut. Więcej o tym, co warto w nim uregulować, piszemy w artykule: Statut fundacji rodzinnej – 5 kwestii, które warto w nim uregulować.

1. Ochrona integralności majątku fundacji rodzinnej 

Pierwszym powodem, dla którego warto rozważyć fundację rodzinną, jest ochrona majątku przed podziałem. W standardowym modelu dziedziczenia majątek po śmierci spadkodawcy trafia do spadkobierców. Jeżeli jest ich kilku, mogą pojawić się problemy. Dotyczy to zwłaszcza podziału udziałów, nieruchomości czy kwestii dalszego prowadzenia firmy.

Fundacji rodzinnej można powierzyć najważniejsze składniki majątku, takie jak nieruchomości, akcje, udziały, środki pieniężne czy inne aktywa. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej staje się majątkiem fundacji, a nie poszczególnych osób. Beneficjenci nie otrzymują więc bezpośrednio własności konkretnych składników majątku, lecz korzystają ze świadczeń na zasadach określonych przez fundatora.

Takie rozwiązanie może mieć szczególne znaczenie przy sukcesji firmy. Jeżeli firma jest najważniejszym elementem majątku, jej podział między kilka osób może osłabić kontrolę właścicielską i utrudnić podejmowanie decyzji. Fundacja rodzinna pozwala uniknąć takiej sytuacji. Majątek pozostaje wtedy skupiony w ramach jednego podmiotu. Podmiot ten działa według zasad określonych w statucie i zgodnie z założeniami fundatora.

W praktyce oznacza to, że fundator może określić zasady zarządzania majątkiem. Może również wskazać, kto będzie beneficjentem fundacji rodzinnej. Fundator decyduje także, w jakich sytuacjach beneficjenci otrzymają świadczenia oraz w jaki sposób majątek ma być wykorzystywany w przyszłości. Dzięki temu fundacji rodzinnej można użyć do stworzenia trwałego mechanizmu ochrony majątku.

2. Założenie fundacji rodzinnej jako sposób na uporządkowanie sukcesji 

Drugim powodem, dla którego warto rozważyć założenie fundacji rodzinnej, jest możliwość zaplanowania sukcesji w sposób kompleksowy, wieloletni i uporządkowany. Testament czy darowizna mogą rozwiązać część problemów, ale zwykle działają punktowo. Fundacji rodzinnej można natomiast nadać charakter trwałej struktury. Może ona funkcjonować przez wiele lat. Dzięki temu zabezpiecza nie tylko pierwsze pokolenie, ale również kolejne osoby z rodziny fundatora.

Fundacja rodzinna często stanowi przestrzeń do stopniowego przygotowywania młodszego pokolenia do odpowiedzialnego zarządzania majątkiem rodzinnym. Często fundatorzy stopniowo wdrażają młodsze pokolenia. Zwykle pierwszym krokiem jest przyznanie możliwości obserwowania zgromadzeń beneficjentów. W ten sposób przyszli następcy fundatora mogą poznać sposób funkcjonowania fundacji, zasady podejmowania decyzji oraz wartości, którymi kieruje się rodzina. Kolejnym krokiem może być przyznanie im głosu doradczego w ramach rodzinnych dyskusji dotyczących majątku, inwestycji czy kierunków rozwoju fundacji. Dopiero na dalszym etapie, po zdobyciu odpowiedniego doświadczenia i zrozumieniu, z jaką odpowiedzialnością wiąże się zarządzanie wspólnym majątkiem, młodsze pokolenie może wejść do organów fundacji (np. do zgromadzenia beneficjentów) i uzyskać realny wpływ na podejmowanie decyzji. 

Dobrze zaplanowany proces zakładania fundacji pozwala przejść przez sukcesję krok po kroku. Dzięki temu decyzje dotyczące majątku i firmy nie są odkładane na moment kryzysu. Fundator może wskazać beneficjentów. Może również określić rodzaje świadczeń i warunki ich wypłaty. Dodatkowo fundator może określić, w jaki sposób fundacja rodzinna ma służyć rodzinie.

3. Ograniczenie problemu z zachowkiem

Kolejnym z powodów, dla których warto rozważyć założenie fundacji rodzinnej, jest możliwość lepszego zaplanowania kwestii zachowku. W wielu rodzinach to właśnie roszczenia o zachowek mogą stać się źródłem sporów po śmierci fundatora. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w skład majątku rodzinnego wchodzi firma, udziały w spółkach lub nieruchomości. Dotyczy to także innych aktywów, których szybka sprzedaż byłaby trudna albo niekorzystna.

Fundacja rodzinna może pomóc ograniczyć ten problem. Nie oznacza to jednak, że samo jej utworzenie automatycznie wyłącza zachowek. Co do zasady majątek wniesiony do fundacji rodzinnej jest uwzględniany przy obliczaniu zachowku po fundatorze. Istotne znaczenie ma jednak moment przekazania majątku do fundacji. Mienie wniesione do fundacji rodzinnej ponad 10 lat przed śmiercią fundatora nie jest doliczane do substratu zachowku. W praktyce może to prowadzić do obniżenia wysokości ewentualnych roszczeń o zachowek.

Ważne jest również to, że fundacja rodzinna nie musi oznaczać pozbawienia najbliższych korzyści z majątku rodzinnego. Najczęściej osoby, które mogłyby być uprawnione do zachowku, zostają jednocześnie beneficjentami fundacji rodzinnej. Różnica polega na tym, że nie otrzymują one majątku od razu i bezpośrednio. Mogą natomiast otrzymywać świadczenia na zasadach określonych przez fundatora w statucie.

Takie świadczenia mają znaczenie przy rozliczaniu zachowku. Świadczenia wypłacone beneficjentom przez fundację rodzinną zalicza się na poczet należnego im zachowku. Podobnie jest w przypadku rozwiązania fundacji rodzinnej. Jeżeli dana osoba otrzyma majątek w związku z rozwiązaniem fundacji, wartość tego majątku również może zostać zaliczona na poczet zachowku.

Trzeba jednak pamiętać o istotnym ograniczeniu. Na wysokość zachowku wpływają świadczenia już wypłacone, a nie świadczenia dopiero planowane. Jeżeli statut przewiduje, że beneficjenci będą otrzymywać określone kwoty w przyszłości, samo takie postanowienie nie obniża jeszcze roszczenia o zachowek. Znaczenie mają dopiero faktyczne wypłaty dokonane przez fundację rodzinną.

Dodatkowym sposobem ograniczenia ryzyka sporów może być zawarcie umowy o zrzeczenie się zachowku. Takie rozwiązanie może być szczególnie przydatne, gdy beneficjenci mają w zamian otrzymywać świadczenia od fundacji rodzinnej. W praktyce pozwala to odpowiednio ułożyć relacje z beneficjentami. Beneficjenci mogą korzystać z majątku rodzinnego przez dłuższy czas. Jednocześnie nie występują przeciwko fundacji z roszczeniami.

Zrzeczenie się zachowku można powiązać z prawem do świadczeń z fundacji rodzinnej. Takie rozwiązanie warto uregulować w statucie. Dzięki temu fundator może lepiej chronić fundację przed nagłymi roszczeniami. Beneficjenci nadal mogą otrzymywać wsparcie finansowe. Świadczenia mogą być jednak wypłacane stopniowo i zgodnie z zasadami określonymi przez fundatora.

Fundacja rodzinna może ograniczyć problem zachowku na kilka sposobów. Duże znaczenie ma moment przekazania majątku do fundacji. Ważne jest też dobre zaplanowanie świadczeń dla beneficjentów. Pomocna może być również umowa o zrzeczenie się zachowku. Nie jest to jednak rozwiązanie, które działa automatycznie. Fundacja wymaga starannego przemyślenia i wdrożenia. Trzeba też przemyśleć sytuację beneficjentów i w konsekwencji dobrze zaplanować całą sukcesję.

Jeżeli fundator chce ograniczyć ryzyko późniejszych sporów o zachowek, warto rozważyć także umowę o zrzeczenie się zachowku. Więcej o tym rozwiązaniu piszemy w artykule: Rezygnacja z prawa do zachowku za życia spadkodawcy – czy ułatwi sukcesję firm rodzinnych?

4. Ochrona fundatora przy zmianie rezydencji podatkowej

Fundację rodzinną warto rozważyć także przed zmianą rezydencji podatkowej. Dotyczy to zwłaszcza osób, które mają większy majątek i planują dłuższą wyprowadzkę za granicę. W takiej sytuacji może pojawić się ryzyko rozliczenia tzw. exit tax, czyli podatku od dochodów z niezrealizowanych zysków. Dotyczy to przypadków, w których dana osoba przestaje być polskim rezydentem podatkowym, a w wyniku tej zmiany Polska może utracić prawo do opodatkowania dochodu ze zbycia określonych składników majątku należących do tej osoby.

Exit tax nie obejmuje jednak całego majątku osoby zmieniającej rezydencję podatkową. Może dotyczyć przede wszystkim składników związanych z działalnością gospodarczą. W określonych przypadkach exit tax może obejmować także wybrane elementy majątku prywatnego, takie jak udziały w spółkach, akcje i papiery wartościowe. Może dotyczyć również pochodnych instrumentów finansowych oraz tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych.

W przypadku fundacji rodzinnej sytuacja wygląda inaczej. Fundator ani beneficjenci nie posiadają udziałów w fundacji rodzinnej. Nie mają także prawa do określonej części jej majątku w taki sposób, jak wspólnik posiada udziały w spółce.

Prawa fundatora i beneficjentów związane z fundacją rodzinną nie są zbywalne. Oznacza to, że nie można ich sprzedać ani przenieść na inną osobę tak jak udziałów, akcji czy innych papierów wartościowych. Nie są one również typowymi składnikami majątku prywatnego objętymi regulacjami o exit tax. Dlatego co do zasady ich wartość nie powinna podlegać exit tax przy zmianie rezydencji podatkowej fundatora albo beneficjenta.

Ważne jest też to, że fundacja rodzinna jest odrębną osobą prawną. Ma własny majątek. Jest on oddzielony od majątku fundatora i beneficjentów. Fundacja rodzinna jest także odrębnym podatnikiem CIT. Dlatego jej majątek nie jest traktowany tak samo jak prywatny majątek fundatora lub beneficjenta zmieniającego rezydencję podatkową. 

W praktyce ma to znaczenie przy zmianie rezydencji podatkowej przez fundatora albo beneficjenta. W takiej sytuacji opodatkowaniu exit tax nie powinna podlegać wartość praw przysługujących im wobec fundacji rodzinnej. Podatkowi temu nie powinna podlegać także wartość majątku samej fundacji wyłącznie z tego powodu, że fundator albo beneficjent zmienia rezydencję podatkową.

Należy jednak odróżnić tę sytuację od ewentualnych działań samej fundacji rodzinnej, takich jak przeniesienie jej aktywów za granicę czy zmiana miejsca jej faktycznego zarządzania. Szczególnej analizy może wymagać sytuacja, w której wszystkie osoby tworzące zarząd zmieniają rezydencję podatkową, a faktyczne zarządzanie fundacją zaczyna być wykonywane z zagranicy. Sama zmiana rezydencji podatkowej członków zarządu nie musi automatycznie oznaczać zmiany rezydencji podatkowej fundacji rodzinnej, ale w praktyce może rodzić pytania o miejsce jej faktycznego zarządu.

5. Krok po kroku w stronę ochrony majątku przed wierzycielami

Fundację rodzinną warto rozważyć także wtedy, gdy fundator chce lepiej chronić majątek rodzinny przed roszczeniami wierzycieli. Dotyczy to zwłaszcza osób, które prowadzą działalność gospodarczą. Taką możliwość warto przeanalizować również wtedy, gdy fundator ma firmę, udziały w spółkach, nieruchomości lub inne wartościowe składniki majątku.

Fundacja rodzinna może pełnić funkcję ochronną przede wszystkim dlatego, że nie ma właścicieli ani udziałowców. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej staje się majątkiem samej fundacji. Nie należy już bezpośrednio do fundatora ani do beneficjentów. Oznacza to, że fundator i beneficjenci nie posiadają „udziałów” w majątku fundacji, które mogłyby zostać zajęte przez ich wierzycieli.

Ma to istotne znaczenie w przypadku egzekucji. Fundator ani beneficjenci nie posiadają „udziałów” w fundacji rodzinnej. Nie ma więc praw udziałowych, które wierzyciel mógłby zająć. To odróżnia fundację rodzinną od spółki, w której udziały mogą być przedmiotem egzekucji. Prawa fundatora w fundacji rodzinnej mają charakter niezbywalny. Nie podlegają więc sprzedaży, zajęciu ani wejściu do masy upadłości. Dzięki temu fundator może zachować uprawnienia wynikające ze statutu fundacji, nawet jeżeli wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne albo upadłościowe.

Ochronny charakter fundacji rodzinnej wzmacnia również jej odrębność prawna. Po wpisie do rejestru fundacja rodzinna staje się samodzielnym podmiotem. Posiada własny majątek i działa niezależnie od majątku prywatnego fundatora. Zarząd fundacji powinien prowadzić jej sprawy zgodnie z zasadami określonymi w statucie. 

Nie oznacza to jednak, że fundacja rodzinna chroni przed każdym ryzykiem w sposób absolutny. Zajęciu może podlegać konkretna wypłata należna fundatorowi albo beneficjentowi. Jeżeli fundator jest jednocześnie beneficjentem i przysługuje mu świadczenie z fundacji, wierzyciel może próbować skierować egzekucję do tej wypłaty. Sama fundacja i jej majątek pozostają jednak odrębne od majątku fundatora. 

Ponadto należy pamiętać, że fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji. Wierzyciel może również podważyć wniesienie majątku do fundacji na podstawie skargi pauliańskiej. 

Istotne jest także to, że fundacja rodzinna odpowiada za własne zobowiązania swoim majątkiem. Fundator, członkowie rodziny ani beneficjenci nie odpowiadają osobiście za długi fundacji tylko dlatego, że są z nią związani. Działa to również w drugą stronę. Majątek fundacji rodzinnej nie powinien być automatycznie traktowany jak majątek prywatny fundatora lub beneficjentów.

Fundacja rodzinna może pomóc uporządkować i chronić majątek przed ryzykami związanymi z działalnością gospodarczą, długami osobistymi lub roszczeniami wierzycieli. Kluczowe znaczenie ma jednak dobre przygotowanie statutu. Ważne są też jasne zasady wypłaty świadczeń. To od nich zależy, jak fundacja będzie działać w praktyce i w jakim zakresie pozwoli ochronić majątek rodzinny.

Aspekt podatkowy często uzupełnia decyzję o utworzeniu fundacji rodzinnej, ale nie powinien być jej głównym powodem. Preferencje podatkowe związane z fundacją rodzinną należy traktować jako dodatkowy bonus dobrze zaprojektowanej struktury sukcesyjnej, a nie jako cel sam w sobie. Preferencje te mają bowiem służyć długoterminowemu utrzymaniu rodzinnych firm i majątku w rękach kolejnych pokoleń, a także zatrzymaniu kapitału i procesów sukcesyjnych w Polsce. Na fundacje rodzinne nie należy jednak patrzeć wyłącznie przez pryzmat korzystnego opodatkowania.

Autor:
Aleksandra Hofa

Artykuł Poznaj 5 powodów, dla których warto założyć fundację rodzinną pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Rejestr Fundacji Rodzinnych – dane fundacji rodzinnych

Kto prowadzi Rejestr Fundacji rodzinnych?

Rejestr Fundacji Rodzinnych jest prowadzony przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Jest to jedyny sąd rejestrowy właściwy dla fundacji rodzinnych w całej Polsce. To właśnie do tego sądu składa się m.in.:

1. wnioski o wpis fundacji rodzinnej do rejestru,
2. wnioski o zmianę danych w rejestrze,
3. wnioski o wydanie odpisów, wyciągów, zaświadczeń i informacji z rejestru.

Wszystkie wnioski dotyczące fundacji rodzinnych trafiają więc do jednego sądu. Jednocześnie rośnie zainteresowanie fundacjami rodzinnymi, a wraz z nim liczba składanych wniosków. To wpływa na wydłużający się czas rozpoznawania spraw przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Czy Rejestr Fundacji Rodzinnych jest jawny? 

Rejestr Fundacji Rodzinnych jest jawny — każdy ma bowiem prawo otrzymywać odpisy, wyciągi, zaświadczenia oraz informacje z Rejestru Fundacji Rodzinnych. Każdy ma prawo uzyskać m.in. następujące dane z rejestru:

1) nazwę fundacji,

2) siedzibę fundacji i jej adres,

3) numer NIP i REGON,

4) wysokość funduszu założycielskiego,

5) dane członków organów fundacji.

Nie należy jednak utożsamiać jawności samego rejestru ze swobodnym dostępem do akt rejestrowych fundacji rodzinnej. Dostęp do dokumentów fundacji (np. statutu) ma jedynie ściśle określona grupa osób. Zaliczamy do nich fundatora, członków organu fundacji rodzinnej, beneficjentów oraz osoby mające interes prawny.

Jak rozporządzenie o cyfryzacji rejestru zmieni dostęp do danych fundacji?

Obecnie odpisy, wyciągi, zaświadczenia i informacje są wydawane w wyłącznie w formie papierowej. Od 29 lipca 2026 roku dokumenty te będą wydawane również w formie elektronicznej.

Co więcej, wnioski o odpisy, wyciągi, zaświadczenia i informacje będzie można składać w formie elektronicznej.

Najważniejsza zmiana dotyczy jednak dostępu do danych fundacji rodzinnych. Podstawowe dane fundacji mają być dostępne na stronie internetowej sądu rejestrowego. Będzie można je także pobrać samodzielnie jako wydruk komputerowy.

Jakie dane fundacji rodzinnych będą dostępne online?

Z punktu widzenia fundatorów i beneficjentów najważniejszy jest zakres danych z rejestru, które będą widoczne na stronie internetowej sądu.

Zgodnie z nowymi przepisami na stronie sądu mają być dostępne podstawowe dane fundacji rodzinnej. Będą to:

1. numer RFR,
2. nazwa fundacji rodzinnej,
3. siedziba fundacji rodzinnej,
4. numer REGON — jeżeli znajduje się w rejestrze,
5. numer NIP — jeżeli znajduje się w rejestrze.

Oznacza to, że na stronie sądu mają być udostępniane przede wszystkim dane pozwalające na identyfikację fundacji rodzinnej. 

Nie będą tam ujawniane dane poufne. W szczególności w internecie nie znajdziemy informacji o majątku fundacji, zasadach wypłaty świadczeń, sytuacji rodzinnej fundatora ani relacjach między beneficjentami.

Cyfryzacja zwiększy wygodę pozyskiwania danych z rejestru

Z perspektywy obrotu gospodarczego cyfryzacja rejestru jest dobrą zmianą. Kontrahenci, banki, notariusze i doradcy szybciej sprawdzą podstawowe dane fundacji. To może ułatwić prowadzenie spraw z udziałem fundacji rodzinnej. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy fundacja jest właścicielem udziałów, inwestorem albo właścicielem nieruchomości.

Elektroniczny dostęp do danych fundacji może też pomóc w ograniczeniu formalności. W wielu przypadkach nie będzie trzeba składać tradycyjnego wniosku do sądu tylko po to, aby uzyskać podstawowe dane.

Czy fundacja rodzinna nadal zapewnia poufność?

Nie należy przedstawiać fundacji rodzinnej jako konstrukcji całkowicie anonimowej, choć zakres dostępnych danych nie jest zbyt szeroki. Fundacja rodzinna jest osobą prawną wpisywaną do rejestru. Pewne informacje o niej są jawne, a po wejściu w życie nowych przepisów dostęp do części tych informacji będzie prostszy.

Fundacja rodzinna, podobnie jak spółki, podlega zgłoszeniu do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych, czyli CRBR. Rejestr ten jest jawny, dlatego każdy może sprawdzić informacje o beneficjentach rzeczywistych fundacji rodzinnej. W zgłoszeniach CRBR widoczne są też podstawowe dane z rejestru fundacji, takie jak numer RFR, nazwa, siedziba, NIP i REGON.

To oznacza, że cyfryzacja Rejestru Fundacji Rodzinnych nie zmienia zasadniczo poziomu bezpieczeństwa danych. Nie prowadzi też do ujawnienia zupełnie nowych kategorii informacji. Ma przede wszystkim ułatwić dostęp do danych, które i tak są jawne, oraz usprawnić pracę z rejestrem.

Czy nowe przepisy o cyfryzacji rejestru zwiększają ryzyko dla utraty prywatności?

Nowe przepisy nie oznaczają pełnej rewolucji w jawności fundacji rodzinnych. Rejestr był jawny już wcześniej. Zmienia się jednak sposób dostępu do danych z rejestru — i właśnie to może mieć największe znaczenie praktyczne.

Cyfryzacja rejestru zwiększy wygodę korzystania z danych z rejestru i sprawi, że fundacje rodzinne będą łatwiejsze do odnalezienia i weryfikacji. 

Jak cyfryzacja może wpłynąć na działanie sądu rejestrowego?

Cyfryzacja rejestru fundacji rodzinnych może usprawnić pracę sądu rejestrowego i prowadzonych postępowań rejestrowych. Część prostych spraw, takich jak wnioski o odpis, będzie można załatwić elektronicznie. Dzięki temu sąd może mieć więcej czasu na rozpoznawanie wniosków o wpis lub zmianę danych. Ostateczny efekt będzie jednak zależał od działania systemu, liczby spraw i organizacji pracy sądu.

Z punktu widzenia fundatorów może to być istotna zmiana. Jednym z praktycznych problemów związanych z fundacją rodzinną jest czas oczekiwania na wpis albo zmianę danych w rejestrze. Cyfryzacja może przyczynić się do skrócenia czasu postępowań rejestrowych dotyczących fundacji rodzinnych. Więcej na ten temat przeczytasz w naszym raporcie.

Autor:
Aleksandra Szyszkowska

Artykuł Cyfryzacja rejestru – czy dane fundacji rodzinnych nadal będą bezpieczne? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Jednym z najczęściej pojawiających się kierunków inwestycyjnych pozostaje Hiszpania. To kraj atrakcyjny zarówno pod kątem apartamentów wakacyjnych, jak i nieruchomości przeznaczonych pod najem oraz długoterminową ochronę majątku rodzinnego. W praktyce pojawia się jednak istotne pytanie: czy fundacja rodzinna w organizacji może skutecznie nabyć nieruchomość w Hiszpanii? 

Czym jest fundacja rodzinna w organizacji?

Fundacja rodzinna w organizacji powstaje z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu. Na tym etapie fundacja nie jest jeszcze wpisana do rejestru fundacji rodzinnych. Ustawodawca przyznał jej jednak zdolność do działania w obrocie prawnym.

Zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy o fundacji rodzinnej: fundacja rodzinna w organizacji zarządza własnym majątkiem, może nabywać prawa i własność nieruchomości, jak również może zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Polskie przepisy wskazują więc, że fundacja rodzinna w organizacji może być stroną umowy sprzedaży nieruchomości.

Co z nabywaniem nieruchomości zagranicznych?

Polska ustawa nie ogranicza możliwości nabywania nieruchomości wyłącznie do terytorium Polski. Oznacza to, że fundacja rodzinna również na etapie organizacji może inwestować w aktywa zagraniczne, w tym nieruchomości położone w Hiszpanii. W praktyce należy jednak pamiętać, że sama możliwość wynikająca z polskiego prawa nie oznacza automatycznego uznania transakcji w hiszpańskich regulacjach. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że hiszpańskie instytucje nie będą znały konstrukcji polskiej fundacji rodzinnej. W konsekwencji fundacja rodzinna może być traktowana jako podmiot nietypowy, od którego wymaga się dodatkowych wyjaśnień i rozbudowanej dokumentacji.

Największy problem, czyli fundacja rodzinna „w organizacji”

W praktyce największe trudności rodzi właśnie etap „w organizacji” fundacji rodzinnej. Dla polskiego systemu prawnego fundacja taka ma zdolność do nabywania praw i zaciągania zobowiązań. Problem polega jednak na tym, że zagraniczne instytucje nie zawsze rozumieją konstrukcję podmiotu, który formalnie jeszcze nie został wpisany do rejestru. Może to powodować trudności na przykład przy otwieraniu rachunku bankowego, uzyskaniu zagranicznego numeru podatkowego, podpisywaniu aktu notarialnego, czy sprawdzaniu umocowania osób reprezentujących fundację.

Kto reprezentuje fundację rodzinną w organizacji?

To niezwykle istotna kwestia przy transakcjach zagranicznych. Ustawa o fundacjach rodzinnych stanowi, że fundację rodzinną w organizacji reprezentuje fundator lub pełnomocnik powołany przez fundatora albo w przypadkach wskazanych w ustawie – zarząd fundacji.

Przy nabywaniu nieruchomości w Hiszpanii szczególne znaczenie ma właściwe udokumentowanie reprezentacji. Notariusze działający za granicą często weryfikują zakres uprawnień osób podpisujących dokumenty. Z tego względu przy zakupie zagranicznej nieruchomości mogą być potrzebne dodatkowe dokumenty. Konieczne mogą być pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego, uchwały ze zgodą na transakcję albo opinie prawne dotyczące statusu fundacji rodzinnej.

Aspekty podatkowe i praktyczne

Zakup nieruchomości w Hiszpanii przez fundację rodzinną wymaga analizy polskich i hiszpańskich przepisów podatkowych. Dodatkowo fundacja powinna zadbać o odpowiednie postanowienia statutowe. Warto, aby statut wprost przewidywał możliwość inwestowania w nieruchomości zagraniczne oraz zarządzania zagranicznymi aktywami.

Inwestycje w nieruchomości fundacji rodzinnej w organizacji – podsumowanie 

Fundacja rodzinna w organizacji może co do zasady nabyć nieruchomość w Hiszpanii. Wynika to bezpośrednio z przepisów ustawy o fundacji rodzinnej. Przepisy dają fundacji rodzinnej zdolność do nabywania praw i własności nieruchomości jeszcze przed wpisem do rejestru.

W praktyce największym wyzwaniem nie jest jednak samo polskie prawo, lecz kwestie transgraniczne. Warto też rozważyć sam moment nabycia zagranicznej nieruchomości. Choć zakup nieruchomości przez fundację rodzinną w organizacji jest prawnie możliwy, to może generować dodatkowe komplikacje praktyczne i formalne. Z tego względu być może część inwestorów zdecyduje się poczekać z nabyciem nieruchomości na wpis fundacji do rejestru lub na nabycie nieruchomości do majątku prywatnego i późniejsze wniesienie jej do fundacji.

Autorzy:
Julia Dolna, Tomasz Rutkowski 

Artykuł Czy fundacja rodzinna w organizacji może nabyć nieruchomość w Hiszpanii? Czyli inwestycje fundacji rodzinnej w praktyce pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Granice udzielania pożyczek w fundacji rodzinnej

Pożyczki są często wykorzystywane do finansowania działalności spółek rodzinnych. Mogą też służyć wspieraniu beneficjentów i zarządzaniu płynnością. Kiedy udzielanie pożyczek przez fundację rodzinną mieści się w granicach działalności dozwolonej? A kiedy może prowadzić do negatywnych skutków?

Zgodnie z ustawą o fundacji rodzinnej fundacja może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie wskazanym w art. 5 ustawy. Katalog ten ma charakter zamknięty. Oznacza to, że fundacja nie powinna prowadzić działalności gospodarczej, która w powyższym przepisie nie jest wymieniona. 

Pożyczka od fundacji rodzinnej

Wśród dozwolonych aktywności fundacji rodzinnej ustawodawca przewidział możliwość udzielania pożyczek, jednak wyłącznie określonym podmiotom. Fundacja rodzinna może udzielać pożyczek:

• spółkom kapitałowym, w których posiada udziały lub akcje,
• spółkom osobowym, w których uczestniczy jako wspólnik,
• swoim beneficjentom.

Pożyczki dla podmiotów spoza tej grupy będą traktowane jako działalność wykraczająca poza ustawowy zakres działalności fundacji rodzinnej.

Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest finansowanie przez fundację rodzinną spółek należących do rodzinnej struktury. Model ten jest szczególnie atrakcyjny w kontekście zarządzania płynnością i reinwestowania zysków. Co do zasady takie rozwiązanie mieści się w granicach działalności dozwolonej. Pod warunkiem że fundacja rzeczywiście ma status wspólnika lub akcjonariusza spółki.

Fundacja rodzinna może również udzielać pożyczek swoim beneficjentom. W praktyce często dotyczy to członków rodziny fundatora. Należy jednak pamiętać o bardzo istotnej kwestii — fundator nie zawsze automatycznie jest beneficjentem fundacji. Status beneficjenta powinien wynikać ze statutu fundacji. Jeżeli fundator nie został wskazany jako beneficjent, pożyczka udzielona mu przez fundację może zostać uznana za działalność niedozwoloną.

Konsekwencje udzielenia pożyczek przez fundację rodzinną poza zakresem dozwolonej działalności

Przekroczenie ustawowego zakresu działalności gospodarczej prowadzonej przez fundację rodzinną może prowadzić do poważnych skutków podatkowych. Dochody osiągnięte z działalności wykraczającej poza katalog z art. 5 ustawy mogą zostać objęte sankcyjną stawką CIT w wysokości 25%. Oznacza to utratę jednej z najważniejszych korzyści fundacji rodzinnej, czyli preferencyjnego opodatkowania.

Udzielenie pożyczki przez fundację rodzinną wymaga zachowania zasad odpowiadających realiom rynkowym. Nawet gdy czynność ta pozostaje zgodna z dopuszczalnym zakresem działalności fundacji rodzinnej. Dotyczy to przede wszystkim wysokości oprocentowania, terminów spłaty, zabezpieczeń czy zasad naliczania odsetek. Organy podatkowe mogą analizować, czy warunki pożyczki odpowiadają warunkom, jakie zaakceptowałyby podmioty niepowiązane.

W przeciwnym razie mogą pojawić się zarzuty dotyczące na przykład ukrytych świadczeń, nierynkowego transferu majątku lub naruszenia zasad cen transferowych. Istotne jest również posiadanie odpowiedniej dokumentacji dotyczącej udzielonych przez fundację rodzinną pożyczek. Ma to znaczenie zarówno dla zapewnienia ładu korporacyjnego w fundacji rodzinnej, jak i na wypadek ewentualnych kontroli urzędu skarbowego.

Najważniejsze kwestie, o których należy pamiętać przy udzielaniu pożyczek przez fundację rodzinną

Udzielanie pożyczek przez fundację rodzinną jest dopuszczalne, ale wyłącznie w granicach określonych przez ustawę. Fundacja rodzinna może finansować spółki kapitałowe lub osobowe, w których uczestniczy jako wspólnik lub akcjonariusz, a także swoich beneficjentów. Każde wyjście poza ten zakres może zostać uznane za działalność niedozwoloną i prowadzić do negatywnych konsekwencji podatkowych.

Nawet jeśli pożyczka ma zostać udzielona przez fundację rodzinną dozwolonym podmiotom, to i tak musi odpowiadać warunkom rynkowym. Istotne jest także przygotowanie kompletnej dokumentacji, obejmującej umowę pożyczki i wymagane uchwały. Należy także pamiętać o potencjalnych obowiązkach związanych z cenami transferowymi. Trzeba też mieć na względzie ryzyko zakwestionowania transakcji przez organy podatkowe jako ukrytego świadczenia. Odpowiednio zaprojektowany model finansowania pozwala jednak wykorzystać fundację rodzinną jako efektywne narzędzie zarządzania płynnością i majątkiem rodzinnym.

Autorzy:
Julia Dolna, Tomasz Rutkowski 

Artykuł Pożyczki w fundacji rodzinnej a dozwolona działalność fundacji rodzinnej pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Fundacja rodzinna a klauzula GAAR

Po pierwszych trzech latach działania fundacji rodzinnych pojawiły się już pierwsze stanowiska organów podatkowych,w szczególności opinie zabezpieczające i interpretacje indywidualne. Pokazują one, jak fiskus patrzy na transakcje z udziałem fundacji rodzinnych. Przede wszystkim wynika z nich, że organy podatkowe nie kwestionują samego wykorzystywania fundacji rodzinnej w transakcjach. Z punktu widzenia fiskusa dużo większe znaczenie ma, czy fundacja rodzinna faktycznie pełni funkcję sukcesyjną.

O klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania pisaliśmy szerzej w artykule: Czy należy obawiać się klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR) w przypadku korzystania z fundacji rodzinnej?

Dozwolona działalność fundacji rodzinnej

Warto zacząć od tego, że ustawa o fundacji rodzinnej wskazuje, jaką działalność mogą prowadzić fundacje rodzinne. Jeśli fundacja rodzinna prowadzi działalność w dozwolonym zakresie, może co do zasady korzystać ze zwolnienia z opodatkowania CIT.

Fundacje rodzinne mogą zbywać mienie, o ile nie zostało ono nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia. Fundacja nie powinna więc korzystać z preferencyjnych zasad podatkowych przy zbywaniu mienia, które zostało nabyte wyłącznie po to, aby je dalej sprzedać.

Ustawa przewiduje jednak wyjątek. Ograniczenie dotyczące zbywania mienia nie obejmuje m.in. udziałów i akcji w spółkach. Teoretycznie więc sprzedaż udziałów lub akcji przez fundację rodzinną mieści się w ustawowo dozwolonym zakresie działalności fundacji – nawet jeżeli te składniki majątku zostały nabyte przez fundację wyłącznie w celu ich odsprzedaży. Nie oznacza to jednak, że taka transakcja jest automatycznie bezpieczna podatkowo. Nadal może być oceniana z perspektywy ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, czyli GAAR.

Więcej o tym, jaką działalność może prowadzić fundacja rodzinna, pisaliśmy w artykule Fundacja rodzinna: Odpowiednia strategia biznesowa? Ograniczenia, ryzyka i korzyści.

Sprzedaż udziałów przez fundację rodzinną a klauzula GAAR

Coraz częściej transakcja M&A przebiega według następującego schematu: fundator zakłada fundację rodzinną i wnosi do niej udziały w spółce. Następnie to fundacja rodzinna sprzedaje udziały na rzecz osoby trzeciej.

Sama sprzedaż udziałów z wykorzystaniem fundacji rodzinnej nie oznacza automatycznie unikania opodatkowania. Ustawodawca obawia się natomiast instrumentalnego wykorzystywania fundacji rodzinnych wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści podatkowych.

Celem fundacji rodzinnej powinno być przede wszystkim długoterminowe zarządzanie majątkiem i sukcesja, a nie jednorazowa korzyść podatkowa. Ryzyko zastosowania klauzuli GAAR rośnie więc wtedy, gdy fundacja rodzinna nie ma realnego celu sukcesyjnego albo gdy jej rola sprowadza się wyłącznie do pośrednictwa w sprzedaży udziałów.

Ryzykowne praktyki

W praktyce najwięcej wątpliwości budzą sytuacje, w których do sprzedaży udziałów dochodzi bezpośrednio po ich wniesieniu do fundacji. Ryzyko rośnie szczególnie wtedy, gdy fundator może swobodnie decydować o środkach ze sprzedaży, a pieniądze szybko trafiają do niego albo do innych beneficjentów fundacji.

Organy podatkowe zwracają też uwagę na to, czy fundator wnosi do fundacji tylko część majątku, a sam nadal prowadzi biznes. W ocenie fiskusa może to podważać cel sukcesyjny. Ryzyko rośnie więc wtedy, gdy trudno wykazać, że dana fundacja rodzinna służy sukcesji.

Fundacja powinna być narzędziem długoterminowego zarządzania majątkiem, a nie tylko pośrednikiem w sprzedaży udziałów. Cel fundacji powinien natomiast wynikać przede wszystkim z treści statutu i z faktycznego sposobu działania fundacji.

Problem pojawia się więc wtedy, gdy fundacja rodzinna wygląda tylko na pośrednika. Fiskus może uznać, że fundacja była potrzebna jedynie jako element transakcji i została instrumentalnie wykorzystana wyłącznie po to, aby uzyskać korzyść podatkową. 

Organy podatkowe badają więc całą sekwencję działań podjętych przez fundatorów fundacji rodzinnych, a także ich sytuację rodzinną i biznesową. Ogromne znaczenie ma obecnie również treść statutu fundacji. Dopiero całokształt okoliczności pozwala na ocenę konkretnej sytuacji. 

Uchwała Rady PUO a środki pozostawione w fundacji

Z praktycznego punktu widzenia istotne znaczenie ma uchwała Rady do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania z 29 maja 2025 r. Sprawa dotyczyła fundacji rodzinnej, do której wniesiono akcje, a następnie zostały one sprzedane przez fundację.

Uchwała Rady PUO pokazuje, że przy ocenie takich działań znaczenie ma nie tylko samo wniesienie akcji do fundacji rodzinnej i ich późniejsza sprzedaż, ale także to, co stało się ze środkami po sprzedaży.

Za szczególnie ryzykowną Rada uznała sytuację, w której środki pochodzące ze sprzedaży zostały wypłacone beneficjentowi bez wcześniejszego podjęcia działań inwestycyjnych. W takiej sytuacji fundacja rodzinna może wyglądać jak narzędzie wykorzystane wyłącznie do przeprowadzenia transakcji na korzystniejszych zasadach podatkowych. 

Inaczej może wyglądać sytuacja, w której środki pozostają w fundacji rodzinnej i są inwestowane albo przechowywane przez fundację w ramach długoterminowego zarządzania majątkiem. Samo pozostawienie pieniędzy w fundacji nie daje oczywiście pełnego bezpieczeństwa. Jest jednak ważnym argumentem za tym, że fundacja rzeczywiście realizuje cel sukcesyjny, a nie została powołana tylko na potrzeby jednej transakcji.

W praktyce oznacza to, że po sprzedaży udziałów albo akcji bardzo ważne jest dalsze zachowanie fundacji. Jeżeli środki są szybko wypłacane fundatorowi albo beneficjentom, ryzyko GAAR rośnie. Jeżeli natomiast zostają w fundacji i są wykorzystywane zgodnie ze statutem, łatwiej bronić tezy, że fundacja działa jako długoterminowe centrum zarządzania majątkiem rodzinnym.

Kiedy transakcja z fundacją rodzinną może być bezpieczniejsza?

Z wydanych dotychczas interpretacji, opinii zabezpieczających oraz stanowisk dotyczących GAAR można wyciągać już pewne wnioski. Należy jednak pamiętać, że praktyka w tym zakresie wciąż się kształtuje.

Ryzyko spada, jeśli transakcja ma się odbyć dopiero w dalszej przyszłości. Samo wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej nie oznacza jeszcze unikania opodatkowania. Możliwość pobierania przez fundację dywidend była przecież jednym z podstawowych celów fundacji rodzinnej.

Ważne jest to, czy na moment wniesienia udziałów lub akcji znany jest już nabywca i warunki sprzedaży. Jeśli sprzedaż jest już faktycznie uzgodniona, a fundacja pojawia się dopiero na końcowym etapie transakcji, ryzyko jest większe. 

Znaczenie statutu fundacji rodzinnej

Jeśli dojdzie do transakcji, istotne znaczenie ma treść statutu. Jego treść powinna potwierdzać, że fundacja ma realny cel sukcesyjny i nie została wykorzystana tylko jako pośrednik.

Więcej o tym, co powinien regulować statut fundacji rodzinnej, pisaliśmy w artykule Co powinien zawierać statut fundacji rodzinnej?

Po pierwsze, ze statutu powinno wynikać, w jakim celu powstała fundacja. Ważne są zwłaszcza: sukcesja międzypokoleniowa, ochrona majątku przed rozdrobnieniem i długoterminowe inwestowanie, ponieważ są to cele, którym przyświecało wprowadzenie tego narzędzia do polskiego systemu prawnego. 

Istotnym ryzykiem jest pełna dowolność i samodzielność działań fundatora. Dobry statut powinien przyznawać kompetencje również innym organom fundacji oraz określać ograniczenia fundatora. Dodatkowo statut powinien precyzyjnie określaćrodzinny krąg beneficjentów fundacji. Statut powinien również uwzględniać zasady zarządzania fundacją po śmierci fundatora. 

Istotne są również precyzyjnie określone zasady wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów oraz zasady dysponowania zyskiem fundacji. 

Praktyczne finansowe konsekwencje zastosowania GAAR

Znaczenie statutu i rzeczywistego celu fundacji rodzinnej widać szczególnie dobrze wtedy, gdy przełoży się ryzyko GAAR na konkretne liczby.

Zastosowanie klauzuli GAAR może mieć bardzo konkretne skutki finansowe. Zgodnie z art. 119a Ordynacji podatkowej organ podatkowy może określić skutki podatkowe tak, jakby podatnik dokonał czynności odpowiedniej, czyli takiej, którą – zdaniem organu – należało wybrać, gdyby podatnik nie działał przede wszystkim dla korzyści podatkowej.

W przypadku fundacji rodzinnej może to oznaczać, że organ pominie sprzedaż udziałów przez fundację i potraktuje transakcję tak, jakby udziały sprzedała bezpośrednio osoba fizyczna. 

Przykład

Osoba fizyczna wnosi do fundacji rodzinnej udziały w spółce, a fundacja sprzedaje je za 20 mln zł. Dla uproszczenia przyjmijmy, że cały przychód ze sprzedaży jest jednocześnie dochodem. Następnie fundacja wypłaca beneficjentowi świadczenie odpowiadające całemu dochodowi ze sprzedaży.

W modelowym rozliczeniu fundacja rodzinna zapłaciłaby 15% CIT od wypłacanego świadczenia, czyli 3 000 000 zł. Wypłata świadczeń z fundacji rodzinnej jest bowiem opodatkowana po stronie fundacji 15% CIT.

Jeżeli jednak po 4 latach organ podatkowy uznałby, że do transakcji należy zastosować klauzulę GAAR, mógłby przyjąć, że czynnością odpowiednią była bezpośrednia sprzedaż udziałów przez osobę fizyczną. W takim wariancie osoba fizyczna mogłaby mieć do zapłaty:

• 3 800 000 zł PIT – 19% od dochodu ze sprzedaży udziałów w wysokości 20 mln zł,
• 760 000 zł daniny solidarnościowej – 4% od nadwyżki ponad 1 mln zł, czyli od 19 mln zł,
• 2 500 000 zł dodatkowego zobowiązania podatkowego – 10% od pierwszych 15 mln zł podstawy oraz 20% od nadwyżki ponad 15 mln zł,
• około 1 915 000 zł odsetek – przy bardzo uproszczonym założeniu, że zaległość podatkowa wynosi 4 560 000 zł, odsetki są liczone przez 4 lata, a stawka odsetek wynosi 10,5% rocznie.

Łącznie daje to około 8 975 000 zł dodatkowego obciążenia po stronie osoby fizycznej. Do tego dochodzi istotny problem praktyczny. Wcześniej zapłacony 15% CIT od świadczenia obciąża fundację rodzinną, a nie osobę fizyczną. Naszym zdaniem osoba fizyczna nie mogłaby więc automatycznie zaliczyć tego podatku na poczet własnego PIT, daniny solidarnościowej, dodatkowego zobowiązania podatkowego ani odsetek. W efekcie wcześniejsza wypłata środków z fundacji może nie tylko nie zabezpieczyć podatnika, ale dodatkowo zwiększyć ekonomiczny koszt całej operacji.

Ten przykład pokazuje, że instrumentalne wykorzystanie fundacji rodzinnej wyłącznie w celu przeprowadzenia określonej transakcji, a nie w celach sukcesyjnych, może nieść za sobą poważne konsekwencje podatkowe. Ryzyko zastosowania klauzuli GAAR rośnie szczególnie wtedy, gdy środki ze sprzedaży są od razu wypłacane fundatorowi albo beneficjentom.

Każda transakcja wymaga zatem indywidualnej analizy całej struktury, treści statutu, zasad wypłat i rzeczywistego sposobu działania fundacji.

Podsumowanie

Fundacja rodzinna może więc być bezpiecznym uczestnikiem transakcji, ale nie wtedy, gdy jest jedynie narzędziem do osiągnięcia korzyści podatkowej. Kluczowe znaczenie ma realny cel sukcesyjny, dobrze przygotowany statut i sposób wykorzystania środków ze sprzedaży.

Im bardziej fundacja działa jak długoterminowe centrum zarządzania majątkiem rodzinnym, tym łatwiej bronić jej roli w transakcji. Jeśli fundacja działa jak pośrednik powołany pod konkretną sprzedaż, ryzyko jest większe. Organy podatkowe mogą wtedy zakwestionować strukturę na podstawie klauzuli GAAR. 

Autorzy:
Marta Błotny-Błaszak, Paweł Krzemiński

Artykuł GAAR a fundacja rodzinna – czy transakcja w ramach fundacji rodzinnej może być bezpieczna? pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Rzadko który przedsiębiorca przygotowuje swoją firmę na chwilę, gdy jego samego zabraknie u jej steru. Dlaczego więc troska o przyszłość budowanej latami firmy (albo firm) wcale nie jest w Polsce powszechna? Czym jest zarząd sukcesyjny i jak może on pomóc przedsiębiorcy zabezpieczyć dorobek swojego życia?

Planowanie sukcesji – badania

Jak pokazało badanie zrealizowane wśród właścicieli firm (i ich potencjalnych następców), zdecydowana większość przedsiębiorstw nie ma żadnych planów sukcesyjnych (zadeklarowało tak 71% właścicieli firm). Tylko 4,4% przedsiębiorców wskazało, że w ich firmach istnieje formalny plan sukcesji. A 8% właścicieli uznało, że na określenie formalnych ram sukcesji przyjdzie „odpowiedni czas”.

Jedną z często wskazywanych przyczyn jest brak przepisów ułatwiających dziedziczenie. Rzeczywiście, był to jakiś problem, zwłaszcza w odniesieniu do firm jednoosobowych oraz spółek cywilnych, co w końcu zauważyli też decydenci, stąd stosunkowo niedawne uchwalenie wspomnianej już ustawy o zarządzie sukcesyjnym. Co więcej, właśnie pojawiła się także ustawa określająca zasady tworzenia fundacji rodzinnych, które na pewno stanowić będą w najbliższych latach ważną formę prawną ułatwiającą decyzje w tym zakresie. Zatem przepisy zarówno dotyczące sukcesji, jak i sfery podatkowej z tym związanej coraz bardziej ułatwiają płynne przekazywanie wypracowanych aktywów w następne ręce. Nowa instytucja niewątpliwie uprości kwestie związane z sukcesją przedsiębiorstw. 

Czy przekazać firmę potencjalnym spadkobiercom czy sprzedać firmę…

Naszym zdaniem głównym problemem przedsiębiorców jest właśnie brak pogłębionej refleksji nad tym, jak rozwiązać podstawowe dylematy w zakresie zarządu majątkiem. Czy przekazać firmę potencjalnym spadkobiercom? Jeśli tak, to którym – gdy jest ich więcej niż jeden – oraz w jakiej formie i kiedy? Czy pozostawić następcom tylko własność firmy, czy też przekazać im operacyjne zarządzanie nią i wprowadzić w jej wszelkie tajemnice? A może odsunąć większość z nich od biznesu, dając im tylko szansę korzystania z części zysków wypracowanych w następnych latach? I co zrobić, gdy okaże się, że potencjalni spadkobiercy mają zupełnie inne plany na życie albo z innych powodów nie są gotowi czy też skłonni zaangażować się w to właśnie przedsięwzięcie? Jaki model wówczas wybrać i jak skutecznie zabezpieczyć interesy zarówno rodziny, jak i firmy? A może zdecydować się na najprostsze rozwiązanie: firmę po prostu sprzedać, samemu zająć się tym, co się przez lata odsuwało w bliżej nieokreśloną przyszłość, a interesy bliskich zabezpieczyć w relatywnie prostym testamencie?

Takie właśnie pytania padają w czasie naszych spotkań z przedsiębiorcami zainteresowanymi przekształceniami w swoich firmach. Co ciekawe, zadają je zarówno seniorzy, jak i bardzo młodzi przedsiębiorcy. Wiemy, że każdy właściciel firmy musi stworzyć własną koncepcję zmiany warty. Bo to on najlepiej zna firmę i swoich potencjalnych następców. To on może najlepiej przewidzieć rozwój przedsiębiorstwa i ocenić, w jakim stopniu jego wizja bliska jest wizji przyszłych sukcesorów. I tylko on może podjąć decyzję w tym zakresie: prawnie skuteczną i honorowaną w przyszłości. Nawet gdyby miała być ona źle oceniona przez sukcesorów albo okazać się błędna.

Aby jednak podjąć tę decyzję świadomie – znając jej wszystkie konsekwencje zarówno dla firmy, jej pracowników, jak i swoich bliskich, a także wszystkich osób oraz podmiotów, których dotyczy – każdy właściciel firmy planujący sukcesję musi sobie odpowiedzieć na wiele pytań. 

Brak zarządu sukcesyjnego – skutki

Obecnie sytuacja spadkobierców dziedziczących przedsiębiorstwo po osobie prowadzącej działalność gospodarczą jest łatwiejsza ze względu na możliwość powołania zarządcy sukcesyjnego. Zmiana przepisów daje spadkobiercom więcej czasu na przygotowanie się do kontynuowania działalności po zmarłym przedsiębiorcy, umożliwia płynniejsze przejęcie biznesu przez sukcesorów jak i stabilizuje sytuację pracowników w sytuacji śmierci pracodawcy. W ustawie o zarządzie sukcesyjnym przewidziano m.in. utrzymanie w mocy kontraktów cywilnoprawnych związanych z działalnością przedsiębiorstwa i umów o pracę zawartych przez zmarłego czy decyzji administracyjnych wydanych na jego rzecz, a także możliwość kontynuacji rozliczeń podatkowych.

Powyższa zmiana nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów. Gdy w skład spadku wchodzą składniki majątku i prywatnego, i firmowego, warto zadbać o to, by z pozostawionych dokumentów (zwłaszcza testamentu) jasno wynikało, na jakich warunkach i zasadach odbywa się dziedziczenie. Mimo powołania zarządcy sukcesyjnego konflikty spadkobierców mogą uniemożliwić kontynuowanie działalności gospodarczej po zmarłym przedsiębiorcy.

Warto też zwrócić uwagę, że w praktyce firma często korzysta z majątku prywatnego swego właściciela. Przedsiębiorcy – bez większych formalności – mogą przemieszczać składniki majątku z części prywatnej do firmowej i odwrotnie, w ten sposób optymalizując lub restrukturyzując swoją działalność. Takie działania prowadzą czasem do sytuacji, w której trudno jest jednoznacznie określić, czy dany składnik majątku jest prywatny, czy firmowy. O ile taka sytuacja nie powoduje większych problemów za życia przedsiębiorcy, o tyle po jego śmierci może wywołać poważne komplikacje. W związku z tym warto pomyśleć o zweryfikowaniu stanu majątku firmowego i upewnić się, że wszystkie jego składniki niezbędne do prowadzenia firmy rzeczywiście są jego częścią i osoba, która odziedziczy przedsiębiorstwo, będzie mogła je wykorzystać.

Zarządca sukcesyjny a wykonawca testamentu

Niektórzy przedsiębiorcy nie wiedzą kim jest zarządca sukcesyjny. Inni mylą go z wykonawcą testamentu. Wykonawcę testamentu należy odróżnić od zarządcy sukcesyjnego, którego mogą powołać przedsiębiorcy prowadzący firmę jednoosobową lub działający w ramach spółki cywilnej. Wykonawca testamentu ma za zadanie dopilnować realizacji ostatniej woli spadkodawcy. W szczególności wykonawca testamentu powinien zarządzać majątkiem spadkowym, spłacić długi spadkowe, wykonać polecenia i zapisy oraz wydać spadkobiercy majątek spadkowy. Zarządca sukcesyjny zaś odpowiedzialny jest za dokonywanie czynności wynikających z wykonywanej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej, mających na celu zachowanie ciągłości funkcjonowania firmy po śmierci przedsiębiorcy. 

Wykonawcę testamentu można powołać w szczególności, gdy spadkodawca obawia się, że pomiędzy spadkobiercami może wystąpić spór na tle dziedziczenia. Jest to szczególnie istotne, gdy w skład spadku wchodzą udziały lub akcje w spółce, a konflikt spadkobierców może negatywnie wpłynąć na prowadzony biznes. Wówczas wykonawca testamentu przez pewien czas może wykonywać prawa z udziałów lub akcji (np. prawo głosu) i w ten sposób podjąć decyzje w imieniu wszystkich spadkobierców.

Zarządca sukcesyjny działa w ramach przedsiębiorstwa w spadku

Przed wprowadzeniem ustawy o zarządzie sukcesyjnym jednoosobowa działalność gospodarcza była ściśle związana z osobą przedsiębiorcy. Teoretycznie, po jego śmierci wszystkie prawa i obowiązki przechodziły na jego spadkobierców. Praktycznie, z uwagi na długotrwałość procesu dziedziczenia (postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, dział spadku) kontynuowanie działalności gospodarczej zmarłego przedsiębiorcy było znacznie utrudnione. Wspomniana wyżej ustawa umożliwia obecnie płynniejsze przejście przedsiębiorstwa na spadkobierców i ułatwia kontynuację prowadzenia działalności gospodarczej, wprowadzając pojęcie przedsiębiorstwa w spadku.

W skład przedsiębiorstwa w spadku wchodzą wszystkie składniki materialne (np. nieruchomości, środki trwałe, wyposażenie) i niematerialne (np. prawa z umów, know-how, renoma), które służą do prowadzenia działalności gospodarczej i należały do przedsiębiorcy w chwili jego śmierci. Do obowiązków zarządcy sukcesyjnego należy przede wszystkim prowadzenie przedsiębiorstwa w spadku we wszystkich sprawach wynikających z wykonywanej działalności. Wykonując swoje obowiązki, zarządca ma prawo nabywać nowe składniki materialne, jak i niematerialne, które również wchodzą w skład przedsiębiorstwa w spadku. Należy jednak zaznaczyć, że jest to rozwiązanie tymczasowe bowiem, umocowanie zarządcy sukcesyjnego wygasa z upływem 2 lat od dnia śmierci przedsiębiorcy. Przy czym zarządca sukcesyjny powołany do sprawowania zarządu może z zwrócić się do sądu o przedłużenie okresu trwania zarządu, na czas nie dłuższy niż 5 lat. 

W sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku zarządca sukcesyjny posługuje się dotychczasową firmą (nazwą) przedsiębiorcy z dodatkowym oznaczeniem „w spadku”. NIP przedsiębiorcy przechodzi na przedsiębiorstwo w spadku i wygasa wraz z wygaśnięciem zarządu sukcesyjnego, a jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony – wraz z upływem terminu powołania zarządcy sukcesyjnego. 

Ustawa o zarządzie sukcesyjny – definicja przedsiębiorcy

Zgodnie z przepisami przedsiębiorstwem jest zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej lub prowadzenia przedsiębiorstwa. W skład przedsiębiorstwa wchodzą m.in. jego nazwa, własność nieruchomości, koncesje i licencje. Istotą „zwyczajnego” przedsiębiorstwa jest zorganizowanie określonych składników, dzięki którym możliwe jest prowadzenie określonej działalności gospodarczej. Z kolei ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej definiuje przedsiębiorstwo w spadku jako składniki niematerialne i materialne przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej lub przedsiębiorstwo przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci. 

Pierwszą kluczową kwestią jest chwila powstania przedsiębiorstwa w spadku – możemy o nim mówić dopiero od chwili śmierci przedsiębiorcy. Funkcjonuje ono do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego, a jeśli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony – do dnia wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego. Ponadto przedsiębiorstwo w spadku obejmuje nie tylko składniki wykorzystywane przez przedsiębiorcę do wykonywania działalności za życia, ale również składniki nabyte przez zarządcę sukcesyjnego po śmierci przedsiębiorcy. Kolejną cechą wyróżniającą przedsiębiorstwo w spadku jest brak zorganizowania jego składników. W związku z tym przedsiębiorstwo w spadku powstanie nawet wtedy, gdy przedsiębiorstwo „zwyczajne” za życia przedsiębiorcy nie funkcjonowało.

Kim nie jest zarządca sukcesyjny czyli kto jest właścicielem przedsiębiorstwa w spadku?

Właścicielami przedsiębiorstwa w spadku są: 

1. w uproszczeniu: spadkobiercy i zapisobiercy (np. zapisobierca windykacyjny), którym przysługuje przedsiębiorstwo w spadku; 
2. małżonek przedsiębiorcy, o ile przysługiwał mu udział w przedsiębiorstwie (np. w związku ze wspólnością majątkową).

Powyższe osoby mają prawo zbyć przedsiębiorstwo w spadku, w konsekwencji czego jego właścicielem zostanie osoba, która nabyła przedsiębiorstwo w spadku albo udział w nim. Udział w przedsiębiorstwie w spadku można nie tylko sprzedać czy darować, ale również można je wnieść jako wkład niepieniężny do spółki prawa handlowego.

Właściciele przedsiębiorstwa w spadku mają prawo do udziału w zyskach i uczestniczą w stratach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku w takim stosunku, w jakim przysługuje im udział w tym przedsiębiorstwie. Ponadto mogą kontrolować działania zarządcy sukcesyjnego, a nawet go odwołać z pełnionej funkcji.

Jak ustanowić zarząd sukcesyjny?

Każdy przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, a także wspólnik spółki cywilnej ma prawo ustanowić za życia zarząd sukcesyjny nad swoim przedsiębiorstwem. W przypadku gdy przedsiębiorca tego nie zrobił, prawo powołania zarządcy sukcesyjnego przysługuje – w uproszczeniu – jego spadkobiercom lub zapisobiercom. 

Zarządca sukcesyjny to osoba, która po śmierci przedsiębiorcy przejmie stery przedsiębiorstwa i zapewni jego bieżące funkcjonowanie do czasu ostatecznego zakończenia formalności spadkowych. Zarząd sukcesyjny ma charakter tymczasowy. Zarządcą sukcesyjnym może być zarówno spadkobierca, osoba bliska przedsiębiorcy, jak i ktoś zupełnie obcy, niepowiązany z rodziną przedsiębiorcy. Warunkiem jest, by ta osoba posiadała pełną zdolność do czynności prawnych. Nie może tej funkcji pełnić osoba, przeciwko której zapadło prawomocne orzeczenie o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej. Zarządca sukcesyjny pełni swą funkcję jednoosobowo. Na wypadek gdyby powstały przeszkody w pełnieniu tej funkcji przez wybraną pierwotnie osobę, można wybrać kolejną, która przejmie zarząd sukcesyjny.

Analogicznie sytuacja wygląda przy ustanowieniu zarządu sukcesyjnego w spółce cywilnej. Aby w wyniku śmierci wspólnika spółka nie uległa rozwiązaniu w treści umowy spółki powinno się znaleźć postanowienie, że spadkobiercy wspólnika wstąpią do spółki na jego miejsce i zostanie ustanowiony zarząd sukcesyjny. Naturalnie, aby spółka nie została rozwiązania zarządca sukcesyjny musi zostać powołany. W innym przypadku jeżeli zmarły wspólnik nie powołał zarządcy, rozwiązanie spółki ulega zawieszeniu do czasu upływu terminu przeznaczonego na powołanie zarządcy czyli w ciągu dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy.

Jak działa zarząd sukcesyjny?

Ustawa przewiduje, że zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, ale na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku. Podejmuje samodzielnie wszelkie decyzje w ramach zwykłego zarządu przedsiębiorstwem. W sprawach przekraczających zwykły zarząd (np. zbycie kluczowych składników przedsiębiorstwa, podejmowanie strategicznych decyzji) musi uzyskać decyzję osób, którym przysługiwać będą prawa do przedsiębiorstwa (właścicieli przedsiębiorstwa w spadku). W przypadku braku takiej decyzji zarządca może wystąpić o zgodę na określoną czynność do sądu.

Zarządca sukcesyjny ma prawny obowiązek rozliczania się z właścicielami przedsiębiorstwa w spadku. Od chwili ustanowienia zarządu sukcesyjnego zarządca wykonuje prawa i obowiązki zmarłego przedsiębiorcy wynikające z prowadzonej przez niego działalności, a także zajmuje się prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku. Przejmuje więc różne sprawy, które wcześniej należały do przedsiębiorcy: od pracowniczych i konsumenckich, przez zaciąganie zobowiązań, zawieranie, wykonywanie i rozwiązywanie umów, po realizację obowiązków publicznoprawnych, w tym podatkowych, oraz wykonywanie praw i obowiązków wynikających z koncesji, zezwoleń, licencji, zgód i pozwoleń. Może też pozywać i być pozywany oraz brać udział w postępowaniach administracyjnych, podatkowych i pozasądowych, prowadzonych nie tylko pomiędzy przedsiębiorcami, ale również z udziałem konsumentów. Zarządca sukcesyjny może ponadto dysponować rachunkiem bankowym przedsiębiorcy, wykorzystywanym przy prowadzeniu przedsiębiorstwa.

Powołanie zarządcy sukcesyjnego nie jest jedyną czynnością, jaką należy podjąć, aby ustanowić zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem. Niezbędne jest również złożenie wniosku o wpis tego zarządcy do CEIDG. Konsekwencją takiego wpisu jest upublicznienie niezbędnych do identyfikacji zarządcy sukcesyjnego danych.

Ustanowienie zarządu sukcesyjnego – skutki

Ustanowienie zarządu sukcesyjnego ma następujący skutek: z chwilą śmierci przedsiębiorcy, który ustanowił zarząd sukcesyjny, jego miejsce zajmuje zarządca, a do firmy przedsiębiorcy zostaje dodane oznaczenie „w spadku”. Od tej chwili zarządca sukcesyjny będzie działał na rachunek właściciela przedsiębiorstwa, np. poprzez zawieranie umów z kontrahentami, którzy powinni mieć stały dostęp do aktualnych informacji o przedsiębiorstwie.

Wpis w CEIDG zawiera następujące dane zarządcy sukcesyjnego: jego imię i nazwisko, NIP, jeśli zarządca go posiada, obywatelstwo oraz adres do doręczeń. We wpisie będzie widoczna także data ustanowienia zarządu sukcesyjnego.

Przyczyną ujawnienia danych zarządcy sukcesyjnego w CEIDG jest potrzeba/konieczność zapewnienia bezpieczeństwa obrotu i ochrony interesu osób wchodzących z nim w relację. Dlatego jeżeli przedsiębiorca nie ujawnił danych zarządcy sukcesyjnego, to zarządca będzie mógł zacząć pełnić swoją funkcję dopiero wówczas, gdy jego dane zostaną upublicznione w rejestrze.

Ustanowienie zarządu sukcesyjnego wymaga spełnienia trzech warunków: powołania zarządcy sukcesyjnego, uzyskania zgody osoby powoływanej na pełnienie tej funkcji oraz dokonania odpowiedniego wpisu w CEIDG. Powołany do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego może zostać każdy, wymagane jest jedynie posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych.

Przedsiębiorca może przed śmiercią powołać zarządcę sukcesyjnego poprzez wskazanie określonej osoby do pełnienia tej funkcji. Zarządcą może też zostać prokurent przedsiębiorcy, wymagane jest jednak dokonanie odpowiedniego wpisu do CEIDG i zastrzeżenie w nim, że po śmierci przedsiębiorcy prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym.

Jeśli jednak zdarzyła się sytuacja, że zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony przed śmiercią, zarządcę sukcesyjnego można powołać, w ciągu dwóch miesięcy  od dnia śmierci przedsiębiorcy. Osobę taką może spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie jak i również zapisobierca windykacyjny, który przyjął zapis windykacyjny, jeżeli zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Jednakże, jeśli za życia do ustanowienia zarządcy wystarczało oświadczenie w formie pisemnej pod rygorem nieważności, to po śmierci przedsiębiorcy powołanie zarządcy po śmierci przedsiębiorcy i inne związane z tym oświadczenia wymagają zachowania formy aktu notarialnego. Następnie notariusz zgłasza do CEIDG niezwłocznie nowo powołany zarząd sukcesyjny. Poprzez notariusza również można zgłosić do Ewidencji wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego z powodu zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, na podstawie którego spadkobierca albo zapisobierca windykacyjny nabył przedsiębiorstwo w spadku w całości.

Artykuł Zarząd sukcesyjny – najważniejsze informacje  pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.

Sukcesja – czyli spadek? 

Sukcesja we współczesnym rozumieniu nie ma jednej, właściwej definicji. Zgodnie z definicją podaną w słowniku języka polskiego PWN sukcesją jest po prostu spadek po kimś. Sukcesję należy rozumieć jednak znacznie szerzej, gdyż nie chodzi w niej jedynie o wybór tego jaki majątek dziedziczyć będą najbliżsi. Warto pamiętać także, że sukcesja to proces, którego przygotowanie nie może zostać odłożone na ostatnią chwilę.   

Sukcesja może być przeprowadzona w rodzinnej firmie, w której polegać ona będzie w znacznym uproszczeniu na powierzeniu kontroli nad spółką kolejnemu pokoleniu. Podobnie nic nie stoi na przeszkodzie, żeby rozwiązania sukcesyjne wiązały się z przekazaniem części lub całego majątku na cele dobroczynne, w taki sposób, aby wieloletnia praca przyniosła wiele dobrego. Pomysłem na sukcesję może być również sprzedaż prowadzonej firmy, ustalając jednak warunki przejęcia. 

O sukcesji może myśleć (a może nawet powinien) każdy. Nieistotne jest to, czy posiadasz spółkę, firmę zarejestrowaną w CEIDG, czy masz rodzinę ani też w jakim jesteś wieku. Ze względu na to jak skomplikowanym i ważnym procesem jest sukcesja warto zacząć myśleć o niej jak najwcześniej.  

Planowanie sukcesji  

Rozpoczynając przygotowania do sukcesji warto więc podjąć decyzję, jak ma ona wyglądać. Zanim wybierzemy sposób na dokonanie sukcesji oceńmy, które rozwiązanie będzie najlepsze. Czy mamy komu darować nasz dorobek, albo może w gronie najbliższych jest osoba, która, co prawda obecnie nie podołałaby zadaniu, jednak dałaby radę w przyszłości, gdy obecnie wdrożymy ją do naszych planów i zaczniemy ją szkolić. Pamiętając o tym, że sukcesja oddziałuje często na szerszy krąg osób warto również przedyskutować swoje pomysły z członkami rodziny, którzy mogą być naszymi sukcesyjnymi doradcami. Wdrożenie ich od samego początku w plany i w miarę możliwości kształtowanie ich razem z nimi może także pomóc nam w zapobieżeniu ewentualnego konfliktu po ustąpieniu nestora. Dlatego też, zapewnienie członków rodziny o zrozumieniu i zaakceptowaniu planu może być jednym z ważniejszych kamieni milowych, w trakcie przygotowywania sukcesji.   

Sukcesja rodzinnego biznesu  

Jednym z możliwych wyborów sukcesji jest przekazanie spadkobiercom prowadzonej firmy poprzez: 

a)    stopniowy proces przekazania najbliższym firmy 

b)  wycofanie się z zarządzania firmą poprzez wprowadzenie managera, zachowując zarazem całkowitą własność nad przedsiębiorstwem.  

Decydując się na ten rodzaj sukcesji warto gruntowanie przemyśleć jaka forma prawna działalności umożliwi najłatwiejsze przekazanie firmy rodzinie i kto z członków rodziny wykazuje odpowiednie zdolności do ewentualnego zarządzania biznesem w przyszłości. Niezbędne może okazać się również przeanalizowanie statutu/umowy firmy oraz zawartych przez nią umów, po to, aby sukcesja nie generowała dodatkowych problemów dla przystępujących sukcesorów.  

Więcej o tym, jak powinna wyglądać sukcesja w firmie rodzinnej przeczytasz w artykule Sukcesja w firmie rodzinnej – przekazanie firmy dzieciom – Zmiana Warty.  

Filantropia jako nieoczekiwany sukcesor 

Choć nie jest to może wybór oczywisty, to jednak filantropia również może stanowić element, a nawet być jedynym sposobem na sukcesję. Wsparcie organizacji dobroczynnych może okazać się również świetnym sposobem dla osób, które nie widzą w swoim otoczeniu kandydatów jakim chcieliby oddać swoje dziedzictwo.  

Doradca sukcesyjny 

Należy pamiętać jednak o tym, że chcąc pomagać, warto robić to mądrze, w czym mogą pomóc m.in. wyspecjalizowani doradcy zajmujący się pomocą działalnościom filantropijnym. W artykule Sukcesja od serca – czy filantropia może być sposobem na przekazanie majątku? opisujemy szerzej na czym polega sukcesja związana z filantropią oraz wskazujemy z jakich specjalistów warto skorzystać, przy tak ważnym przedsięwzięciu.  

Sprzedaż na warunkach właściciela 

Kolejną metodą na sukcesję może być sprzedaż zgromadzonych dóbr. Nieważne, czy schedą podlegającą przekazaniu będzie prowadzona od lat firma, kolekcja obrazów, czy nieruchomości. Pieniądze z jego sprzedaży możemy przeznaczyć na dowolnie wybrany cel.  

Z artykułu Sprzedaż firmy lub udziałów – przygotowanie do wyjścia z biznesu dowiesz się jak sprzedać firmę w ramach sukcesji oraz na co warto zwrócić wtedy uwagę.  

Fundacja rodzinna najlepszym rozwiązaniem na sprawne przeprowadzenie sukcesji 

Co ciekawe, wszelkie powyższe rozwiązania byłyby możliwe do przeprowadzenia za pomocą fundacji rodzinnej. Jest to narzędzie, które ułatwia proces sukcesji, umożliwiając ponadto fundatorowi zaplanowanie sukcesji nie tylko w najbliższym, ale również w dalszym pokoleniu następców. Mimo nazwy, beneficjentami fundacji rodzinnej nie muszą być wcale członkowie rodziny fundatora, ale także osoby zupełnie niespokrewnione. 

Fundację rodzinną wyróżnia także to, że za jej pomocą dozwolone jest prowadzenie działalności gospodarczej, dzięki czemu możliwe jest nie tylko przekazanie władzy i majątku przez jej fundatora (obecnego właściciela), ale również jego dalszy rozwój.  

O tym czym jest i kto może założyć fundację rodzinną dowiesz się z artykułu Dla kogo fundacja rodzinna? – Zmiana Warty. 

Przejęcie przez dzieci zarządu nad firmą  

Choć przekazanie zarządzania nad budowaną od lat firmą może nie być wcale, wbrew pozorom takie łatwe, to czasem z upływem lat, przedsiębiorcy nie mają po prostu innej możliwości. Niekiedy okazuje się ponadto, że powołanie do zarządzania rodzinną spółką bliskich wiąże się nie tylko ze sprawną kontynuacją, ale nawet jej rozwojem. Wiązać może się to z faktem, że sukcesorzy przygotowywani pieczołowicie od lat do prowadzenia rodzinnej firmy mogą wnieść wraz z jej przejęciem, poza nową energią, również nowe pomysły.  

Sukcesja w praktycznych przykładach 

Powyższe warto pokazać na przykładach spółek polskich i zagranicznych. 

Enel Med 

Wagę przygotowania dzieci do objęcia zarządu nad przedsiębiorstwem można odnotować w znanej sieci placówek medycznych Enel Med. Synowie założyciela firmy od wielu lat wdrażali się poprzez różnorakie role w Zarządzie spółki, żeby na początku 2024 roku samodzielnie kierować Zarządem (Jacek Rozwadowski jest Prezesem Zarządu zaś Bartosz Rozwadowski jego Członkiem). 

Gelg 

Trochę inną drogę wybrał dla swojej córki właściciel Gelg sp. z o.o., zajmującą się obróbką metalu i zatrudniającą ponad 200 pracowników. Zanim córka stała się jedynym członkiem Zarządu (Katarzyna Gierczak-Grupińska jest Prezesem Zarządu Gelg sp. z o.o.) najpierw skupiła się na edukacji i popularyzowaniu tematu rodzinnych firm. Następnie Państwo Grupińscy zdecydowali się na przekazanie córce części udziałów i  powierzenie jej roli prokurenta. Dopiero później, kiedy sprawdziła się ona w otrzymanych zadaniach miało miejsce także przekazanie córce nowej, odpowiedzialnej roli.  

Sukcesja z wykorzystaniem zagranicznej fundacji rodzinnej  

Popularną metodą na zaplanowanie sukcesji (szczególnie przed wejściem w życie rozwiązań polskiej fundacji rodzinnej) było zakładanie przez rodzimych przedsiębiorców zagranicznych fundacji rodzinnych. Więcej o tym, który model zagranicznej fundacji rodzinnej jest najlepszy piszemy w artykule: Fundacje prywatne za granicą – gdzie najlepiej?

Grupa Polsat Plus 

Taki pomysł zrealizował m. in. Zygmunt Solorz, który założył fundację rodzinną w Liechtensteinie. Kontroluje dzięki niej m. in. grupę Polsat Plus, w skład której wchodzą takie marki jak Polsat Box, Telewizja Polsat oraz znany operator telefonii komórkowej – Plus.   

Zatrudnienie zewnętrznego menedżera 

Czasami może okazać się również, że dzieci nie są właściwie przygotowane do przejęcia sterów przedsiębiorstwa. Może zdarzyć się również, że nie są tym po prostu zainteresowane, a co za tym idzie, nestor musi znaleźć sposób, aby zachować rodzinne dziedzictwo bez konieczności wykorzystania swoich potomków. Idealnym rozwiązaniem może w tym przypadku okazać się np. zatrudnienie zewnętrznego menedżera. 

Blachotrapez 

Sytuacja ta miała miejsce w przypadku producenta dachów – Blachotrapez. Córka właściciela – Pani Renata Luberda nie czuła się na siłach, żeby przejąć pod swoje skrzydła zarządzanie tak dużym przedsiębiorstwem. Dlatego też, rodzina zdecydowała się zatrudnić zewnętrznego menedżera – Pana Rafała Michalskiego (Prezesa Zarządu), który w sprawny sposób zarządza od lat rodzinną spółką, Warto podkreślić, że decyzja Pani Renaty nie wiązała się z brakiem zainteresowania rodzinnymi sprawami. Wręcz przeciwnie – kiedy Prezes Zarządu wziął na siebie główne obowiązki zarządcze Pani Renata Luberda dba o rozwój firmy, jednak z drugiego fotela członka zarządu.  

Sprzedaż firmy 

W niektórych przypadkach najlepszym rozwiązaniem może okazać się także sprzedaż prowadzonej firmy, w celu upłynnienia posiadanego dzięki niej majątku.  

W. Kruk i Ania Kruk 

Sprzedaż aktualnego przedsiębiorstwa okazała się idealnym rozwiązaniem w przypadku rodziny Kruków. Wojciech Kruk sprzedał rodzinną firmę, co pozwoliło mu na dofinansowanie Ania Kruk sp. z o.o. – zarządzanej przez jego dzieci – Anię Kruk, której imię i nazwisko stanowi nazwę firmy, ale również syna – Wojciecha Kruka. Dzięki temu, sukcesorzy, nie musieli dźwigać ciężaru prowadzenia rodzinnej firmy, lecz mogli poświęcić swoją całą energię w rozwój nowego podmiotu, na swój sposób.  

Deichmann 

Przewodniczącym Rady Zarządu popularnej sieci sklepów Deichmann jest wnuk założyciela – Heinricha Deichmanna. Sama spółka, mimo wieloletniej tradycji ciągle otwiera się na nowe rynki i rozwija się w duchu rodzinnych idei.  

Dr Oetker 

Każdy z nas próbował budyń, galaretkę, a także mrożoną pizzę produkowaną przez Dr Oetkera. Niewielu z nas jednak wie, że jest to w pełni rodzinna firma, która działa już od 1891 roku. Co ciekawe, dopiero w 2017 roku pierwszym dyrektorem zarządzającym spółki stała się osoba spoza rodzinnego grona właścicieli.  

Lego 

Podobnie Lego – prężnie działający zabawkowy gigant z Danii należy do rodziny Kirka Kristiansena. Warto jednak podkreślić, że Duńczyk i jego rodzina nadzorują rozwój firmy z tylnego fotela, oddając jej zarządzanie zewnętrznym menadżerom.  

Ferrero 

Niewielu przyszłoby także do głowy zajadając się Nutellą czy Ferrero Rocher, składając zabawki z Kinder Niespodzianki, albo kupując orzeźwiające Tic Taci, że wszystkie te słodycze produkowane są przez jedną rodzinną firmę. Wytwarza je Ferrero zarządzana i posiadana przez rodzinę o takim właśnie nazwisku. Obecnie Giovanni Ferrero jest reprezentantem trzeciego pokolenia, które przejęło stery nad firmą.   

Fiat 

Idealnym przykładem na taką okoliczność może być sytuacja grupy Fiat – w której władaniu znajduje się wiele samochodowych marek jak np.  Dodge, Alfa Romeo, Maserati, Chrysler, Fiat, Jeep, Lancia, ale również klub piłkarski Juventus FC.  

Powyższe przykłady jasno wskazują, że spółka budowana od pokoleń może stać się świetną inwestycją.  

Konrad Sawczuk 

Artykuł Co to jest sukcesja? Przykłady sukcesji w firmach zagranicznych i polskich  pochodzi z serwisu Zmiana warty. Praktycznie o sukcesji w Twojej firmie.